Σεισμοί: 7 στα 10 κτίρια δεν πληρούν σύγχρονες αντισεισμικές προδιαγραφές

Μόλις 3 στα 10 κτίρια έχουν κατα­σκευα­στεί με σύγ­χρο­νους αντι­σει­σμι­κούς κανο­νι­σμούς στην Ελλάδα. Συνέ­ντευξη με τον Ανα­στά­σιο Σέξτο, πρόεδρο του Ελλη­νι­κού Τμή­μα­τος Αντι­σει­σμι­κής Μηχα­νι­κής.

Αν και οι πρό­σφα­τοι σεισμοί δεν χτύ­πη­σαν, ευτυχώς, μεγάλα αστικά κέντρα, κατέ­δει­ξαν για άλλη μια φορά πως το δομικό απόθεμα της χώρας παρα­μέ­νει ευάλωτο απέ­να­ντι στον εγκέ­λαδο.

Οι εκτε­τα­μέ­νες βλάβες και καταρ­ρεύ­σεις κυρίως σε λιθό­κτι­στες κατοι­κίες και εκκλη­σίες, στην Σάμο (Οκτώ­βριος 2020) τη Θεσ­σα­λία (Μάρτιος 2021) και το Αρκα­λο­χώρι (Οκτώ­βριος 2021) ανέ­δει­ξαν για άλλη μια φορά την πολύ δια­φο­ρε­τική σει­σμική τρω­τό­τητα παλαιών και νέων κατα­σκευών και τον κρίσιμο ρόλο της εφαρ­μο­γής των αντι­σει­σμι­κών κανο­νι­σμών στην ασφά­λεια των κατα­σκευών.

Μόλις 3 στα 10 κτίρια πληρούν σύγ­χρο­νες αντι­σει­σμι­κές προ­δια­γρα­φές

«Το γεγονός αυτό δεν απο­τε­λεί ελλη­νική ιδιαι­τε­ρό­τητα αλλά είναι το βασικό πρό­βλημα σε όλες τις σει­σμο­γε­νείς περιο­χές όπως στην Ιταλία και την Τουρκία για να εστιά­σουμε στους άμεσους γεί­το­νές μας. Γι αυτό και διεθνώς η αντι­σει­σμική προ­στα­σία αφορά κυρίως τρία επίπεδα:

1. την απο­τύ­πωση του προφίλ των κτιρίων που δεν έχουν κατα­σκευα­στεί με τους σύγ­χρο­νους αντι­σει­σμι­κούς κανο­νι­σμούς,
2. την εκτί­μηση της σει­σμι­κής δια­κιν­δύ­νευ­σης (seismic risk) του δομικού ιστού σε κάθε περιοχή της χώρας και
3. το οικο­νο­μικό σχήμα προ­σει­σμι­κής ενί­σχυ­σης των κτιρίων που τελούν υπό τη μεγα­λύ­τερη σχετική δια­κιν­δύ­νευση»
   ανα­φέ­ρει στο ethnos.gr ο Ανα­στά­σιος Σέξτος, πρό­ε­δρος του Ελλη­νι­κού Τμή­μα­τος Αντι­σει­σμι­κής Μηχα­νι­κής.

Ως προς το πρώτο, την απά­ντηση δίνει η διε­ξο­δική μελέτη απο­γρα­φής τους δομικού απο­θέ­μα­τος του Εθνικού Προ­γράμ­μα­τος Αντι­σει­σμι­κής Ενί­σχυ­σης Υφι­στα­μέ­νων Κατα­σκευών ΑΝΤΥΚ/ ΕΠΑΝΤΥΚ (1998-2005) του ΤΕΕ δια­κρί­νο­ντας τα κτίρια σε κατη­γο­ρίες προ της εφαρ­μο­γής των πρώτων αντι­σει­σμι­κών δια­τά­ξεων του 1959, του Α/Κ του 1985 που ακο­λού­θησε των σεισμών της Θεσ­σα­λο­νί­κης (1978) και της Αθήνας (1981), του Α/Κ ΝΕΑΚ του 1995 και του πλέον σύγ­χρο­νου Κανο­νι­σμού ΕΑΚ2000 που απο­τέ­λεσε απότοκο της εμπει­ρίας του σεισμού της Αθήνας του 1999.

Σύμφωνα με την μελέτη αυτή 7 στα 10 ιδιω­τικά κτίρια (περίπου 2,5 εκα­τομ­μύ­ρια σε από­λυ­τους αριθ­μούς κατά τη φάση της απο­γρα­φής) έχουν χτιστεί πριν από το 1985. Ενδει­κτικά, υπο­λο­γί­ζε­ται ότι:

5% αφορά κατα­σκευές πριν το 1920,

11% κτίρια από το 1920 μέχρι το 1945 και

17% από το 1946 μέχρι το 1960.

Από το 1961 μέχρι το 1970 κατε­γρά­φη­σαν 735.791 κτίρια (18%), από το 1971-1980 737.575 κτίρια (18%) και μεταξύ 1981-1985 404,303 (10%). Συνο­λικά περίπου το 80% αυτών έχει χρήση κατοι­κίας.

«Αν και από την ολο­κλή­ρωση της ανωτέρω απο­γρα­φής έχει προ­φα­νώς εκσυγ­χρο­νι­στεί σε έναν βαθμό το δομικό απόθεμα της χώρας η κατη­γο­ριο­ποί­ηση αυτή κατα­δει­κνύει το μέγεθος του προ­βλή­μα­τος: ένα μεγάλο ποσοστό των κτιρίων (περίπου το 70% σήμερα) έχουν σχε­δια­στεί με δια­τά­ξεις οι οποίες απέχουν σημα­ντικά από τις ισχύ­ου­σες τόσο σε σχέση με τα σει­σμικά φορτία σχε­δια­σμού όσο και από άποψη απαι­τή­σεων κατα­σκευα­στι­κής δια­μόρ­φω­σης (αυτού που ονο­μά­ζουμε «ικα­νο­τι­κού» σχε­δια­σμού) μέσω του οποίου μειώ­νε­ται δρα­στικά η πιθα­νό­τητα κατάρ­ρευ­σης σε περί­πτωση ισχυρού σεισμού» εξήγησε ο κ. Σέξτος.

Χωρίς προ­σει­σμικό έλεγχο το 75% των δημό­σιων κτιρίων

Την ίδια ώρα, με πολύ αργούς ρυθμούς εξε­λισ­σό­ταν μέχρι πρό­σφατα ο προ­σει­σμι­κός έλεγχος των κτιρίων του δημό­σιου και του ευρύ­τε­ρου δημό­σιου τομέα στα οποία εργά­ζο­νται και εξυ­πη­ρε­τού­νται καθη­με­ρινά εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες πολίτες. Εκτι­μά­ται ότι παρά το γεγονός ότι ο έλεγχος αυτός ξεκί­νησε πριν από 20 χρόνια, ακόμη και σήμερα πάνω από το 75% παρα­μέ­νει σε εκκρε­μό­τητα.

«Είναι θετικό το γεγονός ότι μέσα από το πρό­γραμμα «Αντώνης Τρίτσης» χρη­μα­το­δο­τεί­ται πλέον η προ­σει­σμι­κός έλεγχος στους Ο.Τ.Α. Σε κάθε περί­πτωση όμως ο έλεγχος και η ιεράρ­χηση της σχε­τι­κής σει­σμι­κής δια­κιν­δύ­νευ­σης δεν είναι αυτο­σκο­πός. Ο πραγ­μα­τι­κός στόχος είναι η προ­σει­σμική ενί­σχυση των κτιρίων με τη μέγιστη δια­κιν­δύ­νευση το οποίο βέβαια προ­ϋ­πο­θέ­τει την σχετική χρη­μα­το­δό­τηση» προ­σθέ­τει. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για όλα τα έργα υπο­δο­μής, όπως είναι οι γέφυρες, τα συγκοι­νω­νιακά έργα και τα λιμάνια.

Τι σημαί­νει, όμως, ακριβώς δια­κιν­δύ­νευση; Δεν μπο­ρούμε απλώς να εντο­πί­σουμε τις κατα­σκευές που έχουν χτιστεί χωρίς αντι­σει­σμικό κανο­νι­σμό;

«Δυστυ­χώς όχι, διότι το πρό­βλημα είναι πιο σύνθετο. Για παρά­δειγμα μπορεί να υπάρχει ένα κτίριο στην Ξάνθη με μεγα­λύ­τερη τρω­τό­τητα αν υπο­θέ­σουμε ότι έχει κατα­σκευα­στεί προ της ισχύος του πρώτου αντι­σει­σμι­κού κανο­νι­σμού του ‘59 αλλά να είναι καλά συντη­ρη­μένο και καθώς ανήκει σε μια περιοχή με χαμηλή σει­σμική επι­κιν­δυ­νό­τητα να τελεί εν τέλει υπό συνο­λικά μικρό­τερη πιθα­νο­τική σει­σμική δια­κιν­δύ­νευση σε σχέση με ένα μετα­γε­νέ­στερο κτίριο της δεκα­ε­τίας του ‘70 που βρί­σκε­ται στη Λευκάδα ή στην Κεφα­λο­νιά (ενδει­κτικά περιο­χές του Ιονίου που ανήκουν στην υψη­λό­τερη Ζώνη σει­σμι­κό­τη­τας ΙΙΙ). Άρα το να απο­μο­νώ­σουμε τις παλαιό­τε­ρες κατα­σκευές απλου­στεύει μεν αλλά δεν εντο­πί­ζει σωστά στο πρό­βλημα. Για τον λόγο αυτόν, όταν γίνεται προ­σει­σμι­κός έλεγχος μεγα­λύ­τερη σχετική βαρύ­τητα αποκτά ο συν­δυα­σμός της τρω­τό­τη­τας και της σει­σμι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας των κατα­σκευών».

Στάθ­μιση της πυκνό­τη­τας δόμησης

Στο πλαίσιο της σει­σμι­κής δια­κιν­δύ­νευ­σης πρέπει να σταθ­μι­στεί και η πυκνό­τητα δόμησης (exposure) διότι ανα­πό­φευ­κτα, η ίδια σει­σμική επι­τά­χυνση μπορεί να επι­φέ­ρει πολύ περισ­σό­τε­ρες βλάβες ή καταρ­ρεύ­σεις σε ένα αστικό κέντρο όπως συνέβη στον σεισμό του 1999 στην Αθήνα ή στην Θεσ­σα­λο­νίκη.

«Οι σύγ­χρο­νες κατα­σκευές πράγ­ματι συμπε­ρι­φέρ­θη­καν εξαι­ρε­τικά στους πρό­σφα­τους σει­σμούς γεγονός που δείχνει πως ένα μέρος του προ­βλή­μα­τος το έχουμε αντι­με­τω­πί­σει σωστά. Δεν πρέπει όμως να μας εφη­συ­χά­ζει το γεγονός ότι βλάβες εμφά­νι­σαν κυρίως παλαιά κτίρια».

0Δεν είναι τυχαίο για παρά­δειγμα, ότι κατά το σεισμό της Σάμου τον Οκτώ­βριο του 2020 κατέρ­ρευ­σαν στην πόλη της Σμύρνης 6 κτίρια και χάθηκαν πάνω από 100 ανθρώ­πι­νες ζωές πολύ μακριά (70km) από το επί­κε­ντρο υπό μια σει­σμική ένταση μόλις της τάξης των (0.10-0.15g) η οποία ήταν μόλις το 50% αυτής που μετρή­θηκε στη Σάμο κατά τον ίδιο σεισμό και το 20% αυτής που κατα­γρά­φηκε πρό­σφατα στο Αρκα­λο­χώρι (0.60g).

Αυτό συνέβη, όπως εξηγεί ο κ. Σέξτος γιατί σε μια πόλη 5 εκα­τομ­μυ­ρίων όπως είναι η Σμύρνη είναι στα­τι­στικά πολύ πιθα­νό­τερο να υπάρχει αυθαί­ρετη δόμηση, σημα­ντι­κές κακο­τε­χνίες ή συνοι­κίες ολό­κλη­ρες δομη­μέ­νες σε μαλακά εδάφη από ότι σε μια αγρο­τική περιοχή με σπο­ρα­δική δόμηση. Κατά συνέ­πεια, «η μη ύπαρξη εκτε­τα­μέ­νων βλαβών κατά τους πρό­σφα­τους σει­σμούς πρέπει να συσχε­τι­στεί και με το επί­κε­ντρο αυτών ως προς τα αστικά κέντρα».

Πρέπει να αλλάξει ο Αντι­σει­σμι­κός Κανο­νι­σμός;

«Οι ισχύ­ο­ντες Αντι­σει­σμι­κοί Κανο­νι­σμοί κρί­νο­νται ως απο­λύ­τως επαρ­κείς του­λά­χι­στον με βάση όσων γνω­ρί­ζουμε σήμερα. Επι­πλέον, επί­κει­ται η έκδοση ενός πρω­τό­τυ­που διεθνώς Κανο­νι­σμού για την Απο­τί­μηση και τις Δομη­τι­κές Επεμ­βά­σεις της Τοι­χο­ποι­ίας (ΚΑ.Δ.Ε.Τ.) που θα συμπλη­ρώ­σει του υφι­στά­με­νους σύγ­χρο­νους κανο­νι­σμούς για κτίρια από Οπλι­σμένο Σκυ­ρό­δεμα δηλαδή τον Ευρω­κώ­δικα 8, τον Ελλη­νικό Αντι­σει­σμικό Κανο­νι­σμό 2000 και τον Κανο­νι­σμό Επεμ­βά­σεων (ΚΑΝ.ΕΠΕ).

Συνεπώς με εξαί­ρεση τον χάρτη σει­σμι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας που καθο­ρί­ζει τα σει­σμικά φορτία σχε­δια­σμού κτηρίων και υπο­δο­μών, ο οποίος ούτως ή άλλως μπορεί περιο­δικά να ανα­θε­ω­ρεί­ται όσο αυξά­νο­νται οι ενόρ­γα­νες μετρή­σεις της σει­σμι­κής κίνησης στην Ελλάδα και ενδε­χο­μέ­νως την καλύ­τερη κατη­γο­ριο­ποί­ηση των εδαφών, το κανο­νι­στικό πλαίσιο σχε­δια­σμού αντι­σει­σμι­κών κτηρίων είναι σύγ­χρονο και συγκρί­σιμο με τους πιο προηγ­μέ­νους κανο­νι­σμούς διεθνώς. Το βασικό μας πρό­βλημα δεν είναι ο Α/Κ αλλά ότι ένα μεγάλο μέρος του δομικού απο­θέ­μα­τος είναι γερα­σμένο» επι­ση­μαί­νει ο κ. Σέξτος.

Τι πρέπει να γίνει – Το ιταλικό μοντέλο

Σύμφωνα με τον ίδιο πρέπει να πραγ­μα­το­ποιεί­ται ο προ­σει­σμι­κός έλεγχος δομικής τρω­τό­τη­τας στο πλαίσιο της Ηλε­κτρο­νι­κής Ταυ­τό­τη­τας Κτηρίου και να κατα­στεί υπο­χρε­ω­τι­κός για κάθε μετα­βί­βαση ακι­νή­του κατ’ ανα­λο­γία με το Πιστο­ποι­η­τικό Ενερ­γεια­κής Από­δο­σης. «Χωρίς να υποτιμά κανείς τη σημασία της ενερ­γεια­κής ανα­βάθ­μι­σης των κτιρίων, αυτή δεν επαρκεί αν αυτό δεν είναι ασφαλές». Πάγια θέση του Ελλη­νι­κού Τμή­μα­τος Αντι­σει­σμι­κής Μηχα­νι­κής, του ΤΕΕ και του Συλ­λό­γου Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών Ελλάδας είναι η θεσμο­θέ­τηση ενός προ­γράμ­μα­τος παρό­μοιου με το «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ» ή/και ενός σχή­μα­τος φορο­λο­γι­κής αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τας κατά το πρότυπο της Ιταλίας, η οποία να χρη­μα­το­δο­τεί άμεσα ή έμμεσα την προ­σει­σμική ενί­σχυση ιδιω­τι­κών κτιρίων ως συνάρ­τηση του στόχου επι­τε­λε­στι­κό­τη­τας (δηλ. του βαθμού ανα­βάθ­μι­σης από τις προ­δια­γρα­φές ενός παλαιό­τε­ρου κανο­νι­σμού προς έναν νεότερο).

Σε σχέση με τα δημόσια κτίρια και τις υπο­δο­μές απαι­τεί­ται  ταυ­τό­χρονα, όπως λέει ο κ. Σέξτος, να εκσυγ­χρο­νι­στεί το σύνολο του πλαι­σίου του προ­σει­σμι­κού ελέγχου, για τη γρη­γο­ρό­τερη συλλογή και ηλε­κτρο­νική δια­χεί­ριση των δεδο­μέ­νων αξιο­ποιώ­ντας έξυπνες συσκευές και τεχνο­λο­γίες, αυτό­ματη απο­τύ­πωση σε χάρτη, δια­σύν­δεση με το Κτη­μα­το­λό­γιο, τη Στα­τι­στική Υπη­ρε­σία και την Ηλε­κτρο­νική Ταυ­τό­τητα του Κτιρίου. Σημα­ντικό μέτρο είναι και η άρση της επι­κιν­δυ­νό­τη­τας ετοι­μόρ­ρο­πων ή/και μη κατοι­κη­μέ­νων κτηρίων με στατικά προ­βλή­ματα, τηρου­μέ­νων όλων των απαι­τού­με­νων μέτρων ασφα­λείας όσο διαρκεί η μετα­σει­σμική ακο­λου­θία, καθώς και η απο­σα­φή­νιση του θεσμι­κού πλαι­σίου για την διε­νέρ­γεια υπο­στυ­λώ­σεων και καθαι­ρέ­σεων σε ιδιω­τικά κτήρια συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της διευ­θέ­τη­σης επι­κα­λύ­ψεων αρμο­διο­τή­των.

Στο σεισμό της Αθήνας το 1999 χάθηκε το 3% του ΑΕΠ μέσα σε 20 δευ­τε­ρό­λε­πτα

«Πρέπει να γίνει κατα­νοητό από την Πολι­τεία ότι για κάθε ευρώ που επεν­δύ­ε­ται στην αντι­σει­σμική θωρά­κιση της χώρας, το οικο­νο­μικό όφελος σε διά­στημα μερικών δεκα­ε­τιών μπορεί να είναι από 5πλάσιο έως 10πλάσιο αν συνυ­πο­λο­γι­στούν εκτός από τις άμεσες απώ­λειες και οι έμμεσες απώ­λειες από την απορ­ρύθ­μιση της οικο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής ζωής» τονίζει ο κ. Σέξτος και προ­σθέ­τει: «Για παρά­δειγμα έχει υπο­λο­γι­στεί από τον Ο.Α.Σ.Π. ότι κατά τον σεισμό της Αθήνας του 1999 χάθηκε περίπου το 3% του ΑΕΠ μέσα στα 20 δευ­τε­ρό­λε­πτα που διήρ­κησε ο σεισμός. Αν θέλουμε συνεπώς η οικο­νο­μική ανά­πτυξη να είναι αει­φό­ρος, θα πρέπει να επεν­δύ­σουμε στο­χευ­μένα σήμερα ώστε να μειωθεί αύριο το άμεσο και το έμμεσο κόστος της σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στη χώρα μας. Ταυ­τό­χρονα θα πρέπει να προ­στα­τευ­θεί η ανθρώ­πινη ζωή, όχι γιατί ο σει­σμι­κός κίν­δυ­νος είναι ο μονα­δι­κός ή ο κύριος παρά­γο­ντας δια­κιν­δύ­νευ­σης, αλλά διότι η επι­στήμη έχει πλέον προ­χω­ρή­σει σε τέτοιο βαθμό που δεν δικαιο­λο­γεί­ται πλέον απώλεια ανθρώ­πι­νης ζωής από κατάρ­ρευση κατα­σκευών λόγω σεισμού».

Πηγή ethnos.gr

Τίμος Φακαλής