Ερευνα: Ενας στους τρεις Έλληνες έχει μυωπία -«Επιδημία» μυωπίας παγκοσμίως

Η μυωπία, η δια­θλα­στική ανω­μα­λία ως απο­τέ­λε­σμα του αυξη­μέ­νου αξο­νι­κού μήκους του οφθαλ­μού, έχει εξε­λι­χθεί σε επι­δη­μία στις χώρες της Ανα­το­λι­κής και Νοτιο­α­να­το­λι­κής Ασίας, με τα ποσοστά εμφά­νι­σής της στην εφηβική ηλικία να ξεπερ­νούν το 80%. Όσο αφορά τη χώρα μας, μια έρευνα, που διεκ­πε­ραιώ­θηκε το 2007 από το Πανε­πι­στή­μιο Κρήτης, έδειξε ότι ο επι­πο­λα­σμός της μυωπίας, μεταξύ μαθητών ηλικίας 10 με 16 ετών, ήταν 37,2%.

Σύμφωνα με τους Σωτήρη Πλαΐνη* και Μιλ­τιάδη Τσι­λι­μπάρη** από το Πανε­πι­στή­μιο της Κρήτης, οι δια­στά­σεις του παγκό­σμιου προ­βλή­μα­τος της μυωπίας, χαρα­κτη­ρι­στικά περι­γρά­φο­νται σε μία πρό­σφατη δημο­σί­ευση στο Nature¹ όπου ανα­φέ­ρε­ται ότι «στο μεγα­λύ­τερο νοσο­κο­μείο της Κίνας, στο Guangzhou, ήταν τόσα πολλά τα παιδιά που έχρηζαν εξέταση για τη διόρ­θωση της μυωπίας, που το σύστημα υγείας ανα­γκά­στηκε να μισθώ­σει χώρους σε εμπο­ρικά κέντρα για την πρω­το­βάθ­μια περί­θαλψη της όρασής τους».

Σημα­ντικά αυξη­μέ­νος επι­πο­λα­σμός της μυωπίας παρα­τη­ρεί­ται τελευ­ταία και στις χώρες της Ευρώπης, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της Ελλάδας.

Σύμφωνα με τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Υγείας (WHO)² περίπου 800 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι το 2015 σε όλο τον κόσμο εμφά­νι­ζαν κάποιο δια­θλα­στικό σφάλμα (μυωπία, υπερ­με­τρω­πία, αστιγ­μα­τι­σμός). Μάλιστα, με βάση τις σημε­ρι­νές αυξη­τι­κές τάσεις, υπο­λο­γί­ζε­ται ότι μέχρι το 2050 ο μισός πλη­θυ­σμός της γης (περίπου πέντε δισε­κα­τομ­μύ­ρια) θα είναι μυω­πι­κός.

Η κλη­ρο­νο­μι­κό­τητα δεν εξηγεί την «επι­δη­μία» μυωπίας

Για πολλά χρόνια, η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα θεω­ρούσε ότι η μυωπία απο­τε­λούσε σε μεγάλο βαθμό «υπόθεση» των γονι­δίων. Σήμερα, μετά από πολυετή έρευνα και ανάλυση δημο­γρα­φι­κών στοι­χείων που έχουν κατα­γρα­φεί σε όλο τον κόσμο, γνω­ρί­ζουμε ότι η αλμα­τώ­δης αύξηση του επι­πο­λα­σμού της μυωπίας είναι αδύνατο να εξη­γη­θεί μόνο από την κλη­ρο­νο­μι­κό­τητα.

Τα απο­τε­λέ­σματα πολλών μελετών κατα­δει­κνύ­ουν ότι ο αριθμός των παιδιών με μυωπία έχει αυξηθεί κυρίως για δύο λόγους:

πρώτον, λόγω της αποχής των παιδιών από δρα­στη­ριό­τη­τες σε εξω­τε­ρι­κούς χώρους και της έντονης αστι­κο­ποί­η­σης (αυξη­μέ­νες απαι­τή­σεις σε σχολεία, φρο­ντι­στή­ρια και ενα­σχο­λή­σεις σε κλει­στούς χώρους) και

δεύ­τε­ρον, εξαι­τίας του παρα­τε­τα­μέ­νου χρόνου κοντι­νής εργα­σίας ως απο­τέ­λε­σμα της εντα­τι­κής εκπαί­δευ­σης και της υπερ­βο­λι­κής χρήσης υπο­λο­γι­στών και άλλων δια­δρα­στι­κών συσκευών (tablets, κινητά τηλέ­φωνα).

Αυξη­μένη συχνό­τητα της μυωπίας στην Ελλάδα

Όσο αφορά τη χώρα μας, μια έρευνα, που διεκ­πε­ραιώ­θηκε το 2007 από το Πανε­πι­στή­μιο Κρήτης, έδειξε ότι ο επι­πο­λα­σμός της μυωπίας, μεταξύ μαθητών ηλικίας 10 με 16 ετών, ήταν 37,2% σε σχολεία στο Ηρά­κλειο Κρήτης, αρκετά πιο υψηλός από αυτό που αντι­στοι­χούσε στους μαθητές σε σχολεία της Στάρα Ζαγόρα της Βουλ­γα­ρίας.

Επίσης, αν και η συχνό­τητα εμφά­νι­σης της μυωπίας βρέθηκε σημα­ντικά αυξη­μένη στους μαθητές Γυμνα­σίου (46,9%) από ότι στους μαθητές Δημο­τι­κού (28,9%) στο Ηρά­κλειο δεν παρα­τη­ρή­θηκε κάτι ανάλογο για τους μαθητές στη Στάρα Ζαγόρα.

«Αν και δεν συλ­λέ­χθη­καν στοι­χεία σχετικά με τις καθη­με­ρι­νές συνή­θειες και τον τρόπο ζωής των παιδιών στο Ηρά­κλειο και στη Στάρα Ζαγόρα, η υπόθεση ήταν ότι οι γονείς στην Ελλάδα έχουν περισ­σό­τε­ρες απαι­τή­σεις από τα παιδιά τους για επι­τυ­χία και κατα­ξί­ωση με απο­τέ­λε­σμα να αφιε­ρώ­νουν περισ­σό­τερο χρόνο και πόρους στην εκπαί­δευση τους. Με αυτό τον τρόπο αυξά­νε­ται ο χρόνος μελέτης των παιδιών, ενώ παράλ­ληλα μειώ­νε­ται ο χρόνος σε εξω­τε­ρι­κούς χώρους. Δεν είναι τυχαίο ότι τα μεγα­λύ­τερα ποσοστά μυωπίας συνα­ντώ­νται μεταξύ των μαθητών που παρου­σιά­ζουν άριστες επι­δό­σεις στο σχολείο», εξηγούν οι κ.κ. Πλαΐνης και Τσι­λι­μπά­ρης.

Και συμπλη­ρώ­νουν ότι «με βάση τα παρα­πάνω δεδο­μένα, περίπου 1 στους 3 Έλληνες πιστεύ­ε­ται ότι έχει σήμερα μυωπία, ενώ εκτι­μά­ται ότι το 25% του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού χρήζει διόρ­θω­σης για την επί­τευξη λει­τουρ­γι­κής όρασης (περίπου 2.700.000 Έλληνες)».

Συνεπώς, τα ευρή­ματα δεί­χνουν ότι η μυωπία απο­τε­λεί ένα σημα­ντικό πρό­βλημα δημό­σιας υγείας, που χρήζει άμεσο σχε­δια­σμό για ολο­κλη­ρω­μέ­νες υπη­ρε­σίες φρο­ντί­δας της όρασης, απα­ραί­τη­τες για τη δια­χεί­ριση της ανα­με­νό­με­νης αύξησης στο εγγύς μέλλον.

«Είναι ανα­γκαίο να δια­σφα­λι­στεί ότι οι μαθητές θα λαμ­βά­νουν μια τακτική εξέταση όρασης από οφθαλ­μί­α­τρο ή οπτο­μέ­τρη, κατά προ­τί­μηση κάθε χρόνο, έτσι ώστε να μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν προ­λη­πτι­κές στρα­τη­γι­κές εάν είναι σε κίνδυνο. Αυτές οι στρα­τη­γι­κές μπορεί να περι­λαμ­βά­νουν αυξη­μένο χρόνο σε εξω­τε­ρι­κούς χώρους και μείωση του χρόνου που δαπα­νά­ται για κοντι­νές δρα­στη­ριό­τη­τες, αλλά και νέες τεχνι­κές αντι­με­τώ­πι­σης, όπως η χρήση φακών επαφής με ειδι­κούς σχε­δια­σμούς (π.χ. ορθο­κε­ρα­το­λο­γι­κοί, πολυ­ε­στια­κοί)», κατα­λή­γουν οι Σωτήρης Πλαΐνης και Μιλ­τιά­δης Τσι­λι­μπά­ρης από το Πανε­πι­στή­μιο της Κρήτης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Dolgin Ε, The Myopia Boom, Νature, Vol 519, 19 March 2015: 376-378.

2. World Health Organisation (WHO). Impact of increasing prevalence of myopia and high myopia: report of the Joint World Health Organization – Global Scientific Meeting on Myopia, University of New South Wales, Australia, 16–18 March 2015. Geneva, Switzerland: World Health Organisation, Prevention of Blindness & Deafness, 2016.

3. Holden BA, Fricke TR, Wilson DA, Jong M, Naidoo KS, Sankaridurg P, et al. Global Prevalence of Myopia and High Myopia and Temporal Trends from 2000 through 2050. Ophthalmology. 2016;123: 1036-42.

4. Plainis S, Moschandreas J, Nikolitsa P, Plevridi E, Giannakopoulou T, Vitanova V, Tzatzala P, Pallikaris IG, Tsilimbaris MK. Myopia and visual acuity impairment: a comparative study of Greek and Bulgarian school children. Ophthalmic Physiol Opt 2009;29:312-20.

* Ο Σωτήρης Πλαΐνης είναι επι­στη­μο­νι­κός συνερ­γά­της του Εργα­στη­ρίου Οπτικής και Όρασης στο Πανε­πι­στή­μιο Κρήτης από το 2002, Eπίτιμος Λέκτο­ρας στο Faculty of Life Sciences, The University of Manchester, UK (από το 2006) και Επισκέπτης-Ερευνητής στο Aston University, UK (από το 2017). 

** Ο Μιλ­τιά­δης Τσι­λι­μπά­ρης είναι Καθη­γη­τής Οφθαλ­μο­λο­γίας στην Ιατρική Σχολή του Πανε­πι­στη­μίου Κρήτης, Διευ­θυ­ντής της Πανε­πι­στη­μια­κής Οφθαλ­μο­λο­γι­κής Κλι­νι­κής του Ηρα­κλείου Κρήτης και Διευ­θυ­ντής του διε­πι­στη­μο­νι­κού μετα­πτυ­χια­κού προ­γράμ­μα­τος «Οπτική και Όραση».