Στην κάρτα βενζίνη, σούπερ μάρκετ και φόροι…

Αγορές στα σούπερ μάρκετ, πληρωμή φόρων και έξοδα μετα­κί­νη­σης καλύ­πτουν πλέον οι Ελληνες μέσω των πιστω­τι­κών τους καρτών, η χρήση των οποίων έχει αλλάξει δρα­μα­τικά την περίοδο της κρίσης. Το πλα­στικό χρήμα, παρά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του εξα­νε­μί­στηκε τα τελευ­ταία χρόνια συγκε­ντρώ­νο­ντας τις μεγα­λύ­τε­ρες καθυ­στε­ρή­σεις, επα­νέρ­χε­ται στις προ­τι­μή­σεις των κατα­να­λω­τών, καθώς το 2014 υπήρξε η πρώτη χρονιά που κατα­γρά­φηκε αύξηση δαπανών μέσω καρτών.

Σε αντί­θεση, ωστόσο, με τη συναλ­λα­κτική συμπε­ρι­φορά πριν από την κρίση, το πλα­στικό χρήμα επι­στρα­τεύ­ε­ται πλέον από σημα­ντική μερίδα των νοι­κο­κυ­ριών για την κάλυψη καθη­με­ρι­νών αναγκών και πολύ λιγό­τερο για αγορές διαρκών αγαθών, όπως οικιακό εξο­πλι­σμό ή ακόμη και είδη ένδυσης και υπό­δη­σης. Τη μετα­στροφή επι­βε­βαιώ­νουν τα στοι­χεία για την κατα­να­λω­τική συμπε­ρι­φορά των Ελλήνων, από τα οποία προ­κύ­πτει ότι το ποσοστό της δαπάνης που πραγ­μα­το­ποιεί­ται στα σούπερ μάρκετ μέσω κάρτας αυξή­θηκε το 2014 στο 13% από μόλις 5% που ήταν το 2008, ενώ αντί­στοιχα η δαπάνη για ρου­χι­σμό μέσω κάρτας μειώ­θηκε από το 20% που ήταν το 2008 στο 14% το 2014.

Οι δαπάνες για έξοδα μετα­κί­νη­σης και η προ­μή­θεια βεν­ζί­νης αυξή­θη­καν από το 1% στο 7% της δαπάνης με κάρτα, ενώ την ίδια στιγμή οι αγορές για ηλε­κτρι­κές συσκευές, που αντι­προ­σώ­πευαν το 19% των δαπανών με κάρτα, υπο­χώ­ρη­σαν στο 10%. Με εξαί­ρεση, τέλος, τη δαπάνη για αερο­πο­ρικά εισι­τή­ρια και ταξίδια, που συνήθως γίνεται ηλε­κτρο­νικά, οι Ελληνες χρη­σι­μο­ποιούν την κάρτα τους για να καλύ­ψουν τις υπο­χρε­ώ­σεις τους έναντι του Δημο­σίου, δηλαδή για να πλη­ρώ­σουν τους φόρους τους. Ετσι, η πληρωμή φόρων αντι­προ­σω­πεύει πλέον το 15% της συνο­λι­κής χρήσης καρτών, όταν πριν από μερικά χρόνια η χρήση τους γι’ αυτόν τον σκοπό ήταν σχεδόν αδια­νό­ητη.

Βασικό χαρα­κτη­ρι­στικό της αλλαγής συμπε­ρι­φο­ράς των Ελλήνων κατά τη διάρ­κεια της κρίσης υπήρξε η διακοπή της προ­σφι­λούς συνή­θειας ανά­λη­ψης μετρη­τών, που περιο­ρί­στηκε στο 2% της δαπάνης με κάρτα, από 30% που ήταν το 2007. Η ανάληψη μετρη­τών από την πιστω­τική κάρτα δεν ήταν παρά μια απο­λύ­τως ανορ­θό­δοξη χρήση του πλα­στι­κού χρή­μα­τος, που υπο­δή­λωνε την έλλειψη εξοι­κεί­ω­σης με το ηλε­κτρο­νικό χρήμα.

Σε κάθε περί­πτωση, οι υψηλές επι­σφά­λειες που συγκέ­ντρω­σαν οι πιστω­τι­κές κάρτες οδή­γη­σαν αρκε­τούς κατό­χους ακόμη και σε απο­στροφή του πλα­στι­κού χρή­μα­τος. Το παρα­πάνω, σε συν­δυα­σμό με τις ενέρ­γειες των τρα­πε­ζών, οι οποίες έθεσαν περιο­ρι­σμούς στην ανάληψη και αύξησαν παράλ­ληλα τα επι­τό­κια για ανα­λή­ψεις στο 20%, συνέ­βαλε στη διακοπή αυτής της «βλα­βε­ρής» συνή­θειας, που απο­τε­λούσε πανευ­ρω­παϊκή πρω­το­τυ­πία.

Καθώς οι κάρτες ανα­γνω­ρί­ζο­νται στα­διακά ως μέσο καθη­με­ρι­νών συναλ­λα­γών και όχι ως μέσο πίστω­σης, μειώ­νε­ται στα­διακά και η μέση συναλ­λαγή που πραγ­μα­το­ποιεί­ται μέσω κάρτας, είτε πρό­κει­ται για πιστω­τική είτε για χρε­ω­στική.

Και για μικρο­ποσά

Το γεγονός ότι οι κάρτες χρη­σι­μο­ποιού­νται ολοένα και περισ­σό­τερο στο σούπερ μάρκετ και στα πρα­τή­ρια και λιγό­τερο σε είδη οικια­κού εξο­πλι­σμού οδηγεί και στη μείωση της μέσης συναλ­λα­γής, που υπο­χώ­ρησε κατά 15% τα δύο τελευ­ταία χρόνια και δια­μορ­φώ­νε­ται πλέον στα 60 ευρώ. Η εισα­γωγή στην ελλη­νική αγορά των ανέ­πα­φων συναλ­λα­γών, που κάνουν ακόμη πιο εύκολη τη χρήση της κάρτας, θα συμ­βά­λει στη περαι­τέρω διευ­κό­λυνση στη χρήση του πλα­στι­κού χρή­μα­τος, ακόμη και για μικρο­ποσά, μια συνή­θεια που είναι ευρέως ανε­πτυγ­μένη σε ώριμες αγορές όπως η Δανία.

Η κατα­νά­λωση και το πλα­στικό χρήμα απο­τέ­λε­σαν το πρώτο θύμα της οικο­νο­μι­κής κρίσης, με κατα­βα­ρά­θρωση τόσο του αριθμού όσο και της δαπάνης με πιστω­τι­κές κάρτες. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι ο αριθμός των πιστω­τι­κών καρτών μειώ­θηκε από 6,5 εκατ. το 2009 στα 2,8 εκατ. το 2014, κατα­γρά­φο­ντας πτώση κατά 55%, ενώ την ίδια στιγμή η δαπάνη υπο­χώ­ρησε από 73,3 δισ. ευρώ σε 52,8 δισ. Το 2014 απο­τέ­λεσε τη μονα­δική χρονιά που η πτώση των συναλ­λα­γών με πιστω­τική κάρτα ανα­κό­πηκε και η κατα­να­λω­τική δαπάνη στα­θε­ρο­ποι­ή­θηκε. Η τάση αυτή μένει να επα­λη­θευ­θεί το 2015, καθώς οι εκτι­μή­σεις για τον ρυθμό ανά­καμ­ψης της οικο­νο­μίας ψαλι­δί­ζο­νται…

Αλλαγή στάσης κατα­να­λω­τών

Αντί­πα­λον δέος στην υπο­χώ­ρηση των πιστω­τι­κών καρτών απο­τέ­λε­σαν οι χρε­ω­στι­κές κάρτες, που αυξή­θη­καν από 9 εκα­τομ­μύ­ρια το 2009 σε 10,9 εκα­τομ­μύ­ρια το 2013. Το 2014 ο ρυθμός ανόδου ανα­κό­πηκε και οι χρε­ω­στι­κές κάρτες στα­θε­ρο­ποι­ή­θη­καν στα 9,8 εκα­τομ­μύ­ρια, ως απο­τέ­λε­σμα των πολυά­ριθ­μων συγ­χω­νεύ­σεων στο τρα­πε­ζικό σύστημα, που μείωσαν τον αριθμό των τρα­πε­ζών από 45 σε 5 μόλις στα τέλη του 2014.

Την ίδια ώρα, οι χρε­ω­στι­κές κάρτες ανα­γνω­ρί­στη­καν ως μέσο συναλ­λα­γής από μεγάλη μερίδα του πλη­θυ­σμού, που συνει­δη­το­ποί­η­σαν ότι δεν υπάρχει κανείς λόγος να κάνουν ανάληψη μετρη­τών από τον λογα­ρια­σμό τους για να πλη­ρώ­σουν στη συνέ­χεια στο σούπερ μάρκετ, τη στιγμή που μπορούν να πλη­ρώ­σουν απευ­θείας τις αγορές τους κάνο­ντας χρήση της χρε­ω­στι­κής τους κάρτας. Η απλή αυτή δια­πί­στωση αύξησε τις συναλ­λα­γές που γίνο­νται με χρε­ω­στι­κές κάρτες από τα 9,2 εκα­τομ­μύ­ρια το 2009 στα 23,5 εκα­τομ­μύ­ρια το 2014. Η μείωση ωστόσο της κατα­νά­λω­σης απο­τυ­πώ­νε­ται στον τζίρο των συναλ­λα­γών με χρε­ω­στι­κές κάρτες, που αυξή­θηκε οριακά μόλις από 1 σε 1,3 δισ. ευρώ. Αυξη­τική τάση την περίοδο της κρίσης είχε και η χρήση των καρτών στο ηλε­κτρο­νικό εμπόριο (e-commerce), που αντι­προ­σω­πεύει πλέον το 20% της συνο­λι­κής χρήσης της κάρτας. Το λαν­σά­ρι­σμα από την πλευρά των τρα­πε­ζών νέων υπη­ρε­σιών που παρέ­χουν υψηλή ασφά­λεια, λει­τουρ­γεί υπο­στη­ρι­κτικά στη χρήση του πλα­στι­κού για αγορές από το Δια­δί­κτυο, αυξά­νο­ντας τη σχετική δαπάνη από 1,8 δισ. ευρώ σε 4,4, δισ. ευρώ το 2014.

Πρι­μο­δό­τηση «πλα­στι­κού χρή­μα­τος» σε 22 νησιά

Η κυβέρ­νηση επι­στρα­τεύει το «πλα­στικό χρήμα» για τον περιο­ρι­σμό της φορο­δια­φυ­γής, κάνο­ντας αρχή με την πρι­μο­δό­τηση της χρήσης της κάρτας σε νησιά με μεγάλη του­ρι­στική κίνηση. Το μέτρο προ­βλέ­πει την άμεση επι­στροφή χρη­μά­των με τη μορφή μετρη­τών που θα πιστώ­νο­νται στην κάρτα και θα μειώ­νουν τον λογα­ρια­σμό για τον κάτοχο, για συναλ­λα­γές πάνω από ένα όριο, π.χ. τα 70 ευρώ.

Ειδική ομάδα εργα­σίας, που συγκρο­τή­θηκε με πρω­το­βου­λία του αντι­προ­έ­δρου της κυβέρ­νη­σης, Γιάννη Δρα­γα­σάκη, έχει ανα­λά­βει να εξει­δι­κεύ­σει το μέτρο με προ­ο­πτική να εφαρ­μο­στεί εντός του καλο­και­ριού. Η πιλο­τική εφαρ­μογή θα μπο­ρούσε να ξεκι­νή­σει από 22 νησιά, στα οποία υπο­λο­γί­ζε­ται ότι θα τοπο­θε­τη­θούν περί τα 50.000 μηχα­νή­ματα απο­δο­χής καρτών (POS), καλύ­πτο­ντας με αυτό τον τρόπο το σύνολο σχεδόν των επι­χει­ρή­σεων που λει­τουρ­γούν σε αυτά τα νησιά. Η επι­στροφή χρη­μά­των μέσω μείωσης του τελικού λογα­ρια­σμού που πλη­ρώ­νει ο κάτοχος προ­τεί­νε­ται να λει­τουρ­γή­σει σε πρώτη φάση μέσω λοτα­ρίας, στην οποία θα μπαί­νουν αυτο­μά­τως όλες οι συναλ­λα­γές που πραγ­μα­το­ποιούν οι κάτοχοι των καρτών, είτε πρό­κει­ται για πιστω­τική είτε για χρε­ω­στική κάρτα. Πρό­κει­ται δηλαδή για δια­δι­κα­σία που θα γίνεται αυτό­ματα μέσω της τρά­πε­ζας, χωρίς ο κατα­να­λω­τής να κάνει κάποια ενέρ­γεια.

Το κίνητρο για τους κατα­να­λω­τές, δηλαδή το ύψος της επι­στρο­φής που θα δοθεί τελικώς, θα είναι συνάρ­τηση του κόστους που συνε­πά­γε­ται για το Δημόσιο και το οποίο θα πρέπει να υπερ­κα­λύ­πτει από τα έσοδα που θα προ­κύ­ψουν από τον περιο­ρι­σμό των αδή­λω­των συναλ­λα­γών. Ετσι έχει υπο­λο­γι­στεί ότι, εάν π.χ. η επι­στροφή είναι 2%, 19.230 κατα­να­λω­τές που χρη­σι­μο­ποιούν την κάρτα τους θα κλη­ρώ­νο­νται κάθε εβδο­μάδα, ενώ το κόστος για το Δημόσιο θα είναι σε αυτή την περί­πτωση 20 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Η πρω­το­βου­λία εντάσ­σε­ται στην προ­σπά­θεια για τον περιο­ρι­σμό της φορο­δια­φυ­γής, ειδικά στους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, στους οποίους ανα­μέ­νε­ται η εκτί­ναξη της κατα­να­λω­τι­κής δαπάνης μέσα στο καλο­καίρι.

Το μέτρο συζη­τεί­ται ήδη με τους πιστω­τές, καθώς σχε­διά­ζε­ται να επι­δο­τη­θεί από πόρους του ΕΣΠΑ σε ό,τι αφορά την αγορά των μηχα­νη­μά­των απο­δο­χής καρτών, τα οποία θα δοθούν δωρεάν στους εμπό­ρους. Η δωρεάν παροχή των POS θα είναι σε πρώτη φάση το κίνητρο για τους εμπό­ρους, το οποίο εξε­τά­ζε­ται να διευ­ρυν­θεί στη συνέ­χεια με τη μείωση της φορο­λο­γίας που θα δοθεί όταν το μέτρο εφαρ­μο­στεί γενι­κευ­μένα σε όλη τη χώρα.

Το μέτρο αφορά απο­κλει­στικά τους Ελληνες. Είναι δηλαδή ανε­ξάρ­τητο από τυχόν κίνητρα που θα δοθούν σε του­ρί­στες που χρη­σι­μο­ποιούν την κάρτα της χώρας προ­έ­λευ­σής τους. Στόχος είναι η παροχή κινή­τρων για τη στα­διακή μετά­βαση στις ηλε­κτρο­νι­κές πλη­ρω­μές, προ­κει­μέ­νου να εντο­πι­στεί μέρος της φορο­δια­φυ­γής, που στη χώρα μας, σύμφωνα με τα επίσημα στοι­χεία, φθάνει το 25% του ΑΕΠ, αλλά ειδικά σε περιο­χές ή περιό­δους έξαρσης της κατα­να­λω­τι­κής δαπάνης είναι κατά πολύ μεγα­λύ­τερη.

Crash test για όλη τη χώρα

Η επι­τυ­χία του μέτρου θα απο­τε­λέ­σει και crash test για την καθο­λική χρήση της κάρτας σε όλη την επι­κρά­τεια, με κίνητρα που θα ισχύ­σουν για όλες τις συναλ­λα­γές που πραγ­μα­το­ποιεί κάποιος ηλε­κτρο­νικά και όχι μόνο για εκείνες που κλη­ρώ­νο­νται μέσω λοτα­ρίας. Ανα­γκαία προ­ϋ­πό­θεση, που θα εξα­σφα­λί­σει την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του μέτρου, είναι η κατη­γο­ριο­ποί­ηση των συναλ­λα­γών με βάση τη φορο­δια­φυγή που υπάρχει σε κάθε κλάδο. Με βάση αυτή τη δια­βάθ­μιση, οι συναλ­λα­γές σε σούπερ μάρκετ, στις οποίες η φορο­δια­φυγή είναι μικρή, θα έχουν μικρή επι­στροφή, έστω 0,5%. Σε κατα­στή­ματα ένδυσης ή υπό­δη­σης, όπου η φορο­δια­φυγή είναι μεγα­λύ­τερη, η επι­στροφή μπορεί να αυξά­νε­ται στο 2% και να κλι­μα­κώ­νε­ται π.χ. στο 5% σε κατα­στή­ματα εστί­α­σης. Ανάλογα με το ύψος της επι­στρο­φής που θα πιστώ­νε­ται στον κάτοχο της κάρτας, θα μπορεί να φτάνει το 10% για υπη­ρε­σίες από υδραυ­λι­κούς, ηλε­κτρο­λό­γους ή και για­τρούς, στους οποίους η φορο­δια­φυγή είναι γενι­κευ­μένη. Και σε αυτή την περί­πτωση καθο­ρι­στικό μέγεθος που θα κρίνει το ύψος της επι­στρο­φής στους κατό­χους των καρτών είναι η αύξηση των αδή­λω­των εισο­δη­μά­των, έτσι ώστε να αντι­σταθ­μί­ζει το κόστος που θα επι­βα­ρύ­νε­ται το Δημόσιο. Ετσι, με δεδο­μένο ότι η δαπάνη με κάρτες είναι 5,1 δισ. ευρώ τον χρόνο, μια γενι­κευ­μένη επι­στροφή της τάξεως του 2% σε όλες τις συναλ­λα­γές έχει υπο­λο­γι­στεί ότι θα στοι­χί­σει στο κράτος περί τα 100 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Σε κάθε περί­πτωση, το έσοδο για το Δημόσιο θα είναι πολ­λα­πλά­σιο και υπο­λο­γί­ζε­ται από 530 εκατ. έως και 2,4 δισ. ευρώ, ανάλογα με την αύξηση των αδή­λω­των εισο­δη­μά­των, που μπορεί να είναι από 12,1 δισ. έως και 28,5 δισ. τον χρόνο. Το ύψος της επι­στρο­φής για τον κάτοχο θα έχει ένα ανώτατο όριο, π.χ. τα 1.000 ευρώ τον χρόνο, έτσι ώστε να απο­φευ­χθεί η επι­δό­τηση των υψηλών εισο­δη­μά­των, δηλαδή αυτών που δαπα­νούν ούτως ή άλλως μεγάλα ποσά κάθε χρόνο.

Καθη­με­ρινή