Λυματολάσπη στη Ρόδο: Περιβαλλοντική «ωρολογιακή βόμβα» και αντιπαραθέσεις για τη διαχείρισή της

• Οι κίν­δυ­νοι για τη δη­μό­σια υγεία και οι κα­θυ­στε­ρή­σεις στον δια­γω­νι­σμό για την ανα­βάθ­μι­ση του ΒΙΟΚΑ στο Βόδι

Η δια­χεί­ρι­ση της λυ­μα­το­λά­σπης που πα­ρά­γε­ται από τον βιο­λο­γι­κό κα­θα­ρι­σμό στη Ρόδο είναι ένα χρό­νιο πρό­βλη­μα με πολ­λα­πλές δια­στά­σεις.

Από την αλό­γι­στη απόρ­ρι­ψη σε πα­ρά­νο­μους Χώ­ρους Ανε­ξέ­λεγ­κτης Διά­θε­σης Απο­βλή­των (ΧΑΔΑ) έως την ενα­πό­θε­σή της στην πε­ριο­χή «Λούκα», οι αρ­μό­διοι φο­ρείς της ΔΕΥΑ Ρόδου και οι το­πι­κές αρχές έχουν βρε­θεί αντι­μέ­τω­ποι με νο­μι­κές, πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές και πο­λι­τι­κές προ­κλή­σεις.

Η αδυ­να­μία εξεύ­ρε­σης μίας μό­νι­μης λύσης έχει με­τα­τρέ­ψει την κα­τά­στα­ση σε πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή «ωρο­λο­για­κή βόμβα», η οποία απει­λεί τη δη­μό­σια υγεία, το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον και την του­ρι­στι­κή φήμη του νη­σιού και απαι­τεί άμεση και απο­τε­λε­σμα­τι­κή αντι­με­τώ­πι­ση.

Η λυ­μα­το­λά­σπη είναι το στε­ρεό υπό­λειμ­μα που προ­κύ­πτει από την επε­ξερ­γα­σία των λυ­μά­των σε βιο­λο­γι­κούς κα­θα­ρι­σμούς. Πε­ριέ­χει ορ­γα­νι­κές ου­σί­ες, πα­θο­γό­νους μι­κρο­ορ­γα­νι­σμούς και ενί­ο­τε βαρέα μέ­ταλ­λα ή το­ξι­κές ενώ­σεις.

Ενώ σε πολ­λές ευ­ρω­παϊ­κές χώρες η λυ­μα­το­λά­σπη επε­ξερ­γά­ζε­ται για να με­τα­τρα­πεί σε λί­πα­σμα ή καύ­σι­μο υλικό, στην Ελ­λά­δα, η έλ­λει­ψη κα­τάλ­λη­λων υπο­δο­μών έχει οδη­γή­σει σε ανε­ξέ­λεγ­κτη διά­θε­ση, συχνά με σο­βα­ρές πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές συ­νέ­πειες.

Κίν­δυ­νοι για τη δη­μό­σια υγεία: Η λυ­μα­το­λά­σπη μπο­ρεί να πε­ριέ­χει πα­θο­γό­νους μι­κρο­ορ­γα­νι­σμούς που ευ­θύ­νο­νται για τη με­τά­δο­ση ασθε­νειών, όπως σαλ­μο­νέ­λα, ηπα­τί­τι­δα Α και γα­στρε­ντε­ρί­τι­δα.

Ρύ­παν­ση υδά­των: Οι διαρ­ρο­ές από χώ­ρους ενα­πό­θε­σης μπο­ρεί να μο­λύ­νουν τον υδρο­φό­ρο ορί­ζο­ντα και να επη­ρε­ά­σουν την ποιό­τη­τα του πό­σι­μου νερού.

Πα­ρα­γω­γή με­θα­νί­ου: Η ορ­γα­νι­κή απο­σύν­θε­ση οδη­γεί σε εκ­πο­μπές με­θα­νί­ου, ενός αε­ρί­ου που συμ­βάλ­λει στο φαι­νό­με­νο του θερ­μο­κη­πί­ου και ενέ­χει κίν­δυ­νο εκρή­ξε­ων.

Η δια­δρο­μή της λυ­μα­το­λά­σπης στη Ρόδο

Από τη δε­κα­ε­τία του 1980, η λυ­μα­το­λά­σπη της Ρόδου απορ­ρι­πτό­ταν σε πα­ρά­νο­μους ΧΑΔΑ σε διά­φο­ρες πε­ριο­χές του νη­σιού, όπως στ’ Αφά­ντου, στην Κά­μει­ρο, στη Νότια Ρόδο και στον Αρ­χάγ­γε­λο.

Με το κλεί­σι­μο των ΧΑΔΑ το 2011, η διά­θε­ση της λυ­μα­το­λά­σπης με­τα­φέρ­θη­κε στην πε­ριο­χή «Λούκα» στην Καλ­λι­θέα, όπου πα­ρα­μέ­νει έως σή­με­ρα ενώ άλλες πλη­ρο­φο­ρί­ες ανα­φέ­ρουν ότι πα­ρα­μέ­νει στις εγκα­τα­στά­σεις του ΒΙΟΚΑ κι εκεί ανα­κα­τεύ­ε­ται με χη­μι­κά (ορι­σμέ­νοι μι­λούν για ασβέ­στη).

Ωστό­σο, η απου­σία αδειο­δο­τή­σε­ων και οι ελ­λι­πείς υπο­δο­μές έχουν δη­μιουρ­γή­σει ένα αδιέ­ξο­δο για τη δια­χεί­ρι­σή της.

Σύμ­φω­να με στοι­χεία, που πα­ρου­σιά­στη­καν σε δι­κο­γρα­φί­ες στο πα­ρελ­θόν η πε­ριο­χή «Λούκα» δε­χό­ταν πε­ρί­που 11.000 τό­νους λυ­μα­το­λά­σπης ετη­σί­ως, δη­λα­δή σχε­δόν 1.000 τό­νους μη­νιαί­ως.

Οι πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κοί κίν­δυ­νοι είναι σο­βα­ροί και αυ­το­νό­η­τοι. Οι διαρ­ρο­ές από την πε­ριο­χή «Λούκα» απει­λούν κυ­ρί­ως τον υδρο­φό­ρο ορί­ζο­ντα και τους γύρω φυ­σι­κούς πό­ρους.

Οι υπεύ­θυ­νοι της ΔΕΥΑΡ υπο­στη­ρί­ζουν ότι η λυ­μα­το­λά­σπη αφυ­δα­τώ­νε­ται και δεν είναι το­ξι­κή, καθώς η απου­σία βιο­μη­χα­νι­κών συν­δέ­σε­ων στο απο­χε­τευ­τι­κό δί­κτυο της Ρόδου πε­ριο­ρί­ζει την πα­ρου­σία βα­ρέ­ων με­τάλ­λων.

Ωστό­σο, ανα­γνω­ρί­ζουν την ύπαρ­ξη πα­θο­γό­νων ορ­γα­νι­σμών και τη δυ­σά­ρε­στη οσμή. Επι­κα­λού­νται επί­σης αδυ­να­μία εξεύ­ρε­σης κα­τάλ­λη­λου χώρου επε­ξερ­γα­σί­ας.

Παρά την αθώ­ω­σή τους για πα­λαιό­τε­ρες πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές πα­ρα­βά­σεις καμία διοί­κη­ση δεν έχει εν­σκή­ψει στο πρό­βλη­μα με την προ­σή­κου­σα σο­βα­ρό­τη­τα.

Από το 2017, συ­γκε­κρι­μέ­να το Διοι­κη­τι­κό Συμ­βού­λιο της επι­χεί­ρη­σης απο­φά­σι­σε τη δη­μιουρ­γία εγκα­τα­στά­σε­ων επε­ξερ­γα­σί­ας λυ­μα­το­λά­σπης, χωρίς όμως να προ­χω­ρή­σει σε υλο­ποί­η­ση. Τα αι­τή­μα­τα για δη­μο­πρα­σία αγο­ράς οι­κο­πέ­δου και κα­τα­σκευ­ής των απα­ραί­τη­των υπο­δο­μών πα­ρα­μέ­νουν ανεκ­πλή­ρω­τα, με τη δια­δι­κα­σία να κα­θυ­στε­ρεί λόγω γρα­φειο­κρα­τί­ας και νο­μι­κών εμπο­δί­ων.

Η κα­τά­στα­ση επα­νήλ­θε στην επι­και­ρό­τη­τα το 2018, όταν ο ει­δι­κός σύμ­βου­λος της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου κ. Στέρ­γος Στά­γκας, απο­κά­λυ­ψε ότι η πε­ριο­χή «Λούκα» κιν­δυ­νεύ­ει να με­τα­τρα­πεί σε ένα «μικρό Τσερ­νό­μπιλ».

Τα εμπι­στευ­τι­κά έγ­γρα­φα που πα­ρου­σί­α­σε τότε ανέ­δει­ξαν τη σο­βα­ρό­τη­τα του προ­βλή­μα­τος και την αδυ­να­μία της ΔΕΥΑΡ να δια­χει­ρι­στεί την κα­τά­στα­ση.

Η λυ­μα­το­λά­σπη της Ρόδου απο­τε­λεί ένα πρό­βλη­μα που δεν μπο­ρεί να αγνοη­θεί.

Οι συ­νέ­πειες της ανε­ξέ­λεγ­κτης διά­θε­σής της πλήτ­τουν τη δη­μό­σια υγεία, το πε­ρι­βάλ­λον και την ει­κό­να του νη­σιού ως του­ρι­στι­κού προ­ο­ρι­σμού.

Ο δια­γω­νι­σμός για την ανα­βάθ­μι­ση του ΕΕΛ

Η ΔΕΥΑΡ στο με­τα­ξύ δεν έχει ολο­κλη­ρώ­σει τη δια­γω­νι­στι­κή δια­δι­κα­σία για το έργο της ανα­βάθ­μι­σης και αντι­κα­τά­στα­σης εξο­πλι­σμού της Εγκα­τά­στα­σης Επε­ξερ­γα­σί­ας Λυ­μά­των (ΕΕΛ). Η δια­δι­κα­σία χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από ση­μα­ντι­κές εξε­λί­ξεις, νο­μι­κές ενέρ­γειες και διοι­κη­τι­κές απο­φά­σεις που κα­θο­ρί­ζουν την πο­ρεία του έργου.

Ει­δι­κό­τε­ρα η ένωση εται­ρειών «ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε. – ΤΟΜΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε.» υπέ­βα­λε αί­τη­ση ακύ­ρω­σης και ανα­στο­λής εκτέ­λε­σης της από­φα­σης του 6ου Κλι­μα­κί­ου της Ενιαί­ας Αρχής Δη­μο­σί­ων Συμ­βά­σε­ων (ΕΑ­ΔΗ­ΣΥ), επι­κα­λού­με­νη ζη­τή­μα­τα συμ­μόρ­φω­σης και βαθ­μο­λό­γη­σης.

Η υπό­θε­ση εξε­τά­ζε­ται από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τεί­ας (Δ’ Τμήμα), υπο­γραμ­μί­ζο­ντας την πο­λυ­πλο­κό­τη­τα των δια­δι­κα­σιών που σχε­τί­ζο­νται με τα με­γά­λα δη­μό­σια έργα.

Το Διοι­κη­τι­κό Συμ­βού­λιο της ΔΕΥΑΡ είχε λάβει ει­δι­κό­τε­ρα μία σειρά απο­φά­σε­ων με γνώ­μο­να τη συμ­μόρ­φω­ση προς τις κα­τευ­θυ­ντή­ριες οδη­γί­ες της ΕΑ­ΔΗ­ΣΥ και την εξα­σφά­λι­ση της δια­φά­νειας:

Απο­δο­χή και απόρ­ρι­ψη προ­σφο­ρών:

Η προ­σφο­ρά της «ΜΕ­ΣΟ­ΓΕΙΟΣ Α.Ε.» απορ­ρί­φθη­κε λόγω μη προ­σκό­μι­σης πα­ρά­τα­σης ισχύ­ος της εγ­γυ­η­τι­κής συμ­με­το­χής.

Η τε­χνι­κή προ­σφο­ρά της «ΓΚΟ­ΛΙΟ­ΠΟΥ­ΛΟΣ Α.Τ.Ε. – ΕΡ­ΓΟ­ΤΕΜ Α.Τ.Ε.Β.Ε.» απο­κλεί­στη­κε καθώς δεν πλη­ρού­σε τις απαι­τή­σεις του πί­να­κα συμ­μόρ­φω­σης.

Απο­δο­χή προ­σφο­ρών:

Οι οι­κο­νο­μι­κοί φο­ρείς «ΕΝΩΣΗ ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε. – ΤΟΜΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε.» και «ENVITEC Α.Ε.» πλη­ρού­σαν τους όρους του δια­γω­νι­σμού και προ­κρί­θη­καν στο επό­με­νο στά­διο.

Διόρ­θω­ση βαθ­μο­λο­γί­ας:

Κα­τό­πιν της απο­φά­σε­ως της Ενιαί­ας Αρχής Δη­μο­σί­ων Συμ­βά­σε­ων υπήρ­ξε σε συμ­μόρ­φω­ση αυτής ανα­βαθ­μο­λό­γη­ση με την Ενωση Ακτωρ – Τομή να μην πε­τυ­χαί­νει με­γα­λύ­τε­ρη βαθ­μο­λο­γία από την ENVITEC Α.Ε.

Ο δια­γω­νι­σμός έτσι δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί ακόμη.

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του έργου ανέρ­χε­ται στα 17,7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Ση­μειώ­νε­ται ότι η συ­νο­λι­κή προ­θε­σμία εκτέ­λε­σης του έργου ορί­ζε­ται σε 72 μήνες από την ημε­ρο­μη­νία υπο­γρα­φής της σύμ­βα­σης.

Μέχρι τότε ο Θεός βοη­θός…