Φορτώνουν το βάρος στους ασθενείς με πρόσχημα την «αποασυλοποίηση»

H εφαρ­μο­γή της Ψυ­χια­τρι­κής Με­ταρ­ρύθ­μι­σης ξε­κί­νη­σε με το νόμο για το Εθνι­κό Σύ­στη­μα Υγεί­ας (ν.1397/83), διευ­ρύν­θη­κε με τον ν.2071/92 και πα­γιώ­θη­κε με το ν.2716/99 «Ανά­πτυ­ξη και εκ­συγ­χρο­νι­σμός των υπη­ρε­σιών Ψυ­χι­κής Υγεί­ας και άλλες δια­τά­ξεις» με τις κα­τευ­θύν­σεις της ΕΕ. Η κω­δι­κή ονο­μα­σία – «Ψυ­χαρ­γώς» – από τη μυ­θο­λο­γι­κή «Αργώ» και την επι­στρο­φή του χρυ­σό­μαλ­λου δέ­ρα­τος, πα­ρα­πέ­μπει στην «επι­στρο­φή» των ψυ­χι­κά ασθε­νών από τα «άσυλα» στην κοι­νό­τη­τα, που υπο­τί­θε­ται ότι θα επέ­φε­ρε η Ψυ­χια­τρι­κή Με­ταρ­ρύθ­μι­ση.

Η πρώτη ανα­θε­ώ­ρη­ση του Εθνι­κού Σχε­δί­ου Δρά­σης, «Ψυ­χαρ­γώς Β’», για την πε­ρί­ο­δο 2001 – 2010 προ­έ­βλε­πε ανά­με­σα σε άλλα την κα­τάρ­γη­ση των Ψυ­χια­τρι­κών Νο­σο­κο­μεί­ων Αθή­νας, Θεσ­σα­λο­νί­κης και Λέρου έως το 2015 και του Δρο­μο­κα­ΐ­τειου έως το 2010, οδή­γη­σε στη δη­μιουρ­γία Μο­νά­δων Ψυ­χι­κής Υγεί­ας από ΜΚΟ.

Παρά τον υπο­κρι­τι­κό στόχο της «απο­α­συ­λο­ποί­η­σης», η Ψυ­χια­τρι­κή Με­ταρ­ρύθ­μι­ση – που στη­ρί­χτη­κε ενερ­γά από όλα τα κόμ­μα­τα εκτός από το ΚΚΕ – ποτέ δεν έκρυ­ψε τα «δό­ντια» της. Το­νί­ζει το υψηλό κό­στος των εξει­δι­κευ­μέ­νων υπη­ρε­σιών Ψυ­χι­κής Υγεί­ας: «Το συ­νο­λι­κό ετή­σιο κό­στος των “νόσων του εγκε­φά­λου” στις 30 ευ­ρω­παϊ­κές χώρες υπο­λο­γί­σθη­κε σε 798 δισ. ευρώ. Από αυτό, 37% αφορά σε άμεσο υγειο­νο­μι­κό κό­στος, το 23% σε άμεσο μη υγειο­νο­μι­κό κό­στος και το 40% σε έμ­με­σο κό­στος που προ­κύ­πτει από την απώ­λεια πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τας», ανα­φέ­ρε­ται στο ΨΥ­ΧΑΡ­ΓΩΣ Γ’.

Το βάρος για τη φρο­ντί­δα των ψυ­χι­κά ασθε­νών με­τα­φέ­ρε­ται ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρο στην πλάτη της οι­κο­γέ­νειας

Η με­τα­φο­ρά του κό­στους – οι­κο­νο­μι­κού και ψυ­χο­λο­γι­κού – στην οι­κο­γέ­νεια και στον ασθε­νή «ντύ­νε­ται» ιδε­ο­λο­γι­κά από τον Πα­γκό­σμιο Ορ­γα­νι­σμό Υγεί­ας (ΠΟΥ): «Κάθε άτομο με ψυ­χι­κές δια­τα­ρα­χές έχει το δι­καί­ω­μα να ζει και να ερ­γά­ζε­ται στην κοι­νό­τη­τα». Φι­λο­σο­φία της ψυ­χια­τρι­κής με­ταρ­ρύθ­μι­σης της ΕΕ και βα­σι­κή αρχή του ΠΟΥ είναι η άτυπη φρο­ντί­δα υγεί­ας, δη­λα­δή η «αυ­το­φρο­ντί­δα».

Ετσι, στα τέλη Μάη 2013 ο τότε υπουρ­γός Υγεί­ας, Ανδρ. Λυ­κου­ρέν­τζος, υπέ­γρα­ψε Μνη­μό­νιο Συ­νερ­γα­σί­ας με τον Επί­τρο­πο Απα­σχό­λη­σης, Κοι­νω­νι­κών Υπο­θέ­σε­ων και Εντα­ξης, Lazlo Andor, το οποίο:

Επι­βε­βαιώ­νει την κα­τάρ­γη­ση των Ψυ­χια­τρι­κών Νο­σο­κο­μεί­ων το 2015.

Κα­ταρ­γεί κάθε χρη­μα­το­δό­τη­ση (σ.σ. ευ­ρω­παϊ­κά και κρα­τι­κά κον­δύ­λια) στις δομές Ψυ­χι­κής Υγεί­ας το 2015.

Για τα έτη 2013 – 2014 εγκρί­νε­ται κοι­νο­τι­κό κον­δύ­λι 100 εκατ. ευρώ προς αυτές τις δομές. Ου­σια­στι­κά το ευ­ρω­παϊ­κό κον­δύ­λι δί­νε­ται για να προ­ε­τοι­μα­στεί η διά­λυ­σή τους και η αντα­πο­δο­τι­κή λει­τουρ­γία με πλη­ρω­μές ασθε­νών κι ασφα­λι­στι­κών τα­μεί­ων.

Το πα­ρά­δειγ­μα της Ιτα­λί­ας

Η Ιτα­λία θε­ω­ρεί­ται «φάρος» της ψυ­χια­τρι­κής με­ταρ­ρύθ­μι­σης, με βα­σι­κό πυ­λώ­να το κλεί­σι­μο των ψυ­χια­τρι­κών νο­σο­κο­μεί­ων. Ας δούμε τα απο­τε­λέ­σμα­τα, όπως πα­ρου­σιά­ζο­νται σε άρθρο του πε­ριο­δι­κού «Ευ­ρω­παϊ­κά Αρ­χεία της Ψυ­χια­τρι­κής και της κλι­νι­κής Νευ­ρο­λο­γί­ας» με τίτλο «Ιτα­λι­κή ψυ­χια­τρι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση 1978: Ορό­ση­μο για την Ιτα­λία και την Ευ­ρώ­πη το 2010;» (Νο­έμ­βρης 2011, τεύ­χος 261):

Και τα 76 ψυ­χια­τρι­κά νο­σο­κο­μεία με 78.000 τρο­φί­μους λει­τουρ­γού­σαν ακόμη το 1996. Οταν η κυ­βέρ­νη­ση απεί­λη­σε με οι­κο­νο­μι­κές κυ­ρώ­σεις, 26 ψυ­χια­τρι­κά νο­σο­κο­μεία έκλει­σαν σε διά­στη­μα 2 ετών. Το 1998 μόνο 7.704 ασθε­νείς φι­λο­ξε­νού­νταν ακόμα σε 50 ψυ­χια­τρι­κά νο­σο­κο­μεία και 6.459 φι­λο­ξε­νού­νταν σε άλ­λους χώ­ρους δια­βί­ω­σης. Οι υπό­λοι­ποι ασθε­νείς απλά στάλ­θη­καν στα σπί­τια τους.

Σε ένα επι­στη­μο­νι­κό συ­νέ­δριο το Μάη του 2005 ο Τζιο­βά­νι Ντε Τζι­ρό­λα­μο, επί μα­κρόν σύμ­βου­λος του ιτα­λι­κού υπουρ­γεί­ου Υγεί­ας, σχο­λί­α­σε: «Το βάρος της με­ταρ­ρύθ­μι­σης φορ­τώ­θη­κε στα μέλη των οι­κο­γε­νειών των ασθε­νών. Αν εγκα­τέ­λει­παν τη συ­νερ­γα­σία τους, το ψυ­χια­τρι­κό μας σύ­στη­μα θα κα­τέρ­ρεε σε λίγες ώρες».

Το βάρος της οι­κο­γέ­νειας με­λε­τή­θη­κε σε όλη τη χώρα. Βρέ­θη­κε ότι το 97% των συγ­γε­νών ασθε­νών με σχι­ζο­φρέ­νεια είχαν το αί­σθη­μα της απώ­λειας, το 83% ένιω­θαν κα­τά­θλι­ψη, το 73% είχαν πα­ρα­τή­σει τα χόμπι τους και 68% δεν έκα­ναν κα­θό­λου δια­κο­πές. Μόλις το 8% των οι­κο­γε­νειών έχαι­ρε κά­ποιας ψυχο-εκ­παι­δευ­τι­κής πα­ρέμ­βα­σης.

Πα­ράλ­λη­λα, η ανά­πτυ­ξη μι­κρών ψυ­χια­τρι­κών τμη­μά­των για οξέα πε­ρι­στα­τι­κά στα γε­νι­κά νο­σο­κο­μεία προ­χώ­ρη­σε πολύ αργά. Ετσι, σύμ­φω­να με μια εθνι­κή επι­σκό­πη­ση του ιτα­λι­κού υπουρ­γεί­ου Υγεί­ας, το 2001 υπήρ­χαν στη χώρα μόλις 9.300 κρε­βά­τια οξέων πε­ρι­στα­τι­κών, από τα οποία τα 4.000 ήταν ιδιω­τι­κά!

Τι γί­νε­ται στην Ελ­λά­δα

Το Δί­κτυο Φο­ρέ­ων Ψυ­χο­κοι­νω­νι­κής Απο­κα­τά­στα­σης και Ψυ­χι­κής Υγεί­ας «ΑΡΓΩΣ» πρω­το­στά­τη­σε μέσα από τα ΝΠΙΔ (ΜΚΟ) στην εφαρ­μο­γή της πο­λι­τι­κής «απο­α­συ­λο­ποί­η­σης». Πο­λι­τι­κή στα πρό­τυ­πα της ΕΕ, που κα­θι­στά συ­νο­λι­κά την Υγεία ατο­μι­κή υπό­θε­ση σύμ­φω­να με την οι­κο­νο­μι­κή δυ­να­τό­τη­τα του κα­θέ­να, κόβει συ­νε­χώς την κρα­τι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση και προ­ω­θεί την επι­χει­ρη­μα­τι­κή δράση και στον τομέα της Ψυ­χι­κής Υγεί­ας.

Σύμ­φω­να με στοι­χεία του ίδιου του Δι­κτύ­ου, το διά­στη­μα 2004 – 2009 το σύ­στη­μα Ψυ­χι­κής Υγεί­ας συρ­ρι­κνώ­θη­κε βίαια, οι προ­ϋ­πο­λο­γι­σμοί των Μο­νά­δων Ψυ­χι­κής Υγεί­ας κα­θη­λώ­θη­καν στα επί­πε­δα του 2005, πε­ρί­που 25%-30% του προ­σω­πι­κού πε­τά­χτη­καν «στο δρόμο», το ίδιο και χι­λιά­δες ψυ­χι­κά πά­σχο­ντες.

Το προ­σω­πι­κό των Μο­νά­δων δίνει τον κα­λύ­τε­ρό του εαυτό για τη φρο­ντί­δα και την αξιο­πρε­πή δια­βί­ω­ση των ασθε­νών, όμως ερ­γα­ζό­με­νοι και ασθε­νείς είναι τα θύ­μα­τα της επι­χει­ρη­μα­τι­κής δρά­σης στην Υγεία, όπως ση­μειώ­νει το Σω­μα­τείο Ερ­γα­ζο­μέ­νων Ιδιω­τι­κής Υγεί­ας Αθή­νας: Τε­ρά­στιες ελ­λεί­ψεις σε προ­σω­πι­κό, ελα­στι­κές σχέ­σεις, ερ­γα­ζό­με­νοι με ελ­λι­πή ή κα­θό­λου εκ­παί­δευ­ση και υπο­στή­ρι­ξη, απλή­ρω­τοι για 2 – 6 μήνες. Το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα δεν γί­νε­ται καμία νέα πρό­σλη­ψη και αν γίνει μέσω κά­ποιου ΕΣΠΑ, είναι ορι­σμέ­νου χρό­νου. Από την άλλη προ­βάλ­λε­ται ο εθε­λο­ντι­σμός για όλες τις ει­δι­κό­τη­τες.

Η πα­ρά­δο­ση υπη­ρε­σιών Ψυ­χι­κής Υγεί­ας σε ΜΚΟ έγινε ακρι­βώς για να απαλ­λα­γεί το κρά­τος από την ευ­θύ­νη της χρη­μα­το­δό­τη­σης, η οποία διαρ­κώς μειώ­νε­ται. Ετσι, οι ΜΚΟ έχουν επι­δο­θεί σε ένα κυ­νή­γι εύ­ρε­σης δια­φό­ρων κοι­νο­τι­κών προ­γραμ­μά­των, χο­ρη­γών και δω­ρε­ών. Ορι­σμέ­νες δομές πα­ρα­κρα­τούν μέρος της σύ­ντα­ξης των ασθε­νών και επι­λέ­γουν φι­λο­ξε­νού­με­νους με αυτό το κρι­τή­ριο, ενώ αρ­κε­τοί φο­ρείς δέ­χο­νται πα­ρα­πά­νω φι­λο­ξε­νού­με­νους από το προ­βλε­πό­με­νο όριο επει­δή η χρη­μα­το­δό­τη­ση γί­νε­ται «κατά κε­φα­λήν».

Ταυ­τό­χρο­να, οι ΜΚΟ μειώ­νουν στο έπα­κρο το λει­τουρ­γι­κό κό­στος, για φα­γη­τό, θέρ­μαν­ση, έξοδα δια­βί­ω­σης. Μειώ­νο­νται δρά­σεις επα­νέ­ντα­ξης και κοι­νω­νι­κο­ποί­η­σης που μπο­ρεί να κο­στί­ζουν, εκτός αν την πλη­ρώ­σει ο ασθε­νής.

Πηγή Ρι­ζο­σπά­στης