Η Τήλος ξανά στην πρωτοπορία: Όταν η οικολογία οδηγεί την τέχνη

Το επί­κε­ντρο της κυκλι­κής οικο­νο­μίας, αυτή τη φορά με συνο­δοι­πόρο την τέχνη, γίνεται ξανά η Τήλος. Επα­να­χρη­σι­μο­ποιώ­ντας υλικά τα οποία συλ­λέ­γο­νται καθη­με­ρινά στο Κέντρο Κυκλι­κής Και­νο­το­μίας της Τήλου, δύο εικα­στικά και σχε­δια­στικά δίδυμα, οι «Hypercomf» και οι «The New Raw» φιλο­ξε­νού­νται στο νησί για να διε­ρευ­νή­σουν στην πράξη τα όρια της τέχνης και τις απτές λύσεις που μπορεί να προ­σφέ­ρει η δημιουρ­γι­κό­τητα σε ζητή­ματα σχετικά με την βιω­σι­μό­τητα, την ανα­κύ­κλωση και την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος.

Η τρίμηνη φιλο­ξε­νία των καλ­λι­τε­χνών και σχε­δια­στών εγκαι­νιά­ζει μια νέα πτυχή της συνερ­γα­σίας του δήμου της Τήλου με τον οργα­νι­σμό Polygreen Culture & Art Initiative (PCAI) με στόχο τόσο οι δημιουρ­γοί, όσο και οι κάτοι­κοι του νησιού να έρθουν πιο κοντά σε έναν τρόπο σκέψης και ζωής που οδηγεί σταθερά στον στόχο της Τήλου να είναι το πρώτο νησί μηδε­νι­κών απο­βλή­των στην Ελλάδα, μέσα από την έρευνα, τον σχε­δια­σμό, τη μεθο­δο­λο­γία και την εκπαί­δευση με την καλ­λι­τε­χνική πρα­κτική.

Πρό­κει­ται για μια αμφί­δρομη σχέση αφού οι κάτοι­κοι και τα παιδιά του νησιού έχουν τη δυνα­τό­τητα να παρα­κο­λου­θή­σουν εργα­στή­ρια και ημέρες όπου τα εργα­στή­ρια των καλ­λι­τε­χνών θα είναι ανοιχτά ώστε οι ίδιοι να δουν την οικο­λο­γία επι­στρα­τεύ­ο­ντας τα εργα­λεία της τέχνης, ενώ οι δημιουρ­γοί έρχο­νται σε επαφή με την ιστορία, την χει­ρο­τε­χνία και τις λαο­γρα­φι­κές παρα­δό­σεις του νησιού προ­κει­μέ­νου να τις ενσω­μα­τώ­σουν.

«Με όραμα έναν κόσμο χωρίς από­βλητα, όλοι εμείς στην Polygreen προ­σπα­θούμε για την ευρεία υιο­θέ­τηση της κυκλι­κής οικο­νο­μίας, με στόχο την αξιο­ποί­ηση κάθε δια­θέ­σι­μου υλικού, δίνο­ντάς του μια δεύτερη ζωή. Σε αυτό το ταξίδι, θεω­ρούμε ότι η τέχνη απο­τε­λεί πολύ­τιμο σύμμαχο, καθώς προ­σφέ­ρει έναυσμα για κριτική σκέψη και περαι­τέρω συζή­τηση» σημειώ­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο ιδρυτής και διευ­θυ­ντής του PCAI και διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος της Polygreen, κ. Αθα­νά­σιος Πολυ­χρο­νό­που­λος. Έτσι, «στο πλαίσιο του “Just Go Zero Tilos”, του προ­γράμ­μα­τος που μετέ­τρεψε την Τήλο στο πρώτο νησί μηδε­νι­κών απο­βλή­των, το PCAI δημιούρ­γησε ένα πρό­γραμμα φιλο­ξε­νίας καλ­λι­τε­χνών και σχε­δια­στών ώστε να καλέσει και να υπο­δε­χτεί καλ­λι­τέ­χνες με στόχο να υπο­γραμ­μί­σει σε κάθε επίπεδο την ανα­γκαιό­τητα για σφαι­ρική αντι­με­τώ­πιση και επίλυση ζητη­μά­των» ανα­φέ­ρει ο ιδρυτής του οργα­νι­σμού.

Η επιλογή των καλ­λι­τε­χνών «Hypercomf» και του σχε­δια­στι­κού διδύμου «The New Raw» προ­έ­κυψε κατόπιν απευ­θείας ανά­θε­σης από την καλ­λι­τε­χνική διεύ­θυνση του PCAI. Πρό­κει­ται για Έλληνες δημιουρ­γούς με διεθνή παρου­σία στη σκηνή των εικα­στι­κών και του σχεδίου. «Μέσα από το πρό­γραμμα φιλο­ξε­νίας καλ­λι­τε­χνών θα δοθεί στους κατοί­κους του ακρι­τι­κού νησιού η δυνα­τό­τητα να έρθουν σε επαφή με τη σύγ­χρονη τέχνη και να αντι­λη­φθούν στην πράξη την αξία όλων των υλικών που δεν τους είναι πλέον χρήσιμα. Με τον τρόπο αυτό ενι­σχύ­ε­ται ο νέος πολι­τι­σμός που εγκαι­νιά­ζουμε στην Τήλο» υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Πολυ­χρο­νό­που­λος, προ­σθέ­το­ντας ότι παράλ­ληλα, προ­γραμ­μα­τί­ζο­νται «οpen studio days και εκπαι­δευ­τικά εργα­στή­ρια τόσο για τους κατοί­κους όσο και για τους επι­σκέ­πτες του νησιού, προ­σφέ­ρο­ντας στους συμ­με­τέ­χο­ντες μια σφαι­ρική προ­σέγ­γιση της τέχνης, του περι­βάλ­λο­ντός και του πολι­τι­σμού».

Όσον αφορά το πρό­γραμμα κυκλι­κής οικο­νο­μίας της Τήλου, όπως εξηγεί ο διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος της Polygreen «από τα δεδο­μένα που έχουν συλ­λε­χθεί από την έναρξη υλο­ποί­η­σης του προ­γράμ­μα­τος “Just Go Zero Tilos” έως σήμερα, προ­κύ­πτει ότι τα μη ανα­κυ­κλώ­σιμα υλικά που συλ­λέ­γο­νται απο­τε­λούν πλέον λιγό­τερο από το 15% του συνο­λι­κού όγκου απο­βλή­των που παρά­γο­νται στο νησί. Τα υλικά αυτά προ­ω­θού­νται από την Polygreen για ενερ­γειακή αξιο­ποί­ηση στην αδειο­δο­τη­μένη εγκα­τά­σταση του oμίλου μας στον Ασπρό­πυργο. Κάποιες ειδικές ροές, όπως παλιές συσκευές, έπιπλα ή υφά­σματα, επι­λέ­γο­νται από τους καλ­λι­τέ­χνες μας ώστε να αξιο­ποι­η­θούν ως πρώτη ύλη για τέχνη και δημιουρ­γία. Στην Τήλο τίποτα πια δεν πάει χαμένο, κάτοι­κοι και επι­σκέ­πτες έχουν υιο­θε­τή­σει έναν zero waste τρόπο σκέψης, ο οποίος οδηγεί σε έναν νέο τρόπο ζωής». Οι δύο ομάδες που φιλο­ξε­νού­νται στο νησί «θα αφιε­ρώ­σουν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους στην Τήλο, ώστε να αφου­γκρα­στούν τον χαρα­κτήρα του τόπου και να συνο­μι­λή­σουν με τους ανθρώ­πους του νησιού και θα έχουν την ευκαι­ρία να μελε­τή­σουν το πρό­γραμμα κυκλι­κής οικο­νο­μίας που υιο­θέ­τησε το νησί, την αλυσίδα δια­χεί­ρι­σης και το σύστημα δια­λο­γής ώστε να δημιουρ­γή­σουν νέα, πρω­τό­τυπα έργα σύγ­χρο­νης τέχνης χρη­σι­μο­ποιώ­ντας ανα­κυ­κλώ­σιμα -ή μη- υλικά» εξηγεί ο κ. Πολυ­χρο­νό­που­λος.

«Το στοί­χημα είναι να αλλά­ξουμε όλοι την καθη­με­ρι­νό­τητά μας, να υιο­θε­τή­σουμε έναν νέο τρόπο σκέψης και να κάνουμε νέες συνει­δη­τές επι­λο­γές ώστε να παρά­γουμε λιγό­τερα από­βλητα» τονίζει ο ιδρυτής του PCAI, προ­σθέ­το­ντας ότι «για τις ειδικές ροές απο­βλή­των, σίγουρα η επι­σκευή και η επα­να­χρη­σι­μο­ποί­ηση, ακόμα και στο σπίτι μας, απο­τε­λεί ένα πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύ­θυνση. Για παρά­δειγμα, στην Τήλο και στο πλαίσιο της εκπαί­δευ­σης των κατοί­κων πραγ­μα­το­ποι­ή­σαμε δημιουρ­γικά εργα­στή­ρια για παιδιά και ενή­λι­κες, ώστε να μπορούν μόνοι τους να αξιο­ποι­ή­σουν παλιά υφά­σματα ή να κατα­σκευά­σουν δια­κο­σμη­τικά από τέτοιου είδους υλικά. Έτσι, είδαν για πρώτη φορά με ποιον τρόπο μπο­ρούμε όλοι να απο­τε­λέ­σουμε μέρος της λύσης».

Το πρώτο πρό­γραμμα φιλο­ξε­νίας καλ­λι­τε­χνών του οργα­νι­σμού σχε­διά­στηκε το 2019 από την Κίκα Κυρια­κά­κου, καλ­λι­τε­χνική διευ­θύ­ντρια του PCAI, ενώ στην επι­τροπή αξιο­λό­γη­σής του συμ­με­τεί­χαν οι Hans Ulrich Obrist, καλ­λι­τε­χνι­κός διευ­θυ­ντής Serpentine Galleries, και Krist Gruijthuijsen, διευ­θυ­ντής του KW Institute. To 2021 o οργα­νι­σμός επι­λέ­χθηκε ως official nominator του σημα­ντι­κού περι­βαλ­λο­ντι­κού βρα­βείου Earthshot Prize, το οποίο θεσπί­στηκε από το Royal Foundation of the Duke and Duchess of Cambride.

Στους Δελφούς το Παγκό­σμιο Κέντρο Κυκλι­κής Οικο­νο­μίας και Πολι­τι­σμού «π»

Υπη­ρε­τώ­ντας το όραμα για ένα βιώσιμο μέλλον όπου η αρμονία ανάμεσα στη φύση και τον άνθρωπο θα έχει απο­κα­τα­στα­θεί, η Polygreen προ­χώ­ρησε στην ανα­κα­τα­σκευή του κτηρίου Πικιώνη ή Παβί­λιον στους Δελφούς, το οποίο είχε εγκα­τα­λει­φθεί από τα τέλη της δεκα­ε­τίας του ’90 για να στε­γά­σει το Παγκό­σμιο Κέντρο Κυκλι­κής Οικο­νο­μίας και Πολι­τι­σμού με θέα το δελφικό τοπίο. Λιθό­κτι­στο, με ανά­γλυ­φες τεχνο­τρο­πίες στους τοίχους και εντυ­πω­σιακό δάπεδο, το Παβί­λιον κατα­σκευά­στηκε το 1959 και απο­τέ­λεσε ένα μονα­δικό δείγμα μετα­πο­λε­μι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής. Σχε­δια­σμένο από τον αρχι­τέ­κτονα Πέτρο Πικιώνη, γιο του διά­ση­μου αρχι­τέ­κτονα Δημήτρη Πικιώνη, θεω­ρεί­ται ένα από τα κτί­σματα των Δελφών που εντάσ­σο­νται στο τοπίο απόλυτα ισορ­ρο­πη­μένα, προ­σφέ­ρο­ντας μια μονα­δική θέα που φτάνει έως τη θάλασσα. Χτι­σμένο για λογα­ρια­σμό του ΕΟΤ, λει­τούρ­γησε ως του­ρι­στικό περί­πτερο, κέντρο δια­σκέ­δα­σης, ανα­ψυ­κτή­ριο, καφε­τέ­ρια και μπαρ ενώ, όπως προ­κύ­πτει από φωτο­γρα­φικό υλικό, την δεκα­ε­τία του 60 το είχαν επι­σκε­φτεί το ζεύγος Καρα­μανλή, η Μαρία Κάλλας και η Τζάκι Κένεντι.

Ο οργα­νι­σμός επέλεξε τους Δελφούς και τον συγκε­κρι­μένο χώρο για συμ­βο­λι­κούς λόγους καθώς, χαραγ­μένη στο ναό του Απόλ­λωνα εδώ και 2.500 χρόνια είναι η φράση «Μηδέν ‘Αγαν», δηλαδή «τίποτα περιττό». Ως θεμε­λιώ­δης αξία της κυκλι­κής οικο­νο­μίας και της βιω­σι­μό­τη­τας, το Δελφικό Παράγ­γελμα γίνεται χρησμός, προ­βλέ­πο­ντας ότι το μέλλον του πλανήτη βρί­σκε­ται στη δια­φύ­λαξη των φυσικών του πόρων. Το όνομα του Κέντρου, η μαθη­μα­τική σταθερά «π» αντλεί έμπνευση από τον λόγο της περι­φέ­ρειας του κύκλου προς τη διά­με­τρό του ως πέρασμα από το γραμ­μικό στοι­χείο στο κυκλικό. Μάλιστα, έως τις 30 Οκτω­βρίου θα φιλο­ξε­νεί­ται στο Παβί­λιον η έκθεση «Keeping Time», με έργα των Carly Glovinski, Lynne Harlow και Charly Nijensohn, ως ένας προ­βλη­μα­τι­σμός γύρω από τον χρόνο και την υλι­κό­τητα, ενσω­μα­τώ­νο­ντας την αγωνία για τη δια­τή­ρηση του περι­βάλ­λο­ντος, η οποία καθ’ όλη τη διάρ­κειά της θα πλαι­σιω­θεί από ένα πρό­γραμμα ξενα­γή­σεων και εκπαι­δευ­τι­κών δρα­στη­ριο­τή­των ειδικά σχε­δια­σμέ­νων για παιδιά, με στόχο την εξοι­κεί­ωση τους με έννοιες της οικο­λο­γίας που εξε­λίσ­σο­νται σε απόλυτη ανα­γκαιό­τητα για την ύπαρξη μας στον πλανήτη.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σοφία Μαν­δη­λαρά