Ώρα μηδέν για την Ευρωπαϊκή Άμυνα και Ασφάλεια

Παρά το γεγονός, ότι η άμυνα, η ασφά­λεια και η προ­στα­σία της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας και ανε­ξαρ­τη­σίας των κρατών μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (Ε.Ε.), παρα­μέ­νει πρω­τί­στως εθνική υπο­χρέ­ωση, τελευ­ταία, το ζήτημα της Ευρω­παϊ­κής Άμυνας και Ασφά­λειας βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο των συζη­τή­σεων μεταξύ των ηγετών της Ε.Ε..

Συγκε­κρι­μένα, οι ηγέτες της Ε.Ε. μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρα­νία, ανέ­λα­βαν σημα­ντι­κές πρω­το­βου­λίες για τη δια­μόρ­φωση μιας κοινής Ευρω­παϊ­κής Άμυνας και Ασφά­λειας με απο­κο­ρύ­φωμα, την έκδοση της Λευκής Βίβλου για την Άμυνα και την απόφασή τους για  το σχέδιο επα­νε­ξο­πλι­σμού της Ευρώπης (ReArm Europe) ύψους 800 δισ. Ευρώ.

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι, ότι σε όλες αυτές τις πρω­το­βου­λίες καθο­ρι­στι­κός ήταν ο ρόλος της Ελλάδας με απο­τέ­λε­σμα να δικαιω­θούν πολλές εθνικές θέσεις.

Συγκε­κρι­μένα, ουσια­στική ήταν η παρέμ­βαση του Έλληνα Πρω­θυ­πουρ­γού κ. Κυριά­κου Μητσο­τάκη για τη «Στρα­τη­γική Αυτο­νο­μία» της Ε.Ε..

Στο πλαίσιο αυτό, ο Έλληνας Πρω­θυ­πουρ­γός μαζί με τον Πολωνό Πρω­θυ­πουργό κ. Τούσκ, το Μάιο του 2024 απέ­στει­λαν επι­στολή στην κα. Φον ντερ Λάϊεν, με αίτημα τη δημιουρ­γία μιας κοινής «ΑΣΠΙΔΑΣ» για την αερά­μυνα της Ευρώπης, με κοι­νο­τική χρη­μα­το­δό­τηση, ενώ ήταν ανάμεσα στους 19 ηγέτες της Ε.Ε. που υπέ­γρα­ψαν την επι­στολή προς την Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων για αύξηση της χρη­μα­το­δό­τη­σης για την ευρω­παϊκή άμυνα.

Στην τελευ­ταία Σύνοδο Κορυφής που έλαβε χώρα στις Βρυ­ξέλ­λες, στις 19/12/2024 επίσης, έπειτα από πρόταση του Έλληνα Πρω­θυ­πουρ­γού, συμ­φω­νή­θηκε η σύγκληση Έκτα­κτης Συνόδου της Ε.Ε. στις 3 Φεβρουα­ρίου 2025, με απο­κλει­στικό θέμα την Ευρω­παϊκή Άμυνα.

Λίγες ώρες πριν την έκτακτη Σύνοδο της Ε.Ε. που έλαβε χώρα στις 3/2/2025, ο Έλληνας πρω­θυ­πουρ­γός ανέλαβε πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο καλώ­ντας τα κράτη που συμ­με­τέ­χουν στο Ευρω­παϊκό Λαϊκό Κόμμα, να στη­ρί­ξουν άμεσα τις προ­τά­σεις της Κομι­σιόν για αύξηση των αμυ­ντι­κών δαπανών της Ε.Ε..

Τέλος, παρά τα όσα υπο­στή­ρι­ζαν οι γνωστές Κασ­σάν­δρες στο εσω­τε­ρικό της Ελλάδας, η Ευρω­παϊκή Λευκή Βίβλος για την Άμυνα δικαιώ­νει πλήρως τις ελλη­νι­κές θέσεις.

Συγκε­κρι­μένα:

v Δημιουρ­γεί­ται κοινό ευρω­παϊκό ταμείο ύψους 150 δισ. ευρώ για κοινές αμυ­ντι­κές προ­μή­θειες.

v Η Εθνική Ρήτρα Δια­φυ­γής (NEC) παρέχει τη δημο­σιο­νο­μική ευε­λι­ξία που ζητούσε ο Έλληνας Πρω­θυ­πουρ­γός και επι­τρέ­πει στα κράτη μέλη της Ε.Ε. να αυξή­σουν τις αμυ­ντι­κές δαπάνες τους έως 1,5% του ΑΕΠ για τέσσερα χρόνια.

v Προ­ω­θεί­ται η ιδέα μιας Ευρω­παϊ­κής Αμυ­ντι­κής Ένωσης.

v Απο­κλεί­ε­ται το ενδε­χό­μενο συμ­με­το­χής της Τουρ­κίας στην ευρω­παϊκή άμυνα.

Παρά τις ανωτέρω σημα­ντι­κές εξε­λί­ξεις, θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί ότι οι εν λόγω απο­φά­σεις ενώ απο­σκο­πούν στην ενί­σχυση της ευρω­παϊ­κής αμυ­ντι­κής βιο­μη­χα­νίας, δεν συμ­βάλ­λουν όσο θα έπρεπε στην ενδυ­νά­μωση της Κοινής Πολι­τι­κής Ασφά­λειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) στην Ευρώπη.

Προς επίρ­ρωση της εν λόγω άποψης, αξίζει να επι­ση­μαν­θούν κάποια στοι­χεία για τα οποία δεν υπάρχει καμία πρόνοια στη Λευκή Βίβλο για την Άμυνα που μόλις εκδό­θηκε.

Συγκε­κρι­μένα, η Συνθήκη του Άμστερ­νταμ το 1997, έκανε αναφορά σε μια πιο ενεργή Ευρώπη στον τομέα της ασφά­λειας, ενσω­μα­τώ­νο­ντας τα στρα­τιω­τικά καθή­κο­ντα τύπου Petersberg όπου αφορούν:

v ανθρω­πι­στι­κές απο­στο­λές ή απο­στο­λές για την απο­μά­κρυνση υπηκόων των κρατών-μελών,

v απο­στο­λές πρό­λη­ψης συγκρού­σεων και ειρη­νευ­τι­κές απο­στο­λές,

v απο­στο­λές μάχιμων μονάδων για τη δια­χεί­ριση κρίσεων, όπως επι­χει­ρή­σεις για την απο­κα­τά­σταση της ειρήνης,

v κοινές δράσεις αφο­πλι­σμού,

v απο­στο­λές για την παροχή συμ­βου­λών και συν­δρο­μής σε στρα­τιω­τικά θέματα, και

v επι­χει­ρή­σεις στα­θε­ρο­ποί­η­σης στο τέλος μίας σύγκρου­σης.

Υπό το πλαίσιο αυτό, η υπάρ­χουσα ΚΠΑΑ δεν καλύ­πτει τις ανάγκες ασφα­λείας της Ε.Ε., αφού αφορά τη δια­χεί­ριση κρίσεων και όχι την εμπλοκή της Ευρώπης σε πόλεμο.

Υφί­στα­ται επίσης, το πρό­βλημα της ύπαρξης δια­φο­ρε­τι­κών στρα­τη­γι­κών προ­σεγ­γί­σεων μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε., σχετικά με το τι απο­τε­λεί απειλή ασφά­λειας για την Ευρώπη, καθώς και το ρόλο που θα πρέπει να δια­δρα­μα­τί­σει η Ε.Ε. στον τομέα της άμυνας.

Για παρά­δειγμα, για την Ελλάδα η κύρια απειλή ασφα­λείας είναι η Τουρκία, ενώ για τη Μεγάλη Βρε­τα­νία και τις χώρες της Βαλ­τι­κής η Ρωσία. Επίσης, η εργα­λειο­ποί­ηση της παρά­νο­μης μετα­νά­στευ­σης απο­τε­λεί απειλή ασφα­λείας για την Ελλάδα, ενώ για το Βέλγιο και την Ολλαν­δία πρό­κληση ασφα­λείας.

Επι­πλέον, ενώ στη νέα Λευκή Βίβλο για την Άμυνα, επι­ση­μαί­νε­ται ότι η Ε.Ε. θα ενεργεί πάντα με τρόπο που δεν θίγει τον ειδικό χαρα­κτήρα της πολι­τι­κής ασφά­λειας και άμυνας ορι­σμέ­νων κρατών μελών και λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τα συμ­φέ­ρο­ντα ασφά­λειας και άμυνας όλων των κρατών-μελών της, δεν γίνεται καμία μνεία στη ρήτρα αμοι­βαίας συν­δρο­μής (άρθ. 42,7 της  Συν­θή­κης Λισα­βό­νας, ΣΕΕ).

Η παρά­λειψη αυτή είναι κομ­βι­κής σημα­σίας για την ΚΠΑΑ, διότι βάσει αυτής της ρήτρας, σε περί­πτωση ένοπλης επί­θε­σης κατά της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας ενός κράτους-μέλους, τα λοιπά κράτη-μέλη της Ε.Ε. οφεί­λουν να συν­δρά­μουν το κράτος που δέχθηκε επίθεση, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών.

Επίσης, ενώ στο ίδιο κείμενο γίνεται αναφορά στην ευρω­παϊκή συμβολή στην απο­τροπή και τη συλ­λο­γική άμυνα του ΝΑΤΟ, δεν ανα­φέ­ρε­ται κάτι συγκε­κρι­μένο για το πως θα ενδυ­να­μω­θεί η στρα­τη­γική σύμπραξη Ε.Ε. – ΝΑΤΟ.

Τέλος, στη νέα Λευκή Βίβλο για την Άμυνα της Ε.Ε., δεν υπάρχει καμία αναφορά στη δυνα­τό­τητα βελ­τί­ω­σης των επι­χει­ρη­σια­κών δυνα­το­τή­των της Ε.Ε. και την υλο­ποί­ηση της παλαιό­τε­ρης ιδέας για τη δημιουρ­γία ευρω­στρα­τού.

Εν κατα­κλείδι, δεδο­μέ­νου ότι την τρέ­χουσα περίοδο κυρί­αρχη θέση στην ατζέντα των ευρω­παίων ηγετών έχει ο επα­να­σχε­δια­σμός της ΚΠΑΑ, η Ελλάδα ως χώρα που συμ­με­τέ­χει ενεργά και με καθο­ρι­στική συμβολή στην επί­τευξη ουσια­στι­κής στρα­τη­γι­κής αυτο­νο­μίας της Ε.Ε., έχει μια μονα­δική ευκαι­ρία.

Σε συνέ­χεια των έως τώρα εθνικών επι­τυ­χιών σε σχέση με το εν λόγω θέμα, η Ελλάδα καλεί­ται να ανα­λά­βει πρω­το­βου­λίες και να θέσει τα ανωτέρω θέματα υπό δια­πραγ­μά­τευση τόσο στα όργανα της Ε.Ε. όσο και σε διμερές επίπεδο, ώστε να συμ­βά­λει καθο­ρι­στικά στην υπό δια­μόρ­φωση νέα ΚΠΑΑ και παράλ­ληλα, να εξα­σφα­λί­σει περαι­τέρω τα εθνικά συμ­φέ­ρο­ντα και την εθνική ασφά­λεια της πατρί­δας μας.

Δρ. Κων­στα­ντί­νος Π. Μπα­λω­μέ­νος

Πολι­τι­κός Επι­στή­μο­νας – Διε­θνο­λό­γος

Πρώην Γενικός Διευ­θυ­ντής – Γενικής Διεύ­θυν­σης

Πολι­τι­κής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων (ΓΔΠΕΑΔΣ)

Υπουρ­γείου Εθνικής Άμυνας (ΥΠΕΘΑ)