Γιατί η Τουρκία θέτει τώρα θέμα αποστρατικοποίησης των νησιών

Γιατί η Τουρκία ζητεί ξανά και ξανά την απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου και που απο­σκο­πεί η επι­στολή της στον ΟΗΕ τη δεδο­μένη χρονική στιγμή;

Το ζήτημα της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών του Αιγαίου επα­νέ­φερε για άλλη μια φορά η Τουρκία. Με πρό­σφατη επι­στολή της προς τον ΟΗΕ, παρα­μο­νές του 63ου γύρου των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών μεταξύ Ελλάδας – Τουρ­κίας, στην Αγκυρα, η τουρ­κική κυβέρ­νηση μέσω του μόνιμου αντι­προ­σώ­που της στον Οργα­νι­σμό, Φερι­ντούν Σινιρ­λί­ο­γλου, ζήτησε την απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου.

Δεν είναι κάτι και­νούρ­γιο

Φυσικά το ζήτημα της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών του Αιγαίου δεν είναι κάτι και­νούρ­γιο, καθώς μετρά δεκα­ε­τίες πίσω, ωστόσο λόγω της περι­πλο­κό­τη­τάς του πολλές φορές καθί­στα­ται δυσ­νό­ητο.

Μιλώ­ντας στον «Φ», ο διε­θνο­λό­γος Δρ Ζήνωνας Τζιάρ­ρας κάνει σύντομη ιστο­ρική ανα­δρομή στο ζήτημα και εξηγεί γιατί η Τουρκία εμμένει στην απαί­τηση για απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου. Παράλ­ληλα απαντά στο ερώτημα εάν μπορεί να βρεθεί χρυσή τομή μεταξύ Ελλάδας – Τουρ­κίας.

– Πόσα χρόνια μετρά η διαμάχη μεταξύ Τουρ­κίας και Ελλάδας στο ζήτημα των νησιών του Αιγαίου. Ποια είναι τα δικαιώ­ματα της Ελλάδας και ποια της Τουρ­κίας στο Αιγαίο;

Το ζήτημα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης είναι αρκετά περί­πλοκο, έχει μεγάλη ιστορία και βρί­σκε­ται φυσικά σε εκκρε­μό­τητα. Εν συντο­μία, με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) και των Παρι­σίων (1947) επι­βάλ­λε­ται σε νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου η μερική ή ολική απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση.

Τα πρώτα παρά­πονα προ­κύ­πτουν στα μέσα με τέλη της δεκα­ε­τίας του 1960 όταν η Τουρκία υπο­στή­ριξε πως η Ελλάδα έστειλε στρα­τιω­τικό προ­σω­πικό στη Ρόδο και την Κω κατά παρά­βαση του καθε­στώ­τος της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης, κάτι το οποίο η Αθήνα απέρ­ριψε. Αργό­τερα, η Ελλάδα προ­τεί­νει τη Λήμνο ως ΝΑΤΟϊκή βάση.

Η Τουρκία αντέ­δρασε, θεω­ρώ­ντας ότι το νησί έπρεπε να παρα­μεί­νει απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένο. Η θέση της Ελλάδας είναι ότι, του­λά­χι­στον σε ό,τι αφορά κάποια νησιά που βρί­σκο­νται κοντά στα Στενά (όπως η Λήμνος και η Σαμο­θράκη), η Συνθήκη της Λωζάνης έχει αντι­κα­τα­στα­θεί από τη Συνθήκη του Μοντρέ (1936) και ως εκ τούτου, δεν υπάρ­χουν περιο­ρι­σμοί στο θέμα της στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης.

Μετά την τουρ­κική εισβολή

Τα πράγ­ματα επι­δει­νώ­θη­καν δρα­μα­τικά, όπως ήταν λογικό, μετά την τουρ­κική εισβολή του 1974, η οποία δημιούρ­γησε σαφείς αντι­λή­ψεις ανα­σφά­λειας και απειλής στην Ελλάδα, η οποία ανη­συ­χούσε για την ασφά­λεια του Αιγαίου.

Ετσι προέβη στη στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών χωρίς να το κρύβει, στη­ρί­ζο­ντας όμως την απόφασή της στο δικαί­ωμα που παρα­χω­ρεί ο κατα­στα­τι­κός χάρτης των Ηνω­μέ­νων Εθνών σχετικά με την άμυνα της εθνικής κυριαρ­χίας.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι η δημιουρ­γία της 4ης Στρα­τιάς του τουρ­κι­κού στρατού τον Ιούλιο του 1974, που περι­λάμ­βανε στους στρα­τιω­τι­κούς της σχε­δια­σμούς το Αιγαίο, έπαιξε βασικό ρόλο στις ελλη­νι­κές ανη­συ­χίες.

Αρα η Ελλάδα θεωρεί νόμιμη την παρα­βί­αση του καθε­στώ­τος της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης υπό το φως των συν­θη­κών που έχει να αντι­με­τω­πί­σει, ενώ η Τουρκία επι­μέ­νει ότι η παρα­βί­αση της Ελλάδας είναι αδι­καιο­λό­γητη και την καθιστά ανα­θε­ω­ρη­τική και επι­κίν­δυνη δύναμη.

Επι­πλέον, η Τουρκία υπο­στη­ρί­ζει ότι στο παρελ­θόν συμ­φώ­νησε να περά­σουν τα εν λόγω νησιά στην ελλη­νική κυριαρ­χία υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι θα παρέ­με­ναν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένα.

– Γιατί η Τουρκία ζητεί ξανά και ξανά την απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου;

Η Τουρκία από τη δεκα­ε­τία του 1960 δεν στα­μά­τησε ποτέ να ζητά την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου. Πρό­κει­ται για μια πάγια και αμε­τά­κλητη θέση και πολι­τική, η οποία όμως επα­νέρ­χε­ται κατά δια­στή­ματα ανα­λό­γως των θετικών ή αρνη­τι­κών δυνα­μι­κών που υπάρ­χουν στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις.

Αν και η θέση αυτή δεν εγκα­τα­λεί­πε­ται, δεν ανα­φέ­ρε­ται τόσο συχνά ή με τόσο μεγάλη έμφαση όταν υπάρχει σχετική ηρεμία και στα­θε­ρό­τητα στις διμε­ρείς σχέσεις. Στην περίοδο των τελευ­ταίων χρόνων που δια­νύ­ουμε, η Αγκυρα έχει αυξήσει την πίεση σε όλα τα επίπεδα – στο πολι­τικό, στρα­τιω­τικό, διπλω­μα­τικό, νομικό, κ.α.

Η ισορ­ρο­πία δυνά­μεων

Η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση εμπί­πτει σε αυτό το πλαίσιο και πρέπει φυσικά να ιδωθεί σε συνάρ­τηση με τις άλλες διεκ­δι­κή­σεις της Τουρ­κίας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και το Αιγαίο. Τέλος, πρέπει να θεω­ρεί­ται δεδο­μένο ότι η στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νήσων επη­ρε­ά­ζει σημα­ντικά την ισορ­ρο­πία δυνά­μεων στο Αιγαίο.

Συνεπώς, από την πλευρά της Αγκυρας, η εφαρ­μογή της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης είναι ανα­γκαία για το μέλλον της τουρ­κι­κής στρα­τη­γι­κής στην ευρύ­τερη περιοχή.

– Που απο­σκο­πεί η επι­στολή της Τουρ­κίας στον ΟΗΕ τη δεδο­μένη χρονική στιγμή;

Η πρό­σφατη επι­στολή της Τουρ­κίας στον ΟΗΕ απο­σκο­πεί ακριβώς στο να επα­να­φέ­ρει τις πάγιές της διεκ­δι­κή­σεις, κάνο­ντας λόγο για το παρά­νομο της στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νήσων και αμφι­σβη­τώ­ντας ταυ­τό­χρονα την κυριαρ­χία τους – επί τη βάση της δια­σύν­δε­σης στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης και κυριαρ­χίας.

Η Τουρκία ακο­λου­θεί μια πολυ­ε­πί­πεδη στρα­τη­γική έναντι της Ελλάδας κατά την οποία επι­διώ­κει συνεχώς τη δια­σύν­δεση δια­φό­ρων ζητη­μά­των που την ενδια­φέ­ρουν.

Η έμφαση στην απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση έρχεται σε μια συγκυ­ρία όπου το θέμα των θαλασ­σίων ζωνών είναι έντονα στο προ­σκή­νιο με την έκνομη κινη­τι­κό­τητα της Αγκυρας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και τους νέους γύρους διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας.

Σύνδεση στόχων

Πρό­κει­ται, λοιπόν, για μια προ­σέγ­γιση που δια­συν­δέει το γεω­στρα­τη­γικό επίπεδο με το δια­πραγ­μα­τευ­τικό και χρη­σι­μο­ποιεί τη χρήση ισχύος συμπλη­ρω­μα­τικά της διπλω­μα­τίας.

Η αμφι­σβή­τηση της κυριαρ­χίας των νήσων μέσω του επι­χει­ρή­μα­τος για την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση έχει εμφα­νείς προ­ε­κτά­σεις ανα­φο­ρικά με το δικαί­ωμα των νησιών σε υφα­λο­κρη­πίδα, ΑΟΖ, αλλά και χωρικά ύδατα.

– Μπορεί με κάποιο τρόπο να βρεθεί η χρυσή τομή;

Χρυσή τομή στο συγκε­κρι­μένο θέμα δεν μπορεί να βρεθεί όσο οι δύο χώρες αντι­με­τω­πί­ζουν θεμε­λιώδη διμερή προ­βλή­ματα. Πιθα­νό­τερο θα ήτανε να λυθεί πρώτα το ζήτημα των θαλασ­σίων ζωνών ή να πακε­το­ποι­η­θούν κάποια στιγμή τα θέματα, παρά να επι­λυ­θεί το ζήτημα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης απο­μο­νω­μένα.

Ιδιαί­τερα αν λάβουμε υπόψη ότι το θέμα αυτό είναι συν­δε­δε­μένο με την εθνική ασφά­λεια και τον γεω­πο­λι­τικό αντα­γω­νι­σμό μεταξύ των δύο χωρών (περι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του στρα­τιω­τι­κού ισο­ζυ­γίου δυνά­μεων).

Οι θέσεις των δύο μερών είναι εκ δια­μέ­τρου αντί­θε­τες και μόνο μέσα από μια στα­διακή δια­δι­κα­σία δια­λό­γου, που θα απο­κλι­μα­κώ­σει την κρίση και θα απο­κα­τα­στή­σει την εμπι­στο­σύνη, μπορεί να υπάρ­ξουν θετικά βήματα στο θέμα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης και όχι μόνον. Αυτό φυσικά προ­ϋ­πο­θέ­τει τον μετρια­σμό της εμπρη­στι­κής ρητο­ρι­κής, αλλά και τον περιο­ρι­σμό των τουρ­κι­κών ανα­θε­ω­ρη­τι­κών κινή­σεων.

– Τι προ­σφέ­ρει η εκμε­τάλ­λευση των νησιών του Αιγαίου;

Τα νησιά του Αιγαίου έχουν σημα­ντική οικο­νο­μική και γεω­στρα­τη­γική αξία για τον έλεγχο και την άσκηση επιρ­ροής στην περιοχή που περι­λαμ­βά­νει τις θαλάσ­σιες εμπο­ρι­κές οδούς, τον του­ρι­σμό, την εκμε­τάλ­λευση των φυσικών πόρων (π.χ. πιθα­νούς υδρο­γο­νάν­θρα­κες και αλιεία) και τη στρα­τιω­τική ασφά­λεια.

Παίγνιο μηδε­νι­κού αθροί­σμα­τος

Ολα τα ανωτέρω εμπί­πτουν αυτήν τη στιγμή σε ένα παίγνιο μηδε­νι­κού αθροί­σμα­τος μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας. Δηλαδή, η δυνα­τό­τητα μιας εκ των δύο χωρών να έχει μια τέτοια επιρροή στο Αιγαίο θεω­ρεί­ται ότι είναι εξ ορισμού σε κόστος της άλλης.

Αυτό είναι ιδιαί­τερα έντονο στην τουρ­κική πλευρά, η οποία θεωρεί ότι αδι­κεί­ται στα θέματα του Αιγαίου και ότι νομι­μο­ποιεί­ται να προ­βαί­νει σε ανα­θε­ω­ρη­τι­κές κινή­σεις για να επι­βά­λει τις διεκ­δι­κή­σεις της.

*** Ο Δρ. Ζήνωνας Τζιάρ­ρας είναι συν-ιδρυτής του Geopolitical Cyprus και συγ­γρα­φέας του βιβλίου Διεθνής Πολι­τική στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Πηγή: philenews