Δύο βήματα μπροστά, ένα πίσω για την ανακύκλωση-Σε καλό δρόμο η Ρόδος

Πολύ με­λά­νι έχει χυθεί εδώ και δε­κα­ε­τί­ες  στον ελ­λη­νι­κό Τύπο για τη δια­χεί­ρι­ση των απορ­ριμ­μά­των – ίσως και πε­ρισ­σό­τε­ρο από ό,τι για κάθε άλλο πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό και κοι­νω­νι­κό ζή­τη­μα. Αλ­λω­στε είναι ένα θέμα που δια­τη­ρεί­ται διαρ­κώς στην επι­και­ρό­τη­τα: από τον «πό­λε­μο» στο Γραμ­μα­τι­κό ως τις οδο­μα­χί­ες της Κε­ρα­τέ­ας και από τις πο­λι­τι­κές ίντρι­γκες στην Πε­λο­πόν­νη­σο ως το αδιέ­ξο­δο της Ατ­τι­κής.

Το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα η ει­δη­σε­ο­γρα­φία για τα σκου­πί­δια έχει άσχη­μα αλλά και καλά νέα. Την πε­ρα­σμέ­νη Πέμ­πτη υπο­γρά­φη­κε η σύμ­βα­ση για τη ΣΔΙΤ (Σύ­μπρα­ξη Δη­μο­σί­ου & Ιδιω­τι­κού Τομέα) Πε­λο­πον­νή­σου, μια υπό­θε­ση που «σερ­νό­ταν» εδώ και μία επτα­ε­τία, για την εγκα­τά­στα­ση των υπο­δο­μών επε­ξερ­γα­σί­ας απορ­ριμ­μά­των, ενώ ήδη κα­τα­σκευά­ζε­ται και στις αρχές του 2019 θα λει­τουρ­γεί η αντί­στοι­χη ΣΔΙΤ Ηπεί­ρου. Ωστό­σο στην… τρι­το­κο­σμι­κή Κέρ­κυ­ρα ακόμη δεν έχουν λύσει τον «γόρ­διο» δεσμό και τα βουνά των σκου­πι­διών απο­τε­λού­σαν στις αρχές του μήνα, για ημέ­ρες, την κύρια του­ρι­στι­κή ατρα­ξιόν του νη­σιού.

Αντί­στοι­χα ήταν τα προ­βλή­μα­τα και στην Αι­για­λεία. Οσο για την Αθήνα, ρήγ­μα­τα στον Χώρο Υγειο­νο­μι­κής Ταφής Απορ­ριμ­μά­των (ΧΥΤΑ) Φυλής οδή­γη­σαν για άλλη μία φορά σε ασφυ­ξία το Λε­κα­νο­πέ­διο, το οποίο ανα­μέ­νε­ται να απο­συμ­φο­ρη­θεί στα­δια­κά την ερ­χό­με­νη εβδο­μά­δα.

Οι στό­χοι της ΕΕ

Και κάπου εκεί, ανά­με­σα στα αδιέ­ξο­δα της χρό­νιας κα­κο­δια­χεί­ρι­σης, η Διοί­κη­ση «θυ­μά­ται» κατά και­ρούς την ανα­κύ­κλω­ση. Αλλά όσο η Ελ­λά­δα πα­σχί­ζει να πιά­σει τους πα­λιούς στό­χους που έχουν τεθεί από την ΕΕ, από τους οποί­ους απέ­χει ακόμη αρ­κε­τά, η Κο­μι­σιόν θέτει νέους, αυ­στη­ρό­τε­ρους. Σή­με­ρα στη χώρα μας εκτι­μά­ται ότι το πο­σο­στό των απορ­ριμ­μά­των που εκτρέ­πε­ται από την ταφή, δη­λα­δή το πο­σο­στό ανα­κύ­κλω­σης, ανά­κτη­σης και κο­μπο­στο­ποί­η­σης, φτά­νει πε­ρί­που το 21%. Οι νέοι κα­νό­νες όμως της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, οι οποί­οι πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στη δέσμη μέ­τρων για την «κυ­κλι­κή οι­κο­νο­μία» που ανα­κοι­νώ­θη­καν στις 22 Μαΐου, προ­βλέ­πουν ότι ως το 2025 πρέ­πει να ανα­κυ­κλώ­νε­ται το 55% των αστι­κών απο­βλή­των, ως το 2030 το 60% και ως το 2035 το 65%.

Οπως ανα­φέ­ρει στο «Βήμα» ο πε­ρι­βαλ­λο­ντο­λό­γος και πρό­ε­δρος της Οι­κο­λο­γι­κής Εται­ρεί­ας Ανα­κύ­κλω­σης δρ Φί­λιπ­πος Κυρ­κί­τσος, στην Ελ­λά­δα εκτρέ­πε­ται από την ταφή σε χω­μα­τε­ρές μόλις το 21% των σκου­πι­διών. Ει­δι­κό­τε­ρα, εξη­γεί ότι στη χώρα μας πα­ρά­γο­νται περί τους 4,5 εκατ. τό­νους απορ­ριμ­μά­των ετη­σί­ως. Από αυ­τούς (στοι­χεία 2016) ανα­κυ­κλώ­νο­νται 505.710 τόνοι απο­βλή­των συ­σκευα­σί­ας (πλα­στι­κό, γυαλί, χαρτί, μέ­ταλ­λα, ξύλο κ.ά.), ήτοι 11,2%. Επί­σης, οδη­γεί­ται σε ανα­κύ­κλω­ση το έντυ­πο χαρτί, πε­ρί­που 7% του συ­νό­λου των σκου­πι­διών, ενώ η κο­μπο­στο­ποί­η­ση εκτι­μά­ται στο 2%-3%.Οι πο­σό­τη­τες των απο­βλή­των συ­σκευα­σί­ας που ανα­κυ­κλώ­νο­νται, ανα­κτώ­νται ή απο­τε­φρώ­νο­νται σε εγκα­τα­στά­σεις καύ­σης με πα­ράλ­λη­λη ανά­κτη­ση ενέρ­γειας απο­δί­δο­νται κατά το ένα τρίτο στους μπλε κά­δους ή στις υπο­δο­μές της αντα­πο­δο­τι­κής ανα­κύ­κλω­σης και κατά τα δύο τρίτα σε βιο­μη­χα­νί­ες, βιο­τε­χνί­ες, εται­ρεί­ες που τις συλ­λέ­γουν. Αλ­λω­στε περί το 50% του πε­ριε­χο­μέ­νου των μπλε κάδων, όπως το­νί­ζει στο «Βήμα» η αντι­πρό­ε­δρος του ΕΔΣΝΑ (Ει­δι­κός Δια­βαθ­μι­δι­κός Σύν­δε­σμος Νομού Ατ­τι­κής) κυρία Αφρο­δί­τη Μπιζά, είναι σύμ­μει­κτο. «Για να λει­τουρ­γή­σει το σύ­στη­μα της ανα­κύ­κλω­σης χρειά­ζε­ται μια σωστή και συ­νε­χής ενη­μέ­ρω­ση των πο­λι­τών από τους δή­μους. Δεν έχει νόημα να ρί­χνουν σε οποιον­δή­πο­τε κάδο ό,τι θέ­λουν. Μπο­ρεί ο κάθε δήμος να ξε­κι­νή­σει το πρό­γραμ­μα της ανα­κύ­κλω­σης πι­λο­τι­κά σε συ­γκε­κρι­μέ­νες γει­το­νιές και στη συ­νέ­χεια να επε­κτα­θεί. Αυτή τη στιγ­μή στο κομ­μά­τι της κο­μπο­στο­ποί­η­σης γί­νο­νται κι­νή­σεις σε δή­μους – όπως στο Χα­λάν­δρι και στον Δήμο Βάρης – Βού­λας – Βου­λιαγ­μέ­νης – πε­ρισ­σό­τε­ρο πι­λο­τι­κά. Υπάρ­χουν και κά­ποιοι δήμοι που το κι­νούν με τέ­τοιον τρόπο που να έχει απο­τέ­λε­σμα, όπως τα Βρι­λή­σια και ο Βύ­ρω­νας» επι­ση­μαί­νει.

Ει­δι­κά, στον πρώτο δήμο της χώρας, στον Δήμο Αθη­ναί­ων, το 2016 ανα­κυ­κλώ­θη­καν 8.991 τόνοι, κα­τα­τάσ­σο­ντάς τον στην πρώτη θέση πα­νελ­λα­δι­κά. Ωστό­σο, αν η συ­γκε­κρι­μέ­νη πο­σό­τη­τα συ­νε­κτι­μη­θεί βάσει και του πλη­θυ­σμού, τότε κα­τα­κτά αι­σί­ως την 163η θέση. Κα­λύ­τε­ρες επι­δό­σεις στο Λε­κα­νο­πέ­διο έχουν Κη­φι­σιά, Γλυ­φά­δα, Παλ­λή­νη και Διό­νυ­σος.

Σύμ­φω­να με στοι­χεία του Ελ­λη­νι­κού Ορ­γα­νι­σμού Ανα­κύ­κλω­σης (ΕΟΑΝ), επο­πτευό­με­νου από το υπουρ­γείο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας (ΥΠΕΝ), το 2016 συ­νο­λι­κά σε όλη τη χώρα ανα­κτή­θη­καν και απο­τε­φρώ­θη­καν 505.710 τόνοι απο­βλή­των συ­σκευα­σί­ας, εκ των οποί­ων ανα­κυ­κλώ­θη­καν 488.080 τόνοι υλι­κών και ανα­κτή­θη­καν με πα­ράλ­λη­λη πα­ρα­γω­γή ενέρ­γειας (κυ­ρί­ως σε τσι­με­ντο­βιο­μη­χα­νί­ες) 8.400 τόνοι, ενώ ανα­κυ­κλώ­θη­καν και 9.230 τόνοι ξύλου. Στην ΕΕ τα από­βλη­τα συ­σκευα­σί­ας εκτι­μά­ται ότι απο­τε­λούν πε­ρί­που 20% του βά­ρους και 40% του όγκου των πα­ρα­γό­με­νων αστι­κών απο­βλή­των.

Οι πρώ­τοι και οι τε­λευ­ταί­οι…

Ωστό­σο, με βάση τις συ­νο­λι­κές ετή­σιες πο­σό­τη­τες που ανα­κυ­κλώ­νο­νται, ο Βόλος πέ­φτει στην έκτη θέση και στην έβδο­μη το Ηρά­κλειο. Προη­γού­νται η Αθήνα, η Θεσ­σα­λο­νί­κη, τα Χανιά, το Ρέ­θυ­μνο και η Πάτρα. Είναι αξιο­ση­μεί­ω­το ότι όγδο­ος στη συ­γκε­κρι­μέ­νη λίστα του ΕΟΑΝ φι­γου­ρά­ρει ο Δήμος Μυ­κό­νου με 2.850 τό­νους σκου­πι­διών. Αν μά­λι­στα επι­με­ρι­στούν οι συ­γκε­κρι­μέ­νες πο­σό­τη­τες στους 9.320 κα­τοί­κους του νη­σιού, τότε προ­κύ­πτει ότι ο κάθε Μυ­κο­νιά­της ανα­κυ­κλώ­νει 305,82 κιλά κατ’ έτος. Εν τού­τοις, όπως σχο­λιά­ζουν στε­λέ­χη του ΥΠΕΝ, οι αριθ­μοί είναι πα­ρα­πλα­νη­τι­κοί, καθώς λαμ­βά­νε­ται υπόψη μόνο ο μό­νι­μος πλη­θυ­σμός και όχι οι του­ρί­στες, οπότε λαν­θα­σμέ­να το νησί των Κυ­κλά­δων βρί­σκε­ται στην πρώτη θέση της λί­στας με την κατά κε­φα­λήν ανά­κτη­ση απορ­ριμ­μά­των. Πά­ντως, υπάρ­χουν και πε­ριο­χές όπου η ανα­κύ­κλω­ση είναι «άγνω­στη» λέξη (του­λά­χι­στον ως το 2016), όπως στους δή­μους Σάμου, Φαι­στού Κρή­της, Νάξου, Ανα­το­λι­κής Μάνης, Κα­λυ­μνί­ων, Με­γα­λό­πο­λης, Πάρ­γας, Ικα­ρί­ας κ.λπ.

Κάν’ το όπως ο Βόλος

«Στην Πε­ρι­φέ­ρεια Θεσ­σα­λί­ας με την πρώτη γενιά έργων εξα­σφα­λί­σα­με την άρι­στη λει­τουρ­γία τριών χώρων υγειο­νο­μι­κής ταφής (Λά­ρι­σας, Μα­γνη­σί­ας και Τρι­κά­λων – Καρ­δί­τσας) που με ευ­ρω­παϊ­κούς πό­ρους επε­κτά­θη­καν και εκ­συγ­χρο­νί­στη­καν στην προη­γού­με­νη προ­γραμ­μα­τι­κή πε­ρί­ο­δο 2007-2013» ση­μειώ­νει ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Θεσ­σα­λί­ας κ. Κων­στα­ντί­νος Αγο­ρα­στός.

Ετσι, όπως το­νί­ζει, δό­θη­κε η δυ­να­τό­τη­τα στους δή­μους της Πε­ρι­φέ­ρειας (π.χ. Βόλου και Λά­ρι­σας) να ανα­πτύ­ξουν βα­σι­κές υπο­δο­μές ανα­κύ­κλω­σης και να έχουν καλή επί­δο­ση με­τα­ξύ των 10 πο­λυ­πλη­θέ­στε­ρων δήμων της Ελ­λά­δας.

«Δεν εί­μα­στε όμως ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι, καθώς σε από­λυ­τη τιμή η ανα­κύ­κλω­ση είναι πε­ρί­που στο 10% της συ­νο­λι­κής πα­ρα­γω­γής απορ­ριμ­μά­των, ενώ το κα­θα­ρό μέρος της που τε­λι­κά ανα­κτά­ται είναι στο επί­πε­δο του 6%-7%» επι­ση­μαί­νει ο κ. Αγο­ρα­στός. Γι’ αυτό, όπως ανα­φέ­ρει ο ίδιος, «πε­ρά­σα­με στην επό­με­νη φάση της ολο­κλη­ρω­μέ­νης δια­χεί­ρι­σης μέσα από ένα κα­θο­λι­κά απο­δε­κτό πε­ρι­φε­ρεια­κό σχέ­διο που συ­γκρο­τή­θη­κε με ευ­θύ­νη της Πε­ρι­φέ­ρειας, σε συ­νερ­γα­σία με τους δή­μους και τους συν­δέ­σμους τους, το οποίο τέ­θη­κε σε ισχύ το 2016, και σή­με­ρα ωρι­μά­ζει η δεύ­τε­ρη γενιά έργων», προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού πε­ρί­που 100 εκατ. ευρώ.

Ει­δι­κό­τε­ρα, έχουν προ­βλε­φθεί χρη­μα­το­δο­τή­σεις για δί­κτυα καφέ κάδων συλ­λο­γής ορ­γα­νι­κών απο­βλή­των, δί­κτυα Πρά­σι­νων Ση­μεί­ων και Γω­νιών Ανα­κύ­κλω­σης, αλλά και νέων κάδων ανα­κύ­κλω­σης (π.χ. για έντυ­πο χαρτί σε δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες), κα­μπά­νιες ενη­μέ­ρω­σης, δη­μιουρ­γία τριών Μο­νά­δων Επε­ξερ­γα­σί­ας Απορ­ριμ­μά­των σε Λά­ρι­σα, Μα­γνη­σία και Τρί­κα­λα – Καρ­δί­τσα.

Με την υλο­ποί­η­σή τους (με ορί­ζο­ντα ολο­κλή­ρω­σης χρη­μα­το­δό­τη­σης ΕΣΠΑ το 2022) θα δη­μιουρ­γη­θούν 500 νέες θέ­σεις ερ­γα­σί­ας, θα αυ­ξη­θεί στα­δια­κά η επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­ση, ανα­κύ­κλω­ση στο  50% κατά βάρος και θα μειω­θεί αντι­στοί­χως η ταφή στους τρεις ΧΥΤΑ της Θεσ­σα­λί­ας.

«Το σχέ­διό μας συμ­βα­δί­ζει από­λυ­τα με τη νέα πο­λι­τι­κή και τις ευ­ρω­παϊ­κές χρη­μα­το­δο­τή­σεις για την κυ­κλι­κή οι­κο­νο­μία την πε­ρί­ο­δο 2020-2027. Ως εκ τού­του θα δώσει τη δυ­να­τό­τη­τα υλο­ποί­η­σης και της τρί­της γε­νιάς έργων μετά το 2022, ώστε να μην υπάρ­χει κα­νέ­νας φυ­σι­κός πόρος στην Πε­ρι­φέ­ρεια Θεσ­σα­λί­ας που να σπα­τα­λιέ­ται ή να πα­ρα­μεί­νει ανα­ξιο­ποί­η­τος» υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Αγο­ρα­στός.

Η μικρή (σα­κού­λα) φεύ­γει, η με­γά­λη έρ­χε­ται

«Σα­κού­λα θέ­λε­τε;». Είναι ίσως η συ­χνό­τε­ρη ερώ­τη­ση που ακού­γε­ται από τους τα­μί­ες των σου­περ­μάρ­κετ και των εμπο­ρι­κών κα­τα­στη­μά­των τους τε­λευ­ταί­ους μήνες, μετά την εφαρ­μο­γή του αντα­πο­δο­τι­κού τέ­λους στις λε­πτές πλα­στι­κές σα­κού­λες με­τα­φο­ράς. Και όπως δια­φαί­νε­ται από τα πρώτα στοι­χεία, πολ­λοί είναι οι κα­τα­να­λω­τές που απα­ντούν αρ­νη­τι­κά. Αλ­λω­στε, με­γά­λη με­ρί­δα πο­λι­τών από τις πρώ­τες ημέ­ρες εφαρ­μο­γής του νέου μέ­τρου απο­φά­σι­σε να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει ει­δι­κές σα­κού­λες πολ­λα­πλών χρή­σε­ων, είτε για λό­γους πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής ευαι­σθη­σί­ας είτε διότι δεν ήθελε να κα­τα­βάλ­λει το ποσό των 4 λε­πτών του ευρώ για κάτι που ήταν δω­ρε­άν.

Τα πρώτα στοι­χεία που είδαν το φως της δη­μο­σιό­τη­τας ήταν κάτι πα­ρα­πά­νω από εντυ­πω­σια­κά, καθώς σύμ­φω­να με εκτι­μή­σεις του ΙΕΛΚΑ (Ιν­στι­τού­το Ερευ­νας Λια­νε­μπο­ρί­ου Κα­τα­να­λω­τι­κών Αγα­θών) μόνο το πρώτο τρί­μη­νο του έτους τα έσοδα έφτα­σαν τα 2,5 εκατ. ευρώ, ενώ υπο­λο­γί­ζε­ται ότι η χρήση πλα­στι­κής σα­κού­λας με­τα­φο­ράς έχει μειω­θεί ση­μα­ντι­κά, με το πο­σο­στό να ξε­περ­νά το 50%. «Στα ορ­γα­νω­μέ­να σου­περ­μάρ­κετ η μεί­ω­ση είναι με­γά­λη. Σε εμπο­ρι­κά κα­τα­στή­μα­τα η ει­κό­να είναι δια­φο­ρε­τι­κή. Εκεί η μεί­ω­ση είναι της τάξης του 10%-20%» ανα­φέ­ρει ο κ. Κυρ­κί­τσος.
Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, η πε­ριο­ρι­σμέ­νη «πα­ρου­σία» τους στο νοι­κο­κυ­ριό έχει πυ­ρο­δο­τή­σει αύ­ξη­ση στις πω­λή­σεις ρολών επώ­νυ­μης σα­κού­λας (οι γνω­στές μαύ­ρες σκου­πι­διών). «Δύο στις τρεις που έφτα­ναν σπίτι χρη­σι­μο­ποιού­νταν ξανά προ­τού κα­τα­λή­ξουν στον κάδο απορ­ριμ­μά­των. Τώρα ανα­γκά­ζο­νται να αγο­ρά­σουν σα­κού­λες σκου­πι­διών από τα ράφια των κα­τα­στη­μά­των» ση­μειώ­νει ο κ. Κυρ­κί­τσος.

Αυτό άλ­λω­στε κα­τα­δει­κνύ­ουν και τα στοι­χεία της Nielsen σχε­τι­κά με τις πω­λή­σεις σα­κου­λών σκου­πι­διών. Από τις αρχές του έτους ως τις 20 Μαΐου είχαν «φύγει» από τα ράφια 124.181.667 τε­μά­χια, την ώρα που το αντί­στοι­χο διά­στη­μα του 2017 οι πω­λή­σεις ανέρ­χο­νταν σε 88.697.315, ση­μειώ­νο­ντας αύ­ξη­ση της τά­ξε­ως του 40%.
Οσον αφορά το οι­κο­νο­μι­κό σκέ­λος, η αύ­ξη­ση κυ­μαί­νε­ται στο 24,7% (7.858.408 ευρώ εφέ­τος ένα­ντι 6.303.907 πέ­ρυ­σι). Κάτι αντί­στοι­χο συ­νέ­βη και στην Ιρ­λαν­δία το 2000, όταν πρω­το­ε­φαρ­μό­στη­κε η επι­βο­λή του πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κού τέ­λους. Τότε το πο­σο­στό μεί­ω­σης της λε­πτής σα­κού­λας πλη­σί­α­σε το 100% και έχαι­ρε της αντί­στοι­χης δια­φή­μι­σης, όμως ανά­λο­γα κι­νή­θη­κε και η χρήση της «σκου­πι­δο­σα­κού­λας», καθώς οι πω­λή­σεις της αυ­ξή­θη­καν κατά 70%.
Στην πράξη η ευαι­σθη­το­ποί­η­ση των πο­λι­τών χά­θη­κε στις… ευ­ρω­παϊ­κές πο­λι­τι­κές που κοι­τά­ζουν το δέ­ντρο και όχι το δάσος, καθώς στην… αριθ­μη­τι­κή της χρή­σης πλα­στι­κών το τε­λι­κό απο­τέ­λε­σμα δεν δεί­χνει εν­θαρ­ρυ­ντι­κό. Μά­λι­στα, πα­ρά­γο­ντες της βιο­μη­χα­νί­ας πλα­στι­κών σχο­λιά­ζουν ότι με αυτή τη λο­γι­κή κά­ποιοι «ρί­χνουν στά­χτη στα μάτια» του κό­σμου όταν ισχυ­ρί­ζο­νται πως με την κα­τάρ­γη­ση της λε­πτής πλα­στι­κής σα­κού­λας θα σώ­σου­με το πε­ρι­βάλ­λον.

Οπως υπο­στη­ρί­ζει στο «Βήμα» ο πρό­ε­δρος του Συν­δέ­σμου Βιο­μη­χα­νιών Πλα­στι­κών Ελ­λά­δος κ. Δη­μή­τρης Σύρ­μος, «η βιο­μη­χα­νία πλα­στι­κών πα­ρα­κο­λου­θεί τις τε­χνο­λο­γι­κές και κοι­νω­νι­κές εξε­λί­ξεις και απο­τε­λεί ανα­πό­σπα­στο μέρος στη λύση του προ­βλή­μα­τος της δια­χεί­ρι­σης των απορ­ριμ­μά­των, που δεν είναι άλλη από την κυ­κλι­κή οι­κο­νο­μία, την ανα­κύ­κλω­ση και την επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­ση των υλι­κών. Για τον σκοπό αυτόν, πρώτο βήμα θα μπο­ρού­σε να είναι η προ­μή­θεια πολ­λα­πλών κάδων ανα­κύ­κλω­σης σε όλα τα σχο­λεία και τις δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες, ώστε να δη­μιουρ­γη­θεί παι­δεία και κουλ­τού­ρα σω­στής δια­χεί­ρι­σης των πλα­στι­κών απορ­ριμ­μά­των».