Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αποδόμησε την τουρκική προπαγάνδα με την επίσκεψη στο Μουράτ Ρεΐς

• Η απο­κα­τά­σταση του ιστο­ρι­κού συγκρο­τή­μα­τος του κοι­μη­τη­ρίου, των τεμενών και των οθω­μα­νι­κών μνη­μείων σε Ρόδο και Κω επι­βε­βαιώ­νει τη δια­χρο­νική πολι­τική προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς

Τη σταθερή επιλογή της Ελλάδας να προ­στα­τεύει και να ανα­δει­κνύει τα οθω­μα­νικά μνημεία των Δωδε­κα­νή­σων επι­βε­βαιώ­νουν οι πρό­σφα­τες παρεμ­βά­σεις απο­κα­τά­στα­σης και επα­να­λει­τουρ­γίας σημα­ντι­κών ιστο­ρι­κών χώρων στη Ρόδο και την Κω.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επι­χει­ρεί συχνά να ανα­δεί­ξει ζητή­ματα που αφορούν στη μου­σουλ­μα­νική παρου­σία στα νησιά, η ελλη­νική πολι­τεία προ­βάλ­λει ως απά­ντηση το έργο δια­τή­ρη­σης μνη­μείων που συν­δέ­ο­νται με την οθω­μα­νική περίοδο. Πρό­κει­ται για μια πολι­τική που έρχεται σε αντί­θεση με όσα κατα­γρά­φο­νταν επί δεκα­ε­τίες στην Τουρκία, όπου σημα­ντικά μνημεία της ελλη­νι­κής και χρι­στια­νι­κής πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς εγκα­τα­λεί­φθη­καν ή υπέ­στη­σαν φθορές λόγω έλλει­ψης μέρι­μνας.

Χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα απο­τε­λούν η απόδοση και ανά­δειξη του οθω­μα­νι­κού κοι­μη­τη­ρίου του Μουράτ Ρεΐς, του αρχο­ντι­κού Χασάν Μπέη και του τεμέ­νους Ρετζέπ Πασά στη Ρόδο, καθώς και οι εργα­σίες και παρεμ­βά­σεις στα τεμένη Ντε­φτερ­ντάρ και Γαζή Χασάν στην Κω.

Οι συγκε­κρι­μέ­νες πρω­το­βου­λίες επι­βε­βαιώ­νουν τη βούληση των ελλη­νι­κών κυβερ­νή­σεων να δια­φυ­λά­ξουν μνημεία που απο­τε­λούν ανα­πό­σπα­στο τμήμα της ιστο­ρι­κής και πολι­τι­στι­κής φυσιο­γνω­μίας των νησιών. Ιδιαί­τερο συμ­βο­λι­σμό έχει το οθω­μα­νικό κοι­μη­τή­ριο του Μουράτ Ρεΐς στη Ρόδο, ένας χώρος που έχει απο­τε­λέ­σει σταθερό σημείο επί­σκε­ψης υψη­λό­βαθ­μων Τούρκων αξιω­μα­τού­χων.

Μεταξύ αυτών συγκα­τα­λέ­γο­νται ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός Άχμεντ Ντα­βου­τό­γλου, ο πρώην αντι­πρό­ε­δρος Αλί Μπα­μπα­τζάν, ενώ πρό­σφατα το ζήτημα είχε ανα­δεί­ξει και ο Τούρκος κυβερ­νη­τι­κός αξιω­μα­τού­χος Ομερ Τσελίκ.

Η συστη­μα­τική αξιο­ποί­ηση του συγκε­κρι­μέ­νου χώρου από την τουρ­κική πλευρά ερμη­νεύ­ε­ται από πολλούς ως μέρος μιας ευρύ­τε­ρης προ­σπά­θειας καλ­λιέρ­γειας αφη­γή­μα­τος περί ύπαρξης «τουρ­κι­κής μειο­νό­τη­τας» στη Ρόδο και την Κω. Ωστόσο, η ιστο­ρική πραγ­μα­τι­κό­τητα παρα­πέ­μπει στην παρου­σία μου­σουλ­μά­νων Ελλήνων πολιτών στα δύο νησιά, γεγονός που δια­φο­ρο­ποιεί το ζήτημα από τις περι­πτώ­σεις μειο­νο­τή­των που ανα­γνω­ρί­ζο­νται από διε­θνείς συν­θή­κες. Ιδιαί­τερη βαρύ­τητα αποκτά και η επί­σκεψη του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη συνο­δευό­μενο από την υπουργό Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη, τον περι­φε­ρειάρχη Γιώργο Χατζη­μάρκο κλπ. στο τέμενος και στον τάφο του Μουράτ Ρεΐς κατά την πρό­σφατη παρου­σία του στη Ρόδο.

Η κίνηση αυτή εκλαμ­βά­νε­ται ως έμπρα­κτη ανα­γνώ­ριση της σημα­σίας του μνη­μείου και ως σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα αντι­με­τω­πί­ζει την οθω­μα­νική πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά ως στοι­χείο της ιστο­ρι­κής της δια­δρο­μής που αξίζει προ­στα­σίας και σεβα­σμού.

Υπό αυτό το πρίσμα, οι παρεμ­βά­σεις απο­κα­τά­στα­σης και ανά­δει­ξης των οθω­μα­νι­κών μνη­μείων στα Δωδε­κά­νησα λει­τουρ­γούν όχι μόνο ως έργα πολι­τι­σμού, αλλά και ως απτή από­δειξη μιας πολι­τι­κής που στη­ρί­ζε­ται στη δια­τή­ρηση της ιστο­ρι­κής μνήμης και στην προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς ανε­ξαρ­τή­τως εθνο­τι­κής ή θρη­σκευ­τι­κής προ­έ­λευ­σης.

Ο τάφος του αγίου Μουράτ Ρεΐς

Η σημασία του συγκρο­τή­μα­τος του Μουράτ Ρεΐς, ωστόσο, υπερ­βαί­νει κατά πολύ τις σύγ­χρο­νες πολι­τι­κές αντι­πα­ρα­θέ­σεις. Η ιστο­ρική έρευνα απο­κα­λύ­πτει ότι πρό­κει­ται για ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα οθω­μα­νικά μνημεία της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου, με ιστορία που εκτεί­νε­ται σε τέσ­σε­ρις και πλέον αιώνες. Σύμφωνα με τα στοι­χεία που δημο­σί­ευσε ο λόγιος Βιτάλις Στρούμ­τζα ήδη από το 1934. Η καθιε­ρω­μένη ονο­μα­σία «Τεκκές του Μουράτ Ρεΐς» δεν απο­δί­δει πλήρως την ιστο­ρική πραγ­μα­τι­κό­τητα.

Από τα έγγραφα των βακου­φίων προ­κύ­πτει ότι το τέμενος ιδρύ­θηκε από τον Εμπού Μπεκίρ Πασά περί το 1636-1637, ενώ στα τέλη του 18ου αιώνα ανοι­κο­δο­μή­θηκε εκ νέου με δαπάνες του Μου­ρα­μπίντ Χασάν Μπέη. Στην καρδιά του συγκρο­τή­μα­τος βρί­σκε­ται ο περί­φη­μος τουρ­μπές του Μουράτ Ρεΐς, ενός από τους γνω­στό­τε­ρους ναυάρ­χους της Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρίας. Ο τάφος του εξε­λί­χθηκε στα­διακά σε σημα­ντικό προ­σκυ­νη­μα­τικό κέντρο για μου­σουλ­μα­νι­κούς πλη­θυ­σμούς της Ρόδου, της Μικράς Ασίας και ευρύ­τερα της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Ιστο­ρι­κές πηγές ανα­φέ­ρουν ότι προ­σκυ­νη­τές συνέρ­ρεαν επί αιώνες στο μνημείο, αφή­νο­ντας αφιε­ρώ­ματα και ζητώ­ντας τη μεσο­λά­βηση του ναυάρ­χου, ο οποίος είχε απο­κτή­σει σχεδόν αγιο­ποι­η­μένη υπό­σταση στη λαϊκή θρη­σκευ­τική παρά­δοση. Το κύρος του χώρου υπήρξε τέτοιο ώστε ακόμη και μέλη της αιγυ­πτια­κής δυνα­στείας των Χεδιβών τον επι­σκέ­πτο­νταν. Ο Ισμαήλ Πασάς, αντι­βα­σι­λέας της Αιγύ­πτου, προ­σκύ­νησε τον τάφο κατά την επί­σκεψή του στη Ρόδο το 1876 και θέσπισε ειδική οικο­νο­μική ενί­σχυση υπέρ του μονα­στη­ριού (τεκές), η οποία κατα­βαλ­λό­ταν για δεκα­ε­τίες. Σώζεται μάλιστα μέχρι σήμερα το περί­τε­χνο κάλυμμα του τάφου που δώρισε η χήρα του, Ιντζί Χανούμ. Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει και η σύνθεση του ίδιου του κοι­μη­τη­ρίου. Εκεί δεν εντα­φιά­στη­καν μόνο τοπικοί αξιω­μα­τού­χοι αλλά προ­σω­πι­κό­τη­τες από ολό­κληρη την Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία.

Μεταξύ αυτών περι­λαμ­βά­νο­νταν Χάνοι της Κρι­μαίας, Πέρσες ευγε­νείς, μεγάλοι βεζί­ρη­δες, ανώ­τε­ροι κρα­τι­κοί λει­τουρ­γοί και λόγιοι. Ορι­σμένα από τα ταφικά μνημεία θεω­ρού­νται εξαί­ρετα δείγ­ματα οθω­μα­νι­κής ταφικής τέχνης και απο­τε­λούν πολύ­τι­μες μαρ­τυ­ρίες της ιστο­ρίας του χώρου.