Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αποδόμησε την τουρκική προπαγάνδα με την επίσκεψη στο Μουράτ Ρεΐς

• Η αποκατάσταση του ιστορικού συγκροτήματος του κοιμητηρίου, των τεμενών και των οθωμανικών μνημείων σε Ρόδο και Κω επιβεβαιώνει τη διαχρονική πολιτική προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς

Τη σταθερή επιλογή της Ελλάδας να προστατεύει και να αναδεικνύει τα οθωμανικά μνημεία των Δωδεκανήσων επιβεβαιώνουν οι πρόσφατες παρεμβάσεις αποκατάστασης και επαναλειτουργίας σημαντικών ιστορικών χώρων στη Ρόδο και την Κω.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί συχνά να αναδείξει ζητήματα που αφορούν στη μουσουλμανική παρουσία στα νησιά, η ελληνική πολιτεία προβάλλει ως απάντηση το έργο διατήρησης μνημείων που συνδέονται με την οθωμανική περίοδο. Πρόκειται για μια πολιτική που έρχεται σε αντίθεση με όσα καταγράφονταν επί δεκαετίες στην Τουρκία, όπου σημαντικά μνημεία της ελληνικής και χριστιανικής πολιτιστικής κληρονομιάς εγκαταλείφθηκαν ή υπέστησαν φθορές λόγω έλλειψης μέριμνας.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η απόδοση και ανάδειξη του οθωμανικού κοιμητηρίου του Μουράτ Ρεΐς, του αρχοντικού Χασάν Μπέη και του τεμένους Ρετζέπ Πασά στη Ρόδο, καθώς και οι εργασίες και παρεμβάσεις στα τεμένη Ντεφτερντάρ και Γαζή Χασάν στην Κω.
Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες επιβεβαιώνουν τη βούληση των ελληνικών κυβερνήσεων να διαφυλάξουν μνημεία που αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορικής και πολιτιστικής φυσιογνωμίας των νησιών. Ιδιαίτερο συμβολισμό έχει το οθωμανικό κοιμητήριο του Μουράτ Ρεΐς στη Ρόδο, ένας χώρος που έχει αποτελέσει σταθερό σημείο επίσκεψης υψηλόβαθμων Τούρκων αξιωματούχων.
Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο πρώην πρωθυπουργός Άχμεντ Νταβουτόγλου, ο πρώην αντιπρόεδρος Αλί Μπαμπατζάν, ενώ πρόσφατα το ζήτημα είχε αναδείξει και ο Τούρκος κυβερνητικός αξιωματούχος Ομερ Τσελίκ.
Η συστηματική αξιοποίηση του συγκεκριμένου χώρου από την τουρκική πλευρά ερμηνεύεται από πολλούς ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας καλλιέργειας αφηγήματος περί ύπαρξης «τουρκικής μειονότητας» στη Ρόδο και την Κω. Ωστόσο, η ιστορική πραγματικότητα παραπέμπει στην παρουσία μουσουλμάνων Ελλήνων πολιτών στα δύο νησιά, γεγονός που διαφοροποιεί το ζήτημα από τις περιπτώσεις μειονοτήτων που αναγνωρίζονται από διεθνείς συνθήκες. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η επίσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη συνοδευόμενο από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, τον περιφερειάρχη Γιώργο Χατζημάρκο κλπ. στο τέμενος και στον τάφο του Μουράτ Ρεΐς κατά την πρόσφατη παρουσία του στη Ρόδο.
Η κίνηση αυτή εκλαμβάνεται ως έμπρακτη αναγνώριση της σημασίας του μνημείου και ως σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει την οθωμανική πολιτιστική κληρονομιά ως στοιχείο της ιστορικής της διαδρομής που αξίζει προστασίας και σεβασμού.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι παρεμβάσεις αποκατάστασης και ανάδειξης των οθωμανικών μνημείων στα Δωδεκάνησα λειτουργούν όχι μόνο ως έργα πολιτισμού, αλλά και ως απτή απόδειξη μιας πολιτικής που στηρίζεται στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ανεξαρτήτως εθνοτικής ή θρησκευτικής προέλευσης.

Ο τάφος του αγίου Μουράτ Ρεΐς
Η σημασία του συγκροτήματος του Μουράτ Ρεΐς, ωστόσο, υπερβαίνει κατά πολύ τις σύγχρονες πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η ιστορική έρευνα αποκαλύπτει ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα οθωμανικά μνημεία της Ανατολικής Μεσογείου, με ιστορία που εκτείνεται σε τέσσερις και πλέον αιώνες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε ο λόγιος Βιτάλις Στρούμτζα ήδη από το 1934. Η καθιερωμένη ονομασία «Τεκκές του Μουράτ Ρεΐς» δεν αποδίδει πλήρως την ιστορική πραγματικότητα.
Από τα έγγραφα των βακουφίων προκύπτει ότι το τέμενος ιδρύθηκε από τον Εμπού Μπεκίρ Πασά περί το 1636-1637, ενώ στα τέλη του 18ου αιώνα ανοικοδομήθηκε εκ νέου με δαπάνες του Μουραμπίντ Χασάν Μπέη. Στην καρδιά του συγκροτήματος βρίσκεται ο περίφημος τουρμπές του Μουράτ Ρεΐς, ενός από τους γνωστότερους ναυάρχους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο τάφος του εξελίχθηκε σταδιακά σε σημαντικό προσκυνηματικό κέντρο για μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Ρόδου, της Μικράς Ασίας και ευρύτερα της Ανατολικής Μεσογείου. Ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι προσκυνητές συνέρρεαν επί αιώνες στο μνημείο, αφήνοντας αφιερώματα και ζητώντας τη μεσολάβηση του ναυάρχου, ο οποίος είχε αποκτήσει σχεδόν αγιοποιημένη υπόσταση στη λαϊκή θρησκευτική παράδοση. Το κύρος του χώρου υπήρξε τέτοιο ώστε ακόμη και μέλη της αιγυπτιακής δυναστείας των Χεδιβών τον επισκέπτονταν. Ο Ισμαήλ Πασάς, αντιβασιλέας της Αιγύπτου, προσκύνησε τον τάφο κατά την επίσκεψή του στη Ρόδο το 1876 και θέσπισε ειδική οικονομική ενίσχυση υπέρ του μοναστηριού (τεκές), η οποία καταβαλλόταν για δεκαετίες. Σώζεται μάλιστα μέχρι σήμερα το περίτεχνο κάλυμμα του τάφου που δώρισε η χήρα του, Ιντζί Χανούμ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύνθεση του ίδιου του κοιμητηρίου. Εκεί δεν ενταφιάστηκαν μόνο τοπικοί αξιωματούχοι αλλά προσωπικότητες από ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν Χάνοι της Κριμαίας, Πέρσες ευγενείς, μεγάλοι βεζίρηδες, ανώτεροι κρατικοί λειτουργοί και λόγιοι. Ορισμένα από τα ταφικά μνημεία θεωρούνται εξαίρετα δείγματα οθωμανικής ταφικής τέχνης και αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες της ιστορίας του χώρου.