Τούσκ: Eτσι αποφεύχθηκε το Grexit

Τη 17ωρη πιο δρα­μα­τική Σύνοδο Κορυφής από την ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε. περι­γρά­φει ο πρό­ε­δρος του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου Donald Tusk, σε συνέ­ντευξή του στην Καθη­με­ρινή.

Ο Tusk περι­γρά­φει με λεπτο­μέ­ρεια πώς στις 7 το πρωί της Δευ­τέ­ρας η θέση της Ελλάδας στο ευρώ κρε­μό­ταν κυριο­λε­κτικά από μία κλωστή, το ρόλο του Wolfgang Schaeuble στη δια­πραγ­μά­τευση, αλλά και τον άγνωστο ρόλο του Ολλαν­δού Πρω­θυ­πουρ­γού, ποιος βγήκε κερ­δι­σμέ­νος και ποιος χαμένος από την συμ­φω­νία, ενώ συγ­χρό­νως τονίζει ότι τίποτα δεν έχει λυθεί με αυτή.

“Ηταν μία ανα­γκαία λύση για να απο­φευ­χθεί το ρίσκο του άμεσου χάους και της χρε­ο­κο­πίας, αλλά απο­τε­λεί μόνο το πρώτο βήμα”, λέει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον προ­κα­λεί η άποψή του για το ποια θεωρεί την πιο σημα­ντική απειλή στην Ε.Ε. αυτή τη στιγμή και ανα­φέ­ρε­ται στον κίνδυνο της ιδε­ο­λο­γι­κής διά­χυ­σης, περι­γρά­φο­ντας την επα­να­στα­τική σχεδόν διάθεση που υπάρχει σήμερα και θυμίζει πολύ το 1968. Για τον Tusk, αυτό που ήταν εντυ­πω­σιακό στη συζή­τηση για την Ελλάδα “ήταν η τακτική συμ­μα­χία μεταξύ των ακραίων αρι­στε­ρών και των ακρο­δε­ξιών όχι μόνο στο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο αλλά και στη συζή­τηση ενα­ντίον της λιτό­τη­τας, όπως και στη συζή­τηση για τις ευρω­παϊ­κές αξίες και τα αντι-γερμανικά επι­χει­ρή­ματα”, όπως επι­ση­μαί­νει.

Για τον ίδιο, πριν από τις μεγα­λύ­τε­ρες τρα­γω­δίες της ευρω­παϊ­κής ιστο­ρίας προη­γείτο αυτή η τακτική συμ­μα­χία των ακραίων από όλες τις πλευρές, “και σήμερα βλέ­πουμε αυτό το ίδιο φαι­νό­μενο”, λέει ανή­συ­χος.

Ο πρό­ε­δρος του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου πιστεύει ότι η Ε.Ε. πρέπει να είναι πολύ προ­σε­κτική στην αλλαγή των Συν­θη­κών, όπως ζητούν μερικά κράτη-μέλη, καθώς το Grexit είναι ακόμα στο τραπέζι: “Η αίσθησή μου είναι ότι κανένας δεν είναι έτοιμος στην Ε.Ε. να συζη­τή­σει λεπτο­μέ­ρειες για πιθανή αλλαγή Συν­θη­κών”.

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη του Tusk στην Καθη­με­ρινή:

Η Ευρώπη ήταν κοντά στην κατα­στροφή για 2,5 δισ. ευρώ

– Πόσο κοντά φτάσαμε στο Grexit την περα­σμένη Κυριακή;

Το πρώτο σημάδι για μένα ήταν το απο­τέ­λε­σμα του Eurogroup του Σαβ­βά­του, όχι μόνο γιατί δεν είχε απο­τέ­λε­σμα, αλλά και λόγω της ατμό­σφαι­ρας που είχε δημιουρ­γη­θεί και εννοώ την προ­σθήκη της τελευ­ταίας φράσης στο έγγραφο για πιθανή έξοδο από το ευρώ, αλλά και εξαι­τίας του εκνευ­ρι­σμού που είχε προ­κλη­θεί σε όλους, ιδιαί­τερα μετά το δημο­ψή­φι­σμα στην Ελλάδα. Το δημο­ψή­φι­σμα μπορεί να ενί­σχυσε τον κ. Τσίπρα στην Αθήνα, αλλά τον απο­δυ­νά­μωσε εδώ.

– Η πρόταση για το νέο ταμείο επεν­δύ­σεων ήταν επίσης πολύ προ­κλη­τική για τον Έλληνα πρω­θυ­πουργό…

Το πρώτο σημάδι ότι κάτι μπορεί να γινόταν με αυτή την πρόταση ήταν όταν έλαβα ένα sms στο κινητό μου από τον Ολλανδό πρω­θυ­πουργό Μ. Rutte, που πρό­τεινε ότι ένα ποσό 12,5 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων του ταμείου ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων μπο­ρούσε να πάει για απο­πλη­ρωμή του χρέους και άλλα 12,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ για επεν­δύ­σεις. Όταν τους έδειξα την πρόταση από το κινητό μου, δεν φάνηκε να εντυ­πω­σί­ασε κανέναν αλλά είχε πια πέσει στο τραπέζι.

Κατά τη διάρ­κεια των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, γύρω στις 7 το πρωί ένιωσα ότι ο κίν­δυ­νος για το τέλος τους ήταν πολύ κοντά, όταν και η Merkel και ο Τσίπρας ζήτησαν διακοπή. Εκείνη τη στιγμή τούς χώριζαν μόνο 2,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Στο τέλος, οι συζη­τή­σεις αφο­ρού­σαν πόσα εικο­νικά χρήματα θα έμπαι­ναν στο ταμείο ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων για επεν­δύ­σεις και πόσα για απο­πλη­ρωμή του χρέους.

Η θέση της Merkel ήταν να διο­χε­τευ­θούν 10 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ για επεν­δύ­σεις και του κ. Τσίπρα ήταν να πάνε 15 δισε­κα­τομ­μύ­ρια για επεν­δύ­σεις. Οπότε τούς χώριζαν 2,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια. Εκεί τους είπα πως αν τελειώ­σουν οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις χωρίς απο­τέ­λε­σμα, είμαι έτοιμος να πω δημόσια ότι η Ευρώπη είναι κοντά στην κατα­στροφή για 2,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ.

Ο κ. Τσα­κα­λώ­τος και η ομάδα του ανέ­λυ­σαν την πρόταση σε διπλανό δωμάτιο και μετά ήρθε όλη η ομάδα με τον κ. Τσίπρα και τον Έλληνα υπουργό και με κάποιους συμ­βού­λους και είπαν ότι τη δέχο­νται με κάποιες μικρές αλλαγές, που δεν ήταν σημα­ντι­κές. Η ελλη­νική πρόταση έγινε απο­δε­κτή από όλους μας.

– Λέτε ότι στις 7 π.μ. της Κυρια­κής το πιο πιθανό σενάριο ήταν το Grexit και το πρό­βλημα ήταν μια διαφορά 2,5 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων ευρώ. Πώς πιστεύ­ετε ότι άλλαξαν γνώμη οι δύο πλευρές;

Νομίζω πως θα ήταν υπερ­βο­λικό να πω ότι φτάσαμε κοντά σε μια επι­φοί­τηση, αλλά ήμαστε τόσο κοντά για να φύγουμε από το δωμάτιο. Εκεί συνει­δη­το­ποί­η­σαν ότι έχουμε συμ­φω­νία, αν συμ­φω­νή­σουν και αυτή τη μία λεπτο­μέ­ρεια. Από τη στιγμή που το κατά­λα­βαν και οι δύο πλευρές, χρεια­στή­καμε κυριο­λε­κτικά 10 λεπτά για να γρά­ψουμε το τελευ­ταίο κείμενο.

– Νιώσατε ότι το δωμάτιο ήταν χωρι­σμένο στα δύο, υπέρ και κατά της Ελλάδας; Γιατί συμ­με­τείχε και ο Ολλαν­δός πρω­θυ­πουρ­γός σε αυτές τις πεντα­με­ρείς συνα­ντή­σεις σας;

Ήταν στις 11 το βράδυ του Σαβ­βά­του, όταν ήταν ξεκά­θαρο ότι η Γερ­μα­νία δεν ήταν η πιο σκληρή χώρα, καθώς η Γερ­μα­νίδα καγκε­λά­ριος ήταν έτοιμη για συμ­βι­βα­σμό και μερικά κράτη-μέλη φοβού­νταν ότι αυτός ο συμ­βι­βα­σμός δεν θα περ­νούσε από τα Κοι­νο­βού­λιά τους. Ολα γίνο­νταν άτυπα, όταν έλαβα σήμα από πέντε κράτη-μέλη ότι ο κ. Rutte (πρω­θυ­πουρ­γός της Ολλαν­δίας) θα ήταν ο καλύ­τε­ρος εκπρό­σω­πός τους. Εγώ μάλλον αφελώς πίστευα πως θα είχαμε συμ­φω­νία τα μεσά­νυ­χτα, καθώς ήξερα ότι η συμ­φω­νία έπρεπε να γίνει με όλα τα μέλη και όχι μόνο μεταξύ της Ελλάδας και της Γερ­μα­νίας. Ήθελα να αποφύγω την παγίδα, που θα ήταν άλλες χώρες να μη δεχτούν τη συμ­φω­νία.

– Ποιος ήταν ο ρόλος των μικρό­τε­ρων χωρών;

Οι μικρό­τε­ρες χώρες και οι νεό­τε­ρες χώρες στο ευρώ ήταν πολύ υπο­μο­νε­τι­κές και όχι ενεργές, με την καλή έννοια. Μου είχαν πει ότι δεν ήθελαν να παρεμ­βλη­θούν στις δια­δι­κα­σίες και ότι γι’ αυτές το Grexit δεν ήταν απο­δε­κτό.

Πολι­τι­κές και γεω­πο­λι­τι­κές οι συνέ­πειες του Grexit

– Ποιες είναι οι γεω­πο­λι­τι­κές δια­στά­σεις της συμ­φω­νίας; Μιλή­σατε γι’ αυτό και πριν το δημο­ψή­φι­σμα.

Το πιο σημα­ντικό ζήτημα των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων ήταν να βοη­θή­σουμε την Ελλάδα, αλλά σίγουρα έπρεπε να συζη­τη­θούν οι μεσο­πρό­θε­σμες και μακρο­πρό­θε­σμες συνέ­πειες ενός Grexit ως μιας χαο­τι­κής και απρό­βλε­πτης δια­δι­κα­σίας με πολι­τι­κές και γεω­πο­λι­τι­κές συνέ­πειες. Ήμουν σίγου­ρος ότι δεν υπήρχε το ρίσκο της διά­χυ­σης στην υπό­λοιπη Ευρω­ζώνη, αλλά σίγουρα μετά από ένα τέτοιο δρα­μα­τικό γεγονός θα μπο­ρού­σαμε να περι­μέ­νουμε κάποιες πολι­τι­κές, ιδε­ο­λο­γι­κές και γεω­πο­λι­τι­κές συνέ­πειες. Πραγ­μα­τικά με τρο­μά­ζει μια πολι­τική και ιδε­ο­λο­γική διάχυση εξαι­τίας της ελλη­νι­κής κρίσης, το γεγονός δηλαδή ότι θα μπο­ρού­σαμε να ανοί­γαμε μια τέτοια συζή­τηση στην Ε.Ε. Κατά τη γνώμη μου υπάρχει μια οικο­νο­μική και ιδε­ο­λο­γική αυτα­πάτη και στο απο­τέ­λε­σμα του δημο­ψη­φί­σμα­τος, και στο απο­τέ­λε­σμα των τελευ­ταίων εκλογών, και σε κάποια από τα σχόλια που γίνο­νται, ότι θα μπο­ρού­σαμε να χτί­σουμε κάτι εναλ­λα­κτικό σε σύγκριση με το ευρω­παϊκό οικο­νο­μικό σύστημα. Δεν είναι μόνο ελλη­νικό φαι­νό­μενο, το βλέ­πουμε και σε άλλες χώρες της Ε.Ε., ιδιαί­τερα από τη ριζο­σπα­στική αρι­στερά, μία συζή­τηση για το αν μπο­ρούμε να χτί­σουμε κάτι άλλο από το παρα­δο­σιακό ευρω­παϊκό όραμα, τη λιτό­τητα. Η λιτό­τητα είναι ένας από τους βασι­κούς λόγους για τους οποίους η Ευρώπη είναι το μέρος του κόσμου με τη μεγα­λύ­τερη ευη­με­ρία.

– Μπορεί να επέμβει η Ρωσία;

Η όλη κατά­σταση σχετικά με την Ευρώπη, τη Ρωσία, τη μετα­νά­στευση στη Μεσό­γειο, όλα δεί­χνουν ότι η κατά­σταση είναι εξαι­ρε­τικά απρό­βλε­πτη, και οι θεσμοί της Ε.Ε. είναι πολύ και­νούρ­γιοι και εύθραυ­στοι. Και γιατί μιλάω για τον κίνδυνο της ιδε­ο­λο­γι­κής διά­χυ­σης; Από καιρό σε καιρό πολλοί πολι­τι­κοί, ακα­δη­μαϊ­κοί και άλλοι βαριού­νται με την Ε.Ε. και εμφα­νί­ζο­νται έτοιμοι να αμφι­σβη­τή­σουν τα πάντα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των συν­θη­κών, του τρόπου σκέ­πτε­σθαι και των αξιών μας. Η Ρωσία μπορεί και να μην είναι η σημα­ντι­κό­τερη απειλή. Πιο σημα­ντικό είναι αυτό που αισθα­νό­μα­στε μέσα στην Ένωση, που μοιάζει πολύ με το 1968. Ίσως όχι ως επα­να­στα­τική διάθεση, αλλά κάτι σαν ευρεία ανυ­πο­μο­νη­σία. Όταν η ανυ­πο­μο­νη­σία γίνεται από ατομική συλ­λο­γική εμπει­ρία, αυτό είναι σαν το εισα­γω­γικό στάδιο μιας επα­νά­στα­σης και έχει πολλά από τα χαρα­κτη­ρι­στικά του 1968. Η δε ανεργία των νέων είναι ο πιο καθαρός και απτός λόγος αυτής της κίνησης μέσα στην Ευρώπη. Και φυσικά είναι ξεκά­θαρο ότι τα Βαλ­κά­νια σήμερα είναι μια πολύ εύθραυ­στη περιοχή – όχι μόνο η Ελλάδα με τα οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα.

– Κάνετε κάποιο δια­χω­ρι­σμό μεταξύ των άκρων από τα αρι­στερά και αυτών από την άλλη πλευρά;

Αυτό που ήταν εντυ­πω­σιακό για μένα ήταν η τακτική συμ­μα­χία μεταξύ των ακραίων αρι­στε­ρών και των ακρο­δε­ξιών όχι μόνο στο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο, αλλά στη συζή­τηση για την Ελλάδα, τη συζή­τηση ενα­ντίον της λιτό­τη­τας, τη συζή­τηση για τις ευρω­παϊ­κές αξίες και τα αντι­γερ­μα­νικά επι­χει­ρή­ματα. Το γεγονός ότι όλα αυτά προ­κα­λούν ενθου­σια­σμό και στις δύο πλευρές συμ­βο­λί­ζει κάτι. Ως ιστο­ρι­κός και ως άνθρω­πος, αυτό που συγκρατώ είναι ότι των μεγα­λύ­τε­ρων τρα­γω­διών της ευρω­παϊ­κής ιστο­ρίας προη­γού­νταν αυτή η τακτική συμ­μα­χία των ακραίων από όλες τις πλευρές, και σήμερα βλέ­πουμε αυτό το ίδιο φαι­νό­μενο. Ορι­σμένα από τα επι­χει­ρή­ματα που ακούμε στην όλη συζή­τηση για τη λιτό­τητα είναι εξω­φρε­νικά. Ολα αυτά που λένε οι πολέ­μιοι είναι εξαι­ρε­τικά θελ­κτικά και πολύ έξυπνα, αλλά δυστυ­χώς δεν έχουν τίποτα να κάνουν με την πολι­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα. Και αυτό μοιάζει με το 1968. Φυσικά και χρεια­ζό­μα­στε μια νέα συζή­τηση με νέα επι­χει­ρή­ματα, αλλά είμαι απόλυτα σίγου­ρος ότι η βασική μας ανάγκη είναι μια πραγ­μα­τι­στική συζή­τηση γύρω από το τι μπο­ρούμε να κάνουμε με την Ε.Ε. και το ευρώ. Σε αυτό το πλαίσιο ανησυχώ λίγο. Αλλά ο ρόλος μου δεν είναι να συζητάω ιδε­ο­λο­γικά, γιατί έχουμε πραγ­μα­τικά προ­βλή­ματα να λύσουμε. Και η ιδε­ο­λο­γική συζή­τηση είναι ο μεγα­λύ­τε­ρος κίν­δυ­νος εδώ στις Βρυ­ξέλ­λες. Εγώ πάντα προ­σπαθώ να πείσω τους ηγέτες να δια­πραγ­μα­τεύ­ο­νται με αριθ­μούς, νόμους και εγγυ­ή­σεις, και όχι με συναι­σθή­ματα.

– Μερικοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι ήταν μεγάλο λάθος που δεν προ­σφέ­ρατε περισ­σό­τερη ευε­λι­ξία στον κ. Σαμαρά όταν σας τη ζήτησε, και τώρα πλη­ρώ­νετε το τίμημα. Συμ­με­ρί­ζε­στε αυτή την άποψη;

Σίγουρα ο κ. Σαμαράς ήταν πιο συνερ­γά­σι­μος όσον αφορά την ουσία των μεταρ­ρυθ­μί­σεων. Νομίζω ότι η δια­δι­κα­σία των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για ένα πιθανό τρίτο πρό­γραμμα θα ήταν ευκο­λό­τερη, δεν λέω κάτι αμφι­λε­γό­μενο. Αυτό που δεν είμαι σίγου­ρος είναι αν το απο­τέ­λε­σμα των τελευ­ταίων εκλογών θα ήταν δια­φο­ρε­τικό, και δεν μου αρέσουν οι συζη­τή­σεις που έπονται των γεγο­νό­των. Πρέπει να είμαστε υπεύ­θυ­νοι και προ­σε­κτι­κοί πριν και όχι μετά, καθώς είναι άχρηστο να παρι­στά­νουμε τους σοφούς μετά την έκβαση των γεγο­νό­των.

Ο Schaeuble έδειξε στην Αθήνα ότι η δρα­μα­τική λύση του Grexit ήταν ρεα­λι­στική και επι­τεύ­ξιμη

– Πιστεύ­ετε ότι η φήμη της Γερ­μα­νίας αμαυ­ρώ­θηκε το περα­σμένο Σαβ­βα­το­κύ­ριακο στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρω­ζώ­νης;

Νομίζω ότι η θέση της Γερ­μα­νίας, μετά τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, ούτε μειώ­θηκε αλλά ούτε ενι­σχύ­θηκε. Ένας βασικός στόχος είναι να μην υπάρχει κερ­δι­σμέ­νος ή χαμένος και ειδικά σε αυτές τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις η συζή­τηση ήταν επίσης για αξιο­πρέ­πεια, ταπεί­νωση, εμπι­στο­σύνη, και γνω­ρί­ζουμε πολύ καλά από την Ιστορία ότι δεν μπο­ρούμε να αγνο­ή­σουμε τέτοια συναι­σθή­ματα. Είμαι σίγου­ρος ότι το απο­τέ­λε­σμα ήταν ισο­πα­λία, καθώς κανένας δεν ικα­νο­ποι­ή­θηκε 100% και στο τέλος της ημέρας η Γερ­μα­νία είναι αυτή που πρέπει να θυσιά­σει και τα πιο πολλά από τις υπό­λοι­πες χώρες όσον αφορά τα χρήματα, και αυτό ήταν και το βασικό θέμα όλης της δια­δι­κα­σίας.

Ενδια­φέ­ρον παρά­δειγμα για μένα ήταν αυτό που έγινε στη συζή­τηση στο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο (την προη­γού­μενη εβδο­μάδα), παρου­σία του Έλληνα πρω­θυ­πουρ­γού κ. Τσίπρα. Νομίζω κανείς δεν παρα­τή­ρησε πόσο περί­εργη ήταν η ατμό­σφαιρα μετά τη δευ­τε­ρο­λο­γία του, όπου ανα­φέρ­θηκε στην αλλη­λεγ­γύη που έλαβε η Γερ­μα­νία με τη μορφή δια­γρα­φής του χρέους μετά τους Παγκό­σμιους Πολέ­μους. Ήταν αντι­γερ­μα­νι­κός ο τόνος και το περιε­χό­μενο της ομιλίας του και η αντί­δραση του Κοι­νο­βου­λίου ήταν ενθου­σια­σμός, σαν να γινόταν μια αντι­γερ­μα­νική δια­μαρ­τυ­ρία. Πρώτη φορά συνει­δη­το­ποί­ησα πως οι πιο ακραίοι μαζί με αυτούς που είχαν αντι­γερ­μα­νικά συναι­σθή­ματα κατα­λάμ­βα­ναν το μισό Κοι­νο­βού­λιο. Γι’ αυτό λέω ότι κανένας, και συγκε­κρι­μένα οι Γερ­μα­νοί, δεν βγήκε νικητής.

– Πιστεύ­ετε ότι ο Αλέξης Τσίπρας τιμω­ρή­θηκε για την ιδε­ο­λο­γία του;

Δεν μπορώ να δεχτώ το επι­χεί­ρημα ότι κάποιος τιμω­ρή­θηκε, και ιδιαί­τερα ο κ. Τσίπρας ή η Ελλάδα, καθώς όλη η δια­δι­κα­σία ήταν για τη βοήθεια προς την Ελλάδα. Το ακούω αυτό το επι­χεί­ρημα στο Παρίσι, στις Βρυ­ξέλ­λες, ακόμα και στο Βερο­λίνο γι’ αυτή την ταπεί­νωση, και ότι ο κ. Τσίπρας είναι ο ηττη­μέ­νος. Είναι παρά­λογο, όταν ο Έλληνας πρω­θυ­πουρ­γός δια­πραγ­μα­τεύ­τηκε επι­τυ­χώς 80 δισ. ευρώ βοήθεια για τη χώρα του. Οταν μιλάμε για νούμερα, αυτό είναι το μόνο νούμερο στο τραπέζι και μάλιστα όχι μόνο με οικο­νο­μι­κούς, αλλά και με πολι­τι­κούς όρους και χωρίς εγγυ­ή­σεις, οπότε ποιος είναι ο λόγος να μιλάμε για τιμωρία του κ. Τσίπρα ή ταπεί­νωση της Ελλάδας;

– Πώς σας φάνηκε η ιδέα για προ­σω­ρινή έξοδο της Ελλάδας του Γερ­μα­νού υπουρ­γού Οικο­νο­μι­κών, Wolfgang Schaeuble, ο οποίος μπορεί να μη συμ­με­τείχε στη σύνοδο αλλά δια­δρα­μά­τισε σίγουρα ρόλο;

Η αίσθησή μου ήταν ότι ο Schaeuble ήταν στο τραπέζι όλη την ώρα. Το σκε­πτικό του Schaeuble, που δεν είναι μόνο δικό του, ενός πιθανού και ελεγ­χό­με­νου Grexit, είναι δια­νοη­τικά νόμιμο. Δεν είναι υπερ­βο­λικό, καθώς σίγουρα αυτό ήταν μια πιθανή εναλ­λα­κτική λύση σε αυτήν τη δια­δι­κα­σία. Η διαί­σθησή μου είναι ότι ο Schaeuble πιστεύει και στέλνει ξεκά­θαρα το μήνυμα πως η Ευρώπη και η Ελλάδα θα ήταν καλύ­τερα με μία έξοδο από το ευρώ. Είμαι απόλυτα σίγου­ρος ότι για την Merkel αυτό ήταν ένα δυνατό δια­πραγ­μα­τευ­τικό εργα­λείο, αλλά όχι ο πολι­τι­κός της στόχος. Όλοι οι ηγέτες και η κ. Merkel είχαν σκοπό να απο­φύ­γουν το Grexit και το επι­χεί­ρημα του κ. Schaeuble έδειξε στον κ. Τσίπρα ότι αυτή η δρα­μα­τική λύση ήταν ρεα­λι­στική και επι­τεύ­ξιμη.

Καθη­με­ρινή