«Σας παρακαλώ, ακούστε με…»

Την πε­ρα­σμέ­νη Κυ­ρια­κή ένας 15χρο­νος μα­θη­τής στην Αρ­γυ­ρού­πο­λη έβαλε τέλος στη ζωή του. Οι γο­νείς του τον βρή­καν κρε­μα­σμέ­νο στο μπαλ­κό­νι του σπι­τιού του… Οπως έγινε γνω­στό στη συ­νέ­χεια, ο νε­α­ρός πήρε την τρα­γι­κή από­φα­ση να αυ­το­κτο­νή­σει γιατί δεν μπό­ρε­σε να αντέ­ξει την κα­κο­ποί­η­ση και τον εκ­φο­βι­σμό στον οποίο τον υπέ­βαλ­λαν ορι­σμέ­νοι από τους συμ­μα­θη­τές του. Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες, στο σπίτι του 15χρο­νου δεν βρέ­θη­κε μόνο ένα, αλλά αρ­κε­τά ση­μειώ­μα­τα στα οποία πε­ριέ­γρα­φε το bullying που υφί­στα­το στο σχο­λι­κό του πε­ρι­βάλ­λον. Σε ένα από αυτά κα­το­νό­μα­ζε ορι­σμέ­νους από τους συμ­μα­θη­τές του ση­μειώ­νο­ντας: «Αυτοί με κα­τέ­στρε­ψαν, κα­τα­στρέψ­τε τους». Η υπό­θε­ση που έχει συ­γκλο­νί­σει το πα­νελ­λή­νιο θυ­μί­ζει μια άλλη τρα­γι­κή πε­ρί­πτω­ση: εκεί­νη του φοι­τη­τή Βαγ­γέ­λη Για­κου­μά­κη που είχε βάλει τέλος στη ζωή του επει­δή δεν άντε­χε άλλο την κα­κο­ποί­η­ση που υφί­στα­το στα χέρια των συμ­φοι­τη­τών του σε πα­νε­πι­στη­μια­κή σχολή των Ιω­αν­νί­νων. Ομως τα πε­ρι­στα­τι­κά αυτά δεν είναι, δυ­στυ­χώς, τα μόνα…

«Θα ήθελα να σας μι­λή­σω για κάτι πολύ σο­βα­ρό που μου συμ­βαί­νει. Δεν το έχω πει σε κα­νέ­ναν, οι γο­νείς μου είναι βυ­θι­σμέ­νοι στα οι­κο­νο­μι­κά τους προ­βλή­μα­τα. Ντρέ­πο­μαι να το πω στην κα­θη­γή­τρια και υπεύ­θυ­νη της τάξης, είστε ο μόνος άν­θρω­πος που μπο­ρεί να με βοη­θή­σει. Σας πα­ρα­κα­λώ, ακού­στε με». Με αυτά τα λόγια ο 14χρο­νος Αρ­γύ­ρης, μα­θη­τής Γυ­μνα­σί­ου, ξε­κί­νη­σε να αφη­γεί­ται στους ψυ­χο­λό­γους του Τμή­μα­τος «Αλ­λά­Ζω χωρίς τον εκ­φο­βι­σμό» της Μο­νά­δας Εφη­βι­κής Υγεί­ας της Β’ Παι­δια­τρι­κής Κλι­νι­κής του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών του Νο­σο­κο­μεί­ου Παί­δων «Πα­να­γιώ­τη και Αγλα­ΐ­ας Κυ­ρια­κού» τα όσα περ­νού­σε στο σχο­λείο του από συμ­μα­θη­τές του.

Πρό­κει­ται για μια ακόμα πε­ρί­πτω­ση σχο­λι­κού εκ­φο­βι­σμού, φαι­νό­με­νο το οποίο δυ­στυ­χώς τα τε­λευ­ταία χρό­νια έχει λάβει ανε­ξέ­λεγ­κτες δια­στά­σεις και λόγω της με­γά­λης διείσ­δυ­σης των παι­διών από μικρή ηλι­κία στο Δια­δί­κτυο και στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης. Τα πε­ρι­στα­τι­κά ολο­έ­να και αυ­ξά­νο­νται, σύμ­φω­να με στοι­χεία φο­ρέ­ων που το πα­ρα­κο­λου­θούν, χωρίς ωστό­σο να υπάρ­χει κά­ποιος επί­ση­μος φο­ρέ­ας κα­τα­γρα­φής των πε­ρι­στα­τι­κών. Τα πει­ράγ­μα­τα και η σω­μα­τι­κή και ψυ­χο­λο­γι­κή βία με­τα­ξύ μα­θη­τών γρή­γο­ρα γί­νο­νται πιο έντο­να, με απο­τέ­λε­σμα τα θύ­μα­τα να κά­νουν κακό στον εαυτό τους φτά­νο­ντας σε ακραί­ες κα­τα­στά­σεις.

Σιω­πη­λοί μάρ­τυ­ρες

Ο κύ­κλος της σιω­πής που κρύ­βε­ται πίσω από τέ­τοια πε­ρι­στα­τι­κά ευ­θύ­νε­ται για την άσχη­μη τροπή που μπο­ρεί να λά­βουν. Οι θύτες προ­σέ­χουν ώστε να μη γί­νο­νται αντι­λη­πτοί από τους εκ­παι­δευ­τι­κούς, τα θύ­μα­τα φο­βού­νται να μι­λή­σουν για να μη χει­ρο­τε­ρεύ­σει η κα­τά­στα­ση και οι μάρ­τυ­ρες πα­ρα­μέ­νουν σιω­πη­λοί. Οπως εξη­γούν στο «Βήμα» εκ­παι­δευ­τι­κοί, «ση­μα­ντι­κό­τε­ρο όλων είναι η ελ­λι­πής συμ­βου­λευ­τι­κή κα­θο­δή­γη­ση και επι­μόρ­φω­ση, τόσο η δική μας όσο και γο­νέ­ων και μα­θη­τών, για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρη επι­κοι­νω­νία και καλ­λιέρ­γεια εμπι­στο­σύ­νης με­τα­ξύ μας». Ο κ. Κυ­ριά­κος Κο­τσο­λά­κος, διευ­θυ­ντής στο Λύ­κειο Νέας Μά­κρης, στα 30 χρό­νια που δι­δά­σκει στη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση έχει συ­να­ντή­σει φαι­νό­με­να εκ­φο­βι­σμού όλων των μορ­φών. «Κάθε πε­ρί­πτω­ση είναι δια­φο­ρε­τι­κή· εφέ­τος, παρ’ όλο που είμαι στο με­γα­λύ­τε­ρο σχο­λείο που ήμουν ποτέ και μά­λι­στα διευ­θυ­ντής, με 450 παι­διά, αντι­με­τώ­πι­σα μια-δυο πε­ρι­πτώ­σεις που τις έλυσα με τη συ­ζή­τη­ση και που το φαι­νό­με­νο δεν ήταν πολύ έντο­νο» εξη­γεί. Στην πλειο­νό­τη­τά τους εκ­παι­δευ­τι­κοί αλλά και γο­νείς δεν αντι­λαμ­βά­νο­νται την «κό­λα­ση» που βιώ­νουν τα παι­διά ή ότι το παιδί τους μπο­ρεί να είναι αυτό που εκ­φο­βί­ζει.

Ανο­χύ­ρω­τα σχο­λεία

Κατά και­ρούς έχουν γίνει κά­ποιες απο­σπα­σμα­τι­κές κι­νή­σεις με­τεκ­παί­δευ­σης των εκ­παι­δευ­τι­κών πάνω στο φαι­νό­με­νο του σχο­λι­κού εκ­φο­βι­σμού, οι οποί­ες όμως δεν κά­λυ­ψαν το σύ­νο­λο της εκ­παι­δευ­τι­κής κοι­νό­τη­τας. Επει­τα από κάθε τρα­γι­κό πε­ρι­στα­τι­κό με θύμα μα­θη­τή ξε­κι­νά μια με­γά­λη συ­ζή­τη­ση γύρω από το τι πρέ­πει να γίνει ώστε να μην γί­νου­με μάρ­τυ­ρες αντί­στοι­χων ει­κό­νων. Ωστό­σο, τα σχο­λεία πα­ρα­μέ­νουν ανο­χύ­ρω­τα απέ­να­ντι στο bullying. «Υπο­στη­ρι­κτι­κές δομές δεν υπάρ­χουν. Ούτε ψυ­χο­λό­γοι, ούτε ει­δι­κοί παι­δα­γω­γοί, ούτε κοι­νω­νιο­λό­γοι» δη­λώ­νει στο «Βήμα» ο πρό­ε­δρος της ΟΛΜΕ κ. Νίκος Πα­πα­χρή­στος, ση­μειώ­νο­ντας ότι «το δεύ­τε­ρο ζή­τη­μα είναι ότι τα παι­διά, ιδιαί­τε­ρα στο Λύ­κειο, συ­νή­θως δεν μι­λούν στους κα­θη­γη­τές, οπότε οι συ­νά­δελ­φοι δεν θα το μά­θουν ποτέ. Οι κα­θη­γη­τές δεν έχουν την επι­μόρ­φω­ση που πρέ­πει για να αντι­με­τω­πί­σουν τέ­τοια πε­ρι­στα­τι­κά. Ο,τι σε­μι­νά­ριο είχε γίνει ήταν απο­σπα­σμα­τι­κό. Σα­φέ­στα­τα το χα­λα­ρό πλαί­σιο που υπήρ­χε μέχρι πρό­τι­νος από το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας δεν βο­ή­θη­σε πάρα πολύ αυτή την κα­τά­στα­ση. Για πα­ρά­δειγ­μα, το ζή­τη­μα της χρή­σης κι­νη­τών τη­λε­φώ­νων. Ο εκ­φο­βι­σμός εντεί­νε­ται και λόγω της πα­ρά­νο­μης κι­νη­μα­το­γρά­φη­σης – φω­το­γρά­φι­σης μέσα στις σχο­λι­κές αί­θου­σες, που στη συ­νέ­χεια με­τα­φέ­ρε­ται εκτός. Μέχρι πρό­τι­νος δεν μπο­ρού­σες να πεις στον μα­θη­τή “κλεί­σε το κι­νη­τό σου“».

Τι οδη­γεί παι­διά και εφή­βους να κό­ψουν το νήμα της ζωής τους

Τα τε­λευ­ταία χρό­νια κα­τα­γρά­φο­νται αυ­ξη­μέ­να πε­ρι­στα­τι­κά αυ­το­κτο­νιών νέων αν­θρώ­πων, τόσο στα με­γά­λα αστι­κά κέ­ντρα όσο και στην επαρ­χία, που το νεαρό της ηλι­κί­ας τους δεν επι­τρέ­πει να τις απο­δώ­σει κα­νείς στην οι­κο­νο­μι­κή κρίση. Τον πε­ρα­σμέ­νο Απρί­λιο ένας 17χρο­νος στη Μυ­τι­λή­νη είχε πέσει από τον δεύ­τε­ρο όροφο της πο­λυ­κα­τοι­κί­ας στην οποία διέ­με­νε με την οι­κο­γέ­νειά του. Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες, εν­δέ­χε­ται η από­φα­σή του να σχε­τί­ζε­ται με το γνω­στό δια­δι­κτυα­κό παι­χνί­δι «Γα­λά­ζια Φά­λαι­να». Αν ανα­λο­γι­στεί κα­νείς ότι υπάρ­χουν 10-40 φορές πε­ρισ­σό­τε­ρα πε­ρι­στα­τι­κά με από­πει­ρες αυ­το­κτο­νί­ας ή άλλα που χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται σαν ατυ­χή­μα­τα – εξαι­τί­ας ίσως και της επι­θυ­μί­ας της οι­κο­γέ­νειας να κρα­τή­σει μυ­στι­κές τις λε­πτο­μέ­ρειες προς απο­φυ­γήν του κοι­νω­νι­κού στίγ­μα­τος –, θα μπο­ρού­σα­με να πούμε ότι το φαι­νό­με­νο έχει πάρει δια­στά­σεις μιας σιω­πη­λής επι­δη­μί­ας.

Δια­στά­σεις που είναι δύ­σκο­λο να εκτι­μη­θούν, κυ­ρί­ως από την έλ­λει­ψη έγκυ­ρων στα­τι­στι­κών στοι­χεί­ων, ενώ η εξα­κρί­βω­ση των αι­τιών που οδή­γη­σαν στο απο­νε­νοη­μέ­νο διά­βη­μα δυ­σκο­λεύ­ε­ται από το γε­γο­νός ότι σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις η Αστυ­νο­μία κα­τα­γρά­φει το πε­ρι­στα­τι­κό σαν αυ­το­κτο­νία και κλεί­νει τον φά­κε­λο της υπό­θε­σης χωρίς πε­ραι­τέ­ρω έρευ­να. Οπως ανα­φέ­ρει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ο κ. Γε­ρά­σι­μος Κο­λα­ΐ­της, κα­θη­γη­τής Παι­δο­ψυ­χια­τρι­κής και διευ­θυ­ντής του Προ­γράμ­μα­τος Με­τα­πτυ­χια­κών Σπου­δών «Ψυ­χι­κή Υγεία και Ψυ­χια­τρι­κή Παι­διών & Εφή­βων», για τους ενη­λί­κους υπάρ­χουν ορι­σμέ­νες με­λέ­τες που έχουν γίνει τα τε­λευ­ταία χρό­νια και οι οποί­ες δεί­χνουν σαφή αύ­ξη­ση των αυ­το­κτο­νιών, και αυτό το συ­σχε­τί­ζουν με την οι­κο­νο­μι­κή κρίση. «Ομως τα τε­λευ­ταία, ιδιαί­τε­ρα, χρό­νια προ­βλη­μα­τί­ζο­μαι για την ηθική κρίση και την κρίση αξιών που περ­νά­ει η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία και κατά πόσο αυτή μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σει ει­δι­κά εφή­βους και νέους» το­νί­ζει.

Τα στα­τι­στι­κά στοι­χεία

Οσον αφορά τα στα­τι­στι­κά στοι­χεία που έχουν κα­τα­γρα­φεί, ο κ. Κο­λα­ΐ­της ση­μειώ­νει ότι η αυ­το­κτο­νία απο­τε­λεί τη 2η ή 3η αιτία θα­νά­του για ηλι­κί­ες 14-18 ετών, σύμ­φω­να με στοι­χεία του Πα­γκό­σμιου Ορ­γα­νι­σμού Υγεί­ας. Στην Ευ­ρώ­πη των 27 χωρών η αυ­το­κτο­νία απο­τε­λεί τη δεύ­τε­ρη αιτία θα­νά­του στους εφή­βους και νέους ηλι­κί­ας 15-35 ετών.
Ο κ. Κο­λα­ΐ­της εξη­γεί ότι στο 60%-90% των πε­ρι­πτώ­σε­ων υπάρ­χει μία του­λά­χι­στον ψυ­χι­κή δια­τα­ρα­χή, όπως κα­τά­θλι­ψη ή άγχος, ενώ συχνά πα­ρα­τη­ρεί­ται και χρήση ου­σιών. Αλλοι πα­ρά­γο­ντες κιν­δύ­νου για αυ­το­κτο­νι­κό­τη­τα (ιδέες, από­πει­ρες και αυ­το­κτο­νί­ες) απο­τε­λούν τα χρό­νια σω­μα­τι­κά νο­σή­μα­τα και το αυ­ξη­μέ­νο σω­μα­τι­κό βάρος, ανε­ξάρ­τη­τα από τη συ­νύ­παρ­ξη κα­τά­θλι­ψης. Ακόμα, ανά­με­σα στους πα­ρά­γο­ντες κιν­δύ­νου πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται τα ατο­μι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της προ­σω­πι­κό­τη­τας, όπως η απελ­πι­σία, ο δι­χο­το­μι­κός τρό­πος σκέ­ψης (όλα ή τί­πο­τα), η κρίση για το μέλ­λον με αρ­νη­τι­κές προ­κα­τα­λή­ψεις, η πα­ρορ­μη­τι­κό­τη­τα, η επι­θε­τι­κό­τη­τα, το χα­ρα­κτη­ρο­λο­γι­κό άγχος κ.λπ.

Ο κ. Κο­λα­ΐ­της ανα­φέ­ρε­ται σε με­λέ­τη της κα­θη­γή­τριας Αννας Κοκ­κέ­βη και συ­νερ­γα­τών, σύμ­φω­να με την οποία έχουν δι­πλα­σια­στεί (από 7% σε 14% πε­ρί­που) οι από­πει­ρες αυ­το­κτο­νί­ας με­τα­ξύ 1984 και 2007 στη χώρα μας. Σύμ­φω­να με τους ερευ­νη­τές, οι αλ­λα­γές στην ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία τα τε­λευ­ταία 30 χρό­νια, όπως για πα­ρά­δειγ­μα η χα­λά­ρω­ση των οι­κο­γε­νεια­κών δε­σμών, η αυ­ξη­μέ­νη χρήση ου­σιών και το στρες λόγω των σχο­λι­κών απαι­τή­σε­ων, φαί­νε­ται να έχουν άμεση σχέση με την αύ­ξη­ση των απο­πει­ρών αυ­το­κτο­νί­ας ανά­με­σα στους νέους μας. Τα πο­σο­στά αυ­το­κτο­νί­ας είναι χα­μη­λά στα παι­διά και αυ­ξά­νο­νται στην εφη­βεία. Οπως ση­μειώ­νει, τα αγό­ρια σε πο­σο­στό 1,3%-3,8% έχουν κάνει από­πει­ρα αυ­το­κτο­νί­ας. Το πο­σο­στό για τα κο­ρί­τσια κυ­μαί­νε­ται με­τα­ξύ 1,5% και 10,1%. Το 8%-10% των εφή­βων ανα­φέ­ρει του­λά­χι­στον μία από­πει­ρα αυ­το­κτο­νί­ας στη διάρ­κεια της ζωής τους.

Κα­τά­θλι­ψη στη σχο­λι­κή ηλι­κία

Ενας από τους πλέον βα­σι­κούς πα­ρά­γο­ντες που οδη­γούν τους νέους στην αυ­το­κτο­νία είναι η κα­τά­θλι­ψη. Οπως εξη­γεί ο κ. Κο­λα­ΐ­της, πριν από τη δε­κα­ε­τία του ‘70 η παι­δι­κή/εφη­βι­κή κα­τά­θλι­ψη ήταν μια άγνω­στη έν­νοια. Τα παι­διά θε­ω­ρού­νταν ότι δεν μπο­ρού­σαν να εμ­φα­νί­ζουν συμ­πτώ­μα­τα αντί­στοι­χα με αυτά που εμ­φά­νι­ζαν οι ενή­λι­κοι που έπα­σχαν από κα­τά­θλι­ψη. Στην πε­ρί­πτω­ση που τα παι­διά είχαν χα­μη­λή διά­θε­ση, αυτό απο­δι­δό­ταν σε φυ­σιο­λο­γι­κή δια­κύ­μαν­ση της διά­θε­σής τους. Ομως σχε­τι­κές έρευ­νες από τη δε­κα­ε­τία του ‘80 και μετά άλ­λα­ξαν ρι­ζι­κά αυτή την άποψη. «Η κα­τά­θλι­ψη υπάρ­χει ακόμα και σε παι­διά προ­σχο­λι­κής ηλι­κί­ας, αν και λόγω υψη­λής συ­νο­ση­ρό­τη­τας (συ­νύ­παρ­ξης με άλλες ψυ­χι­κές δια­τα­ρα­χές) δεν γνω­ρί­ζου­με αν φαι­νο­τυ­πι­κά είναι ίδια με την κα­τά­θλι­ψη των ενη­λί­κων» ση­μειώ­νει.

Τα παι­διά που υπο­φέ­ρουν από κα­τά­θλι­ψη στη σχο­λι­κή ηλι­κία εμ­φα­νί­ζουν κα­τα­θλι­πτι­κό συ­ναί­σθη­μα, με­γά­λη ευαι­σθη­σία, εύ­κο­λα κλά­μα­τα και βα­ριε­στη­μά­ρα ή απώ­λεια ευ­χα­ρί­στη­σης (ανη­δο­νία). Μπο­ρεί επί­σης να πα­ρου­σιά­σουν απο­μά­κρυν­ση από τους συ­νο­μη­λί­κους τους ή/και απο­μό­νω­ση, ιδέες αυτο-υπο­τί­μη­σης και αυ­το­μομ­φής, χα­μη­λή αυ­το­ε­κτί­μη­ση, ευχές/ιδέες θα­νά­του, αυ­το­κτο­νι­κές ιδέες ή/και από­πει­ρες αυ­το­κτο­νί­ας, που με­ρι­κές φορές οι γο­νείς δεν γνω­ρί­ζουν ή δεν έχουν δώσει ση­μα­σία. «Οι μα­θη­σια­κές δυ­σκο­λί­ες και η συ­νε­πα­γό­με­νη πτώση των σχο­λι­κών επι­δό­σε­ων, που συχνά απο­τε­λούν έναν από τους βα­σι­κούς λό­γους πα­ρα­πο­μπής του παι­διού στις υπη­ρε­σί­ες ψυ­χι­κής υγεί­ας, σχε­τί­ζο­νται με τις δυ­σκο­λί­ες συ­γκέ­ντρω­σης και προ­σο­χής, τη βα­ριε­στη­μά­ρα και την έλ­λει­ψη ικα­νο­ποί­η­σης που νιώ­θουν. Μπο­ρούν να συ­νυ­πάρ­χουν εύ­κο­λη κό­πω­ση, σω­μα­τι­κά συμ­πτώ­μα­τα όπως κε­φα­λαλ­γία, πόνοι στην κοι­λιά, δια­τα­ρα­χές ύπνου και όρε­ξης» ση­μειώ­νει ο κ. Κο­λα­ΐ­της.

Οσον αφορά την κα­τά­θλι­ψη στην εφη­βεία, η κλι­νι­κή της ει­κό­να είναι πλη­σιέ­στε­ρη με την κα­τά­θλι­ψη των ενη­λί­κων, με βα­σι­κή δια­φο­ρά ότι ο νέος/νέα μπο­ρεί να πα­ρου­σιά­ζει ευ­ε­ρε­θι­στό­τη­τα αντί του κα­τα­θλι­πτι­κου συ­ναι­σθή­μα­τος.

Το πα­ρά­δο­ξο του Δια­δι­κτύ­ου

Το Δια­δί­κτυο έχει φέρει κο­σμο­γο­νι­κές αλ­λα­γές στη ζωή μας, όπως είχε συμ­βεί με το τη­λέ­φω­νο στις αρχές του 20ού αιώνα και με την τη­λε­ό­ρα­ση από τη δε­κα­ε­τία του ‘50 και του ‘60. Ομως σχε­τι­κές έρευ­νες έχουν δεί­ξει ότι η υπερ­βο­λι­κή χρήση του Internet σχε­τί­ζε­ται με υπο­βάθ­μι­ση των σχέ­σε­ων μέσα στην οι­κο­γέ­νεια, με με­γα­λύ­τε­ρη κοι­νω­νι­κή απο­μό­νω­ση και με αύ­ξη­ση της αί­σθη­σης της μο­να­χι­κό­τη­τας και των πε­ρι­στα­τι­κών κα­τά­θλι­ψης.

Ο κ. Κο­λα­ΐ­της επι­ση­μαί­νει ότι «συ­γκε­κρι­μέ­νες ανα­φο­ρές και πε­ρι­γρα­φές αυ­το­κτο­νιών από τα ΜΜΕ μπο­ρούν να αυ­ξή­σουν τον κίν­δυ­νο αυ­το­κτο­νι­κό­τη­τας. Πολλά παι­διά μα­θαί­νουν για την αυ­το­κτο­νία μέσω της τη­λε­ό­ρα­σης ή του Internet. Η σύγ­χρο­νη κουλ­τού­ρα που δια­μορ­φώ­νουν η τη­λε­ό­ρα­ση, ο κι­νη­μα­το­γρά­φος και το Δια­δί­κτυο μπο­ρεί να έχει επι­δρά­σεις άμε­σες στην από­φα­ση ενός νέου να αυ­το­κτο­νή­σει (στην πε­ρί­πτω­ση πα­ρορ­μη­τι­κών ατό­μων) ή μα­κρο­χρό­νιες, όπως η αλ­λα­γή της στά­σης των παι­διών απέ­να­ντι στη ζωή, η ενη­μέ­ρω­σή τους για με­θό­δους αυ­το­κτο­νί­ας ή ακόμα και να τους καλ­λιερ­γή­σουν την ιδέα ότι η αυ­το­κτο­νία απο­τε­λεί λύση για τα προ­βλή­μα­τά τους. Από την άλλη, τα κι­νη­τά και το Δια­δί­κτυο έχουν γίνει πλέον ερ­γα­λεία θε­ρα­πεί­ας ή πρό­λη­ψης προ­βλη­μά­των όπως η κα­τά­θλι­ψη ή η αυ­το­κτο­νι­κό­τη­τα». Το bullying, είτε στην πραγ­μα­τι­κή ζωή, όπως στο σχο­λείο κ.λπ., είτε μέσω του Δια­δι­κτύ­ου (cyber-bullying), έχει πολύ συχνά δρα­μα­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα, όπως προ­κύ­πτει και από την πρό­σφα­τη τρα­γω­δία στην Αρ­γυ­ρού­πο­λη.

«Ακρι­βό σπορ» οι ψυ­χο­λό­γοι στα σχο­λεία

Το 2013 ο τότε υφυ­πουρ­γός Παι­δεί­ας και βου­λευ­τής Αχα­ΐ­ας κ. Θε­ό­δω­ρος Πα­πα­θε­ο­δώ­ρου είχε προ­χω­ρή­σει στη δη­μιουρ­γία του Πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ου για την πρό­λη­ψη της σχο­λι­κής βίας και του εκ­φο­βι­σμού. Υστε­ρα από 2 χρό­νια δρά­σης και μετά τη δη­μο­σιο­ποί­η­ση των απο­τε­λε­σμά­των του ολο­κλή­ρω­σε τον κύκλο του και ελέω έλ­λει­ψης κοι­νο­τι­κών πόρων – διότι χρη­μα­το­δο­τού­νταν μέσω ΕΣΠΑ – δεν συ­νε­χί­στη­κε. Στη συ­νέ­χεια, η ση­με­ρι­νή κυ­βέρ­νη­ση έκανε λόγο για την πρό­σλη­ψη ψυ­χο­λό­γων στα σχο­λεία ως ανα­πλη­ρω­τών, σε­νά­ριο το οποίο ναυά­γη­σε διότι οι πι­στώ­σεις δεν το επέ­τρε­ψαν. Εγι­ναν μόνο κά­ποιες προ­σλή­ψεις μέσω ΟΑΕΔ, αλλά όχι στο σύ­νο­λο των δομών και για μικρό χρο­νι­κό διά­στη­μα. Οπως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ανα­φέ­ρουν από το υπουρ­γείο, «είναι δύ­σκο­λο να γί­νουν προ­σλή­ψεις ει­δι­κών της ψυ­χι­κής υγεί­ας λόγω του με­γά­λου αριθ­μού που απαι­τεί­ται». Μετά την ολο­κλή­ρω­ση του Πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ου γί­νο­νται κά­ποιες επι­μέ­ρους επι­μορ­φώ­σεις και δρά­σεις είτε στο πλαί­σιο της θε­μα­τι­κής εβδο­μά­δας, είτε στο πλαί­σιο δρά­σε­ων που υλο­ποιούν τα σχο­λεία με πρω­το­βου­λία δική τους και της Πε­ρι­φε­ρεια­κής Διεύ­θυν­σης.

Η έρευ­νά του είχε γίνει σε 45.000 μα­θη­τές ανά την επι­κρά­τεια, με το 65% των συμ­με­τε­χό­ντων να απα­ντά ότι έχει πα­ρα­κο­λου­θή­σει bullying συμ­μα­θη­τών/τριών και το 29% να δη­λώ­νει ότι έχει ασκή­σει βία σε συμ­μα­θη­τή του από συχνά έως πολύ συχνά.

«Δεν υπάρ­χει ευ­ρω­παϊ­κή χώρα που να μην έχει θεσμό πα­ρα­κο­λού­θη­σης της εν­δο­σχο­λι­κής βίας, η οποία είναι γνω­στή στη βι­βλιο­γρα­φία ήδη από τη δε­κα­ε­τία του 1980. Ολες οι χώρες θε­ω­ρούν αυτό που εμείς φτιά­ξα­με το 2012 αυ­το­νό­η­το για την ευαι­σθη­το­ποί­η­ση, πρώ­τον, των κα­θη­γη­τών, των μα­θη­τών αλλά και της οι­κο­γέ­νειας» σχο­λιά­ζει στο «Βήμα» ο κ. Πα­πα­θε­ο­δώ­ρου και συ­μπλη­ρώ­νει: «Από το 2015 δεν έχει γίνει τί­πο­τα – ένα θέμα που σε όλες τις ευ­ρω­παϊ­κές χώρες είναι βα­σι­κός άξο­νας των πο­λι­τι­κών».

Το πεί­ρα­μα της δια­με­σο­λά­βη­σης

Πίσω στο 2005, η φι­λό­λο­γος Αγ­γε­λι­κή Γιαν­νά­του εφάρ­μο­σε στο 2ο Γυ­μνά­σιο Ασπρο­πύρ­γου, ούσα διευ­θύ­ντριά του, το μο­ντέ­λο της δια­με­σο­λά­βη­σης, στο πλαί­σιο του ευ­ρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος «Comenius». «Ξε­κι­νή­σα­με πολύ πει­ρα­μα­τι­κά, χωρίς και οι ίδιοι να πε­ρι­μέ­νου­με τα απο­τε­λέ­σμα­τα που είχε. Το συ­νέ­χι­σα μαζί με συ­να­δέλ­φους μου για τα επό­με­να εννέα χρό­νια, οπότε και συ­ντα­ξιο­δο­τή­θη­κα» εξη­γεί, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι η χρήση του μο­ντέ­λου σε όλα τα σχο­λεία θα ήταν ένα πρώτο βήμα για τον πε­ριο­ρι­σμό του φαι­νο­μέ­νου. «Δεν είναι πα­νά­κεια αλλά μπο­ρεί να λύσει αρ­κε­τά από τα προ­βλή­μα­τα και φυ­σι­κά να προ­λά­βει τα χει­ρό­τε­ρα. Καμιά φορά ακούω για τα παι­διά που έχα­σαν τη ζωή τους εξαι­τί­ας του σχο­λι­κού εκ­φο­βι­σμού και συλ­λο­γί­ζο­μαι ότι θα μπο­ρού­σαν να έχουν σωθεί εάν εφαρ­μο­ζό­ταν το μο­ντέ­λο της δια­με­σο­λά­βη­σης».

Η μέ­θο­δος της δια­με­σο­λά­βη­σης ξε­κί­νη­σε να εφαρ­μό­ζε­ται στην Αμε­ρι­κή και στον Κα­να­δά τη δε­κα­ε­τία του ‘90, βα­σι­σμέ­νη στη θε­ω­ρία της επα­νορ­θω­τι­κής δι­καιο­σύ­νης και σε τε­χνι­κές επί­λυ­σης συ­γκρού­σε­ων µε συμ­με­το­χή των ίδιων των εμπλε­κο­μέ­νων. Στη χώρα μας εφαρ­μό­ζε­ται σε ελά­χι­στα σχο­λεία, παρ’ όλο που – έπει­τα από ει­σή­γη­ση του Συ­νη­γό­ρου του Παι­διού – το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας εξέ­δω­σε εγκύ­κλιο για τα θέ­μα­τα της πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σης της βίας με­τα­ξύ μα­θη­τών, στην οποία πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται ανα­φο­ρά στη δυ­να­τό­τη­τα δη­μιουρ­γί­ας ομά­δων δια­με­σο­λα­βη­τών μα­θη­τών από εκ­παι­δευ­τι­κούς.

«Τα απο­τε­λέ­σμα­τα της με­θό­δου είναι μα­γι­κά. Εχω δει πολ­λές φορές να ξε­κι­νούν τα παι­διά τη δια­με­σο­λά­βη­ση ανα­στα­τω­μέ­να, θυ­μω­μέ­να, φο­βι­σμέ­να πολ­λές φορές, και αφού μι­λά­νε και αντι­με­τω­πί­ζουν τον “δρά­στη” ισό­τι­μα βρί­σκουν την ψυ­χι­κή δύ­να­μη να τον κοι­τά­ξουν στα μάτια χωρίς να τον φο­βού­νται πια. Κα­ταρ­γεί­ται ο φόβος γιατί το θύμα αι­σθά­νε­ται ισό­τι­μο με τον άλλον και ξέρει ότι δεν θα χει­ρο­τε­ρεύ­σει η κα­τά­στα­ση μετά» κα­τα­λή­γει η κυρία Γιαν­νά­του.