Μαθήματα Ιστορίας στη Ρόδο από τη Μαρία Ευθυμίου

Το Σάβ­βα­το 13 Νο­εμ­βρί­ου πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε μια σπου­δαία εκ­δή­λω­ση στο Κα­τά­λυ­μα της Ισπα­νί­ας στην Παλιά Πόλη. Προ­σκε­κλη­μέ­νη του Διε­θνούς Κέ­ντρου Συγ­γρα­φέ­ων και Με­τα­φρα­στών Ρόδου του ΔΟΠΑΡ ήταν η κα­θη­γή­τρια Ιστο­ρί­ας στο ΕΚΠΑ, κ. Μαρία Ευ­θυ­μί­ου, για να πα­ρου­σιά­σει το νέο της βι­βλίο «Ρίζες και θε­μέ­λια. Οδό­ση­μα της Ιστο­ρί­ας του Ελ­λη­νι­σμού» (εκ­δό­σεις Πα­τά­κη) σε συ­νερ­γα­σία με το γνω­στό δη­μο­σιο­γρά­φο Μάκη Προ­βα­τά.

Πρό­κει­ται για ένα βι­βλίο Ιστο­ρί­ας του Ελ­λη­νι­σμού, που μας μιλά για τα θε­μέ­λιά μας και μας δεί­χνει τις ρίζες μας για να κα­τα­νο­ή­σου­με το σή­με­ρα και να ελ­πί­σου­με σε ένα κα­λύ­τε­ρο αύριο.

Στο μά­θη­μα Ιστο­ρί­ας που δί­δα­ξε σε όσους πα­ρα­βρέ­θη­καν στη γε­μά­τη αί­θου­σα, η κ. Ευ­θυ­μί­ου έκανε μια ανα­δρο­μή στην ιστο­ρία του Ελ­λη­νι­σμού από τις απαρ­χές του μέχρι και σή­με­ρα, το­νί­ζο­ντας ότι ο Ελ­λη­νι­σμός έχει συ­στα­θεί πάνω σε τρεις πυ­λώ­νες: τη γλώσ­σα, τη ναυ­το­σύ­νη και τον αποι­κι­σμό.

Ανα­φο­ρι­κά με τη γλώσ­σα, η κ. Ευ­θυ­μί­ου επι­σή­μα­νε ότι η ελ­λη­νι­κή έχει το εξαι­ρε­τι­κά σπά­νιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό να πα­ρα­μέ­νει αδιά­σπα­στα ζώσα επί χι­λιά­δες χρό­νια, με το γρα­πτό της μά­λι­στα σκέ­λος να είναι σχε­δόν 3.500 ετών. Για πε­ρισ­σό­τε­ρο από χίλια χρό­νια η ελ­λη­νι­κή ήταν η γλώσ­σα επι­κοι­νω­νί­ας, ανα­φο­ράς και παι­δεί­ας για μια ευ­ρύ­τε­ρη γε­ω­γρα­φι­κή πε­ριο­χή, από την Ιτα­λία και τη νο­τιο­α­να­το­λι­κή Ευ­ρώ­πη μέχρι την Εγγύς και Μέση Ανα­το­λή, την ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, τον Εύ­ξει­νο Πόντο, τη Μι­κράν Ασία, τη βό­ρεια Αφρι­κή και τον Εύ­ξει­νο Πόντο.

Στη συ­νέ­χεια, η κ. Ευ­θυ­μί­ου μάς τα­ξί­δε­ψε με τα πλοία των Ελ­λή­νων, που έκα­ναν εμπό­ριο στη λε­κά­νη της ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου, αλλά και προς τα δυ­τι­κά, στην Ιτα­λία, φτά­νο­ντας μέχρι και την Ισπα­νία. Οι Έλ­λη­νες, όμως, δεν έμει­ναν μόνο στο εμπό­ριο, αλλά εγκα­τα­στά­θη­καν και σε νησιά του Αι­γαί­ου, στα πα­ρά­λια της Μι­κράς Ασίας, στο με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της Κρή­της καθώς και στην Κύπρο. Η επέ­κτα­ση αυτή όχι μόνο ενί­σχυ­σε την ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα, αλλά κα­το­χύ­ρω­σε τη βαθιά σχέση των Ελ­λή­νων με τη θά­λασ­σα, πράγ­μα που είχε ως επα­κό­λου­θο τον ελ­λη­νι­κό αποι­κι­σμό. Με την ίδρυ­ση ελ­λη­νι­κών πό­λε­ων στη Με­σό­γειο, στη Μικρά Ασία, στον Εύ­ξει­νο Πόντο, η ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα δια­δό­θη­κε πα­ντού κι έμει­νε ρω­μα­λέα και κρα­ταιή κατά την ελ­λη­νι­στι­κή πε­ρί­ο­δο, τη Ρω­μαϊ­κή Αυ­το­κρα­το­ρία, έγινε η γλώσ­σα της νέας θρη­σκεί­ας του Χρι­στια­νι­σμού και των Ευαγ­γε­λί­ων και αρ­γό­τε­ρα της Βυ­ζα­ντι­νής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας. Ει­δι­κό­τε­ρα, ανα­φε­ρό­με­νη στο Χρι­στια­νι­σμό, κα­τέ­στη­σε αξιο­πρό­σε­κτο το γε­γο­νός ότι κατά τους αιώ­νες δια­μόρ­φω­σης της νέας θρη­σκεί­ας, αυτή δεν συ­ντε­λέ­στη­κε μόνο από την ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα, αλλά και από τον ελ­λη­νι­κό πο­λι­τι­σμό, με απο­τέ­λε­σμα να απο­μα­κρυν­θεί από τις εβραϊ­κές του ρίζες και να κλί­νει προς τον Ελ­λη­νι­σμό.

Στη συ­νέ­χεια η κ. Ευ­θυ­μί­ου, περ­νώ­ντας από τη χι­λιό­χρο­νη Βυ­ζα­ντι­νή Αυ­το­κρα­το­ρία έφτα­σε στους αιώ­νες του Νέου Ελ­λη­νι­σμού μέχρι και τις αρχές του 2ού αιώνα. Καθ’ όλη αυτή τη χρο­νι­κή διάρ­κεια, οι Έλ­λη­νες συ­γκρο­τού­σαν μια εξαι­ρε­τι­κά δια­χυ­μέ­νη αν­θρώ­πι­νη ομάδα με απο­τέ­λε­σμα η εθνι­κή επα­νά­στα­ση να αρ­χί­σει από τη Βλα­χία και τη Μολ­δα­βία, δε­δο­μέ­νου ότι οι Έλ­λη­νες είχαν επι­βλη­τι­κή πα­ρου­σία στην πε­ριο­χή.

Η κ. Ευ­θυ­μί­ου τό­νι­σε και μια άλλη πα­ρά­με­τρο του Ελ­λη­νι­σμού κατά την πε­ρί­ο­δο της Τουρ­κο­κρα­τί­ας. Αντί­θε­τα απ’ ό,τι πι­στεύ­ε­ται, υπήρ­χαν δε­κά­δες ελ­λη­νι­κά σχο­λεία, γνω­στά ήδη από το 16ο αιώνα σε διά­φο­ρες πε­ριο­χές: Ιω­άν­νι­να, Πάτμο, Σάμο, Μυ­τι­λή­νη, Χίο, Αθήνα και αλλού, ενώ ση­μα­ντι­κά ήταν και τα σχο­λεία που ίδρυ­σαν

οι Έλ­λη­νες σε τό­πους εκτός της Οθω­μα­νι­κής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας όπου είχαν εγκα­τα­στα­θεί δη­μιουρ­γώ­ντας πα­ροι­κί­ες.

Η κ. Ευ­θυ­μί­ου ολο­κλή­ρω­σε το μά­θη­μα Ιστο­ρί­ας ανα­φε­ρό­με­νη στην Επα­νά­στα­ση του 1821, που οδή­γη­σε στη δη­μιουρ­γία του ελ­λη­νι­κού κρά­τους με Κυ­βερ­νή­τη τον Ιω­άν­νη Κα­πο­δί­στρια, του πρώ­του ανε­ξάρ­τη­του εθνι­κού κρά­τους της νο­τιο­α­να­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης, πράγ­μα που απο­τέ­λε­σε τον ακρο­γω­νιαίο λίθο για τη Βαλ­κα­νι­κή χερ­σό­νη­σο συ­νο­λι­κά. Επί­σης, δεν πα­ρέ­λει­ψε να μι­λή­σει για το κί­νη­μα του Φι­λελ­λη­νι­σμού που ήταν καί­ριας ση­μα­σί­ας για τον Ελ­λη­νι­σμό και την τύχη της Επα­νά­στα­σης.

Από την πλευ­ρά του, ο Μάκης Προ­βα­τάς ανέ­φε­ρε ότι το συ­γκε­κρι­μέ­νο βι­βλίο απο­τε­λεί εκ των πραγ­μά­των έναν ση­μα­ντι­κό φόρο τιμής στα δια­κό­σια χρό­νια από το 1821. Συ­μπλή­ρω­σε, επί­σης, ότι η Μαρία Ευ­θυ­μί­ου «εκ­προ­σω­πεί και αντι­προ­σω­πεύ­ει την Ελ­λά­δα της φλό­γας και όχι την Ελ­λά­δα της στά­χτης», καθώς η ίδια θε­ω­ρεί ότι η ελ­λη­νι­κή Ιστο­ρία των τε­λευ­ταί­ων δια­κο­σί­ων χρό­νων έχει πολ­λές φω­τει­νές πλευ­ρές, γό­νι­μες στιγ­μές και πε­ριό­δους, όπως την επέ­κτα­ση των συ­νό­ρων, τα τε­χνι­κά έργα, την ανά­καμ­ψη της πα­ρα­γω­γής και της οι­κο­νο­μί­ας, την ψή­φι­ση εμπνευ­σμέ­νων συ­νταγ­μά­των, τη στα­δια­κή βελ­τί­ω­ση του πο­λι­τι­κού συ­στή­μα­τος, τη διά­δο­ση και εμ­βά­θυν­ση της παι­δεί­ας κ.ά.

Η προϊ­στα­μέ­νη του ΔΚΣΜΡ Νάνσυ Τρυ­πο­σκού­φη ανα­φέρ­θη­κε στη συ­νει­σφο­ρά της Μα­ρί­ας Ευ­θυ­μί­ου στην ιστο­ρι­κή επι­στή­μη και στην επι­τυ­χη­μέ­νη ακα­δη­μαϊ­κή της πο­ρεία. Σχο­λιά­ζο­ντας το βι­βλίο πρό­σθε­σε ότι σε αυτό τί­θε­ται το ερώ­τη­μα της ταυ­τό­τη­τας, που απο­τε­λεί συ­στα­τι­κό στοι­χείο της ενό­τη­τας του έθνους.

Στην ομι­λία της Μα­ρί­ας Ευ­θυ­μί­ου πα­ρα­βρέ­θη­καν ο βου­λευ­τής Δω­δε­κα­νή­σου κ. Βα­σί­λης Υψη­λά­ντης, που έδωσε έναν σύ­ντο­μο χαι­ρε­τι­σμό, ο Δή­μαρ­χος Ρόδου κ. Αντώ­νης Κα­μπου­ρά­κης, ο Αντι­δή­μαρ­χος Εμπο­ρί­ου και Θρη­σκευ­τι­κών Θε­μά­των κ. Θα­νά­σης Στά­μος, η Προϊ­στα­μέ­νη της Εφο­ρεί­ας Αρ­χαιο­τή­των κ. Μαρία Μι­χαη­λί­δου, μέλη της πα­νε­πι­στη­μια­κής και εκ­παι­δευ­τι­κής κοι­νό­τη­τας καθώς και πολύς κό­σμος (σύμ­φω­να με την τή­ρη­ση των υγειο­νο­μι­κών όρων που προ­βλέ­πο­νται ενά­ντια στον κο­ρω­νο­ϊό).

Η εκ­δή­λω­ση πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε με τη στή­ρι­ξη της ΕΦΑ Δω­δε­κα­νή­σου.

Ευ­χα­ρι­στού­με τον κ. Βα­σί­λη Καϋ­με­νά­κη για την πα­ρα­χώ­ρη­ση των φω­το­γρα­φιών.

 

Η Μαρία Ευ­θυ­μί­ου

Η Μαρία Ευ­θυ­μί­ου σπού­δα­σε Ιστο­ρία στο Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών και στη Σορ­βόν­νη. Δι­δά­σκει Ιστο­ρία στο Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών από το 1981. Από το 2007 δι­δά­σκει δω­ρε­άν σε όλη την Ελ­λά­δα κύ­κλους μα­θη­μά­των Πα­γκό­σμιας και Ελ­λη­νι­κής Ιστο­ρί­ας. Τα μα­θή­μα­τα αυτά έχουν κα­λύ­ψει περί τις 3500 ώρες δι­δα­σκα­λί­ας και τα έχουν πα­ρα­κο­λου­θή­σει δε­κά­δες χι­λιά­δες άτομα. Έχει συγ­γρά­ψει και επι­με­λη­θεί έξι βι­βλία Ιστο­ρί­ας. Έχουν δη­μο­σιευ­θεί περί τα 70 άρθρα και συµβολές της σε επι­στη­μο­νι­κά συ­νέ­δρια και πε­ριο­δι­κά Ιστο­ρί­ας στην Ελ­λά­δα και το εξω­τε­ρι­κό. Το έτος 2013 τι­μή­θη­κε µε το «Βρα­βείο Εξαί­ρε­της Πα­νε­πι­στη­μια­κής Δι­δα­σκα­λί­ας εις µνήµην Β. Ξαν­θό­που­λου – Στ. Πνευµατι­κού».

 

Ο Μάκης Προ­βα­τάς

Ο Μάκης Προ­βα­τάς γεν­νή­θη­κε στην Αθήνα. Είναι από­φοι­τος της Οδο­ντια­τρι­κής Σχο­λής Θεσ­σα­λο­νί­κης. Από το 1999 κάνει ρα­διο­φω­νι­κές εκ­πο­μπές, (ΕΡΑ, Vima fm και Athens Voice Radio). Έχει πάρει πάνω από 350 συ­νε­ντεύ­ξεις από ξέ­νους και Έλ­λη­νες επι­στή­μο­νες, πα­νε­πι­στη­μια­κούς, πο­λι­τι­κούς, συγ­γρα­φείς και καλ­λι­τέ­χνες, για το ΒΗΜΑ και το ΒΗΜagazino και την Athens Voice. Mεταξύ αυτών οι Eric Hobsbawm, Norman Davies, Dario Fo, Stephen Hawking, Noam Chomsky, Richard Dawkins, Eduardo Galeano, Carlos Fuentes κ.ά. Με τη Μαρία Ευ­θυ­μί­ου έχει

συ­νερ­γα­στεί και στη συγ­γρα­φή του βι­βλί­ου «Μόνο λίγα χι­λιό­με­τρα. Ιστο­ρί­ες για την Ιστο­ρία».