Το τσιμέντο πλησιάζει το κύμα

Aλή­θεια: ένα σπίτι ή ένα ξε­νο­δο­χείο «επάνω στην άμμο» είναι για πολ­λούς το όνει­ρο των θε­ρι­νών δια­κο­πών. Ο αι­για­λός, όμως, εκτός από απο­δέ­κτης… των δια­κο­πών μας είναι ένα σύν­θε­το οι­κο­σύ­στη­μα, η ανά­γκη προ­στα­σί­ας του οποί­ου γί­νε­ται επι­τα­κτι­κό­τε­ρη λόγω της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής. Η πο­λι­τεία, όμως, αντί να τον θω­ρα­κί­σει για τις επό­με­νες γε­νιές έρ­χε­ται τα τε­λευ­ταία χρό­νια να μειώ­σει την από­στα­ση της δό­μη­σης από τον αι­για­λό και να νο­μι­μο­ποι­ή­σει αυ­θαί­ρε­τα. Ολα αυτά, ενώ οι επι­στή­μο­νες προει­δο­ποιούν ότι η στάθ­μη της θά­λασ­σας στη χώρα μας θα ανέ­βει έως δύο μέτρα μέσα στον αιώνα που δια­νύ­ου­με και πε­ρισ­σό­τε­ρα από 1.000 χλμ. ακτο­γραμ­μής θα εξα­φα­νι­στούν.

Ακόμα και έμπει­ροι μη­χα­νι­κοί δι­στά­ζουν να απα­ντή­σουν στο ερώ­τη­μα αυτό: «Σε τι από­στα­ση από τον αι­για­λό μπορώ να χτίσω;». Δεν είναι τυ­χαίο. Υπάρ­χει ένα πλή­θος διά­σπαρ­των δια­τά­ξε­ων, γε­νι­κά (για όλη τη χώρα) και ει­δι­κά (συ­γκε­κρι­μέ­να για κά­ποια πε­ριο­χή) νο­μο­θε­τή­μα­τα, εγκύ­κλιοι που γνω­ρί­ζουν και επι­κα­λού­νται μόνο οι «γνώ­στες». Και φυ­σι­κά, όλα αυτά επη­ρε­ά­ζο­νται σε κάθε πε­ρί­πτω­ση από τη γραμ­μή αι­για­λού και πα­ρα­λί­ας –που λει­τουρ­γεί ως αφε­τη­ρία για τον υπο­λο­γι­σμό της ελά­χι­στης από­στα­σης– όπου αυτή έχει χα­ρα­χθεί (η νο­μο­θε­σία περί χά­ρα­ξης αι­για­λού ανά­γε­ται στη δε­κα­ε­τία του ’40, άλλο αν δεν εφαρ­μό­στη­κε συ­στη­μα­τι­κά).

«Βάση» της νο­μο­θε­σί­ας για τη δό­μη­ση κοντά στη θά­λασ­σα είναι ένα νο­μο­θε­τι­κό διά­ταγ­μα της δι­κτα­το­ρί­ας (439/1970), που έθεσε ως ελά­χι­στο όριο τα 30 μέτρα από τη γραμ­μή του αι­για­λού για τις κα­τοι­κί­ες και τα 50 μέτρα για τα ξε­νο­δο­χεία. Το 1983, ο οι­κι­στι­κός νόμος (ν.1337) προ­έ­βλε­ψε τη θέ­σπι­ση ζώνης 500 μέ­τρων από την ακτο­γραμ­μή, μέσα στην οποία ο χώρος ορ­γα­νώ­νε­ται με στόχο την προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος και του οι­κο­συ­στή­μα­τος, αλλά και τη βελ­τί­ω­ση της δια­κί­νη­σης προς τον αι­για­λό. Η διά­τα­ξη αυτή ου­σια­στι­κά δεν εφαρ­μό­στη­κε ποτέ, εξαι­τί­ας των πιέ­σε­ων που ασκούν διά­φο­ρα μικρά και με­γά­λα συμ­φέ­ρο­ντα. Με τον ίδιο νόμο προ­βλέ­φθη­καν και οι Ζώνες Οι­κι­στι­κού Ελέγ­χου (ΖΟΕ), που σε κά­ποιες πε­ριο­χές επέ­βαλ­λαν με­γα­λύ­τε­ρη από­στα­ση από τον αι­για­λό. Αρ­γό­τε­ρα, το ίδιο έπρα­ξαν και ει­δι­κά δια­τάγ­μα­τα για κά­ποια νησιά, θέ­το­ντας ει­δι­κούς όρους προ­στα­σί­ας.

Ομως, ο βα­σι­κός κα­νό­νας πα­ρέ­μει­νε ο ίδιος. Μια ρύθ­μι­ση της δι­κτα­το­ρί­ας, που εξυ­πη­ρε­τού­σε τότε την προ­σπά­θειά της να νο­μι­μο­ποι­η­θεί πο­λι­τι­κά μέσω της πρι­μο­δό­τη­σης «ημέ­τε­ρων» και οποιου­δή­πο­τε υπο­σχό­ταν επεν­δύ­σεις, πα­ρα­μέ­νει σε ισχύ επί σχε­δόν πέντε δε­κα­ε­τί­ες. Μά­λι­στα, τα τε­λευ­ταία χρό­νια άρ­χι­σαν να ανοί­γο­νται «πα­ρά­θυ­ρα» για την πε­ραι­τέ­ρω μεί­ω­ση του πε­ριο­ρι­σμού της ελά­χι­στης από­στα­σης: για πα­ρά­δειγ­μα ο ν. 4179/2013 επέ­τρε­ψε σε με­γά­λες του­ρι­στι­κές μο­νά­δες να χτί­σουν εγκα­τα­στά­σεις υπό κά­ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις σε από­στα­ση 10 μέ­τρων από τη γραμ­μή και των εξαι­ρέ­σε­ων ουκ έστιν τέλος.

Ολα αυτά με βάση τη γε­νι­κή νο­μο­θε­σία. Γιατί στην πράξη είναι συχνό φαι­νό­με­νο η δό­μη­ση να φθά­νει «νό­μι­μα» επάνω στην αμ­μου­διά. Τι έχει συμ­βεί; Κατά την οριο­θέ­τη­ση του αι­για­λού, η επι­τρο­πή όρισε μια πάρα πολύ μικρή ζώνη πα­ρα­λί­ας (σή­με­ρα επι­χει­ρεί­ται αυτό να αλ­λά­ξει), επι­τρέ­πο­ντας με αυτό τον τρόπο στο τσι­μέ­ντο να «πλη­σιά­σει». Επί­σης, σε πολ­λές πε­ριο­χές ανά τη χώρα οι κτη­μα­τι­κές υπη­ρε­σί­ες έχουν εσχά­τως ανα­κα­λύ­ψει γραμ­μές αι­για­λού… μέσα στη θά­λασ­σα κι αυτό όχι λόγω της ανό­δου της στάθ­μης της.

Στο συρ­τά­ρι το πρω­τό­κολ­λο

Την ίδια στιγ­μή που η δό­μη­ση αργά αλλά στα­θε­ρά πλη­σιά­ζει το κύμα, απο­τρέ­πε­ται κάθε προ­σπά­θεια αυ­στη­ρο­ποί­η­σης της νο­μο­θε­σί­ας. Το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό­τε­ρο πα­ρά­δειγ­μα είναι το έβδο­μο πρω­τό­κολ­λο της Σύμ­βα­σης της Βαρ­κε­λώ­νης για την προ­στα­σία της Με­σο­γεί­ου, το οποίο υπε­γρά­φη το 2008 στη Μα­δρί­τη, αλλά δεν έχει εν­σω­μα­τω­θεί στην ελ­λη­νι­κή νο­μο­θε­σία. Σύμ­φω­να με το πρω­τό­κολ­λο, πρέ­πει να εκ­πο­νη­θεί και να εφαρ­μο­στεί μια εθνι­κή στρα­τη­γι­κή μέσω δια­χει­ρι­στι­κών σχε­δί­ων και προ­γραμ­μά­των για τον πα­ρά­κτιο χώρο. Ως βα­σι­κό ερ­γα­λείο προ­στα­σί­ας και ολο­κλη­ρω­μέ­νης δια­χεί­ρι­σης των ακτών προ­βάλ­λει τον κα­θο­ρι­σμό ζώνης πλά­τους κατ’ ελά­χι­στον 100 μέ­τρων, στην οποία θα απα­γο­ρεύ­ε­ται η δό­μη­ση λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις πε­ριο­χές, οι οποί­ες επη­ρε­ά­ζο­νται άμεσα και αρ­νη­τι­κά από την αλ­λα­γή του κλί­μα­τος και τους φυ­σι­κούς κιν­δύ­νους. Το πρω­τό­κολ­λο έφθα­σε λίγο πριν τη Βουλή το 2017, όμως η αύ­ξη­ση της ελά­χι­στης από­στα­σης από τον αι­για­λό στα 100 μέτρα προ­κά­λε­σε την πα­ρέμ­βα­ση ση­μα­ντι­κών οι­κο­νο­μι­κών φο­ρέ­ων προς την κυ­βέρ­νη­ση και τε­λι­κά το πρω­τό­κολ­λο μπήκε και πάλι στο συρ­τά­ρι.

Εν τω με­τα­ξύ, όλες οι με­λέ­τες των τε­λευ­ταί­ων ετών προει­δο­ποιούν για τις συ­νέ­πειες της ανό­δου της στάθ­μης της θά­λασ­σας και γε­νι­κά της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής στα πα­ρά­κτια οι­κο­συ­στή­μα­τα. Οπως ανα­φέ­ρει ο κα­θη­γη­τής Χρή­στος Ζε­ρε­φός, συ­ντο­νι­στής της Επι­τρο­πής Με­λέ­της Επι­πτώ­σε­ων Κλι­μα­τι­κής Αλ­λα­γής (ΕΜΕΚΑ) της Τρα­πέ­ζας της Ελ­λά­δος, πε­ρί­που 1.000 χλμ. από τις 16.300 χλμ. της ελ­λη­νι­κής ακτο­γραμ­μής απο­τε­λούν πε­ριο­χές υψη­λής ευ­πά­θειας στην κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή. «Η ευ­πά­θεια έγκει­ται στον κίν­δυ­νο ανό­δου της μέσης στάθ­μης της θά­λασ­σας στη χώρα μας, η οποία εκτι­μά­ται ότι θα κυ­μαν­θεί, μέχρι το 2100, με­τα­ξύ 0,2 και 2 μέ­τρων. Βε­βαί­ως, η ευ­πά­θεια των ακτών δεν κα­θο­ρί­ζε­ται μόνο από τον κίν­δυ­νο ανό­δου της μέσης στάθ­μης της θά­λασ­σας και τις ακραί­ες κλι­μα­τι­κές κα­τα­στά­σεις, αλλά και από άλ­λους το­πι­κούς πα­ρά­γο­ντες, τε­κτο­νι­κούς και γε­ω­μορ­φο­λο­γι­κούς», ανα­φέ­ρε­ται στη με­λέ­τη. Σε αυτά τα 1.000 χλμ. της ακτο­γραμ­μής που αντι­στοι­χούν σε δελ­ταϊ­κές πε­ριο­χές υψη­λής τρω­τό­τη­τας, θα πρέ­πει να προ­στε­θούν ακόμα 2.400 χλμ. με μα­λα­κά ιζή­μα­τα, πε­ριο­χές με υψηλή του­ρι­στι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα που κιν­δυ­νεύ­ουν άμεσα από τις επι­πτώ­σεις της ανό­δου της στάθ­μης. Η με­λέ­τη της Τρά­πε­ζας της Ελ­λά­δος κα­τα­λή­γει ότι το κό­στος της απώ­λειας της οι­κι­στι­κής και του­ρι­στι­κής γης σε πα­ρά­κτιες πε­ριο­χές της χώρας μέχρι το τέλος του αιώνα θα είναι από 347 εκατ. ευρώ (για άνοδο στάθ­μης μισού μέ­τρου) έως 630 εκατ. ευρώ (για άνοδο στάθ­μης ενός μέ­τρου).

Τα συμ­φέ­ρο­ντα

«Η προ­στα­σία και γε­νι­κό­τε­ρα η ορ­γά­νω­ση των ακτών και του ευ­ρύ­τε­ρου πα­ρά­κτιου χώρου δεν υπήρ­ξε αντι­κεί­με­νο συ­στη­μα­τι­κής και συ­νε­πούς φρο­ντί­δας από την πλευ­ρά της ελ­λη­νι­κής πο­λι­τεί­ας. Αντι­θέ­τως, απο­τέ­λε­σε τον στόχο πολ­λών μι­κρών και με­γά­λων συμ­φε­ρό­ντων που αντι­στοι­χούν σε διά­φο­ρες κοι­νω­νι­κές και επαγ­γελ­μα­τι­κές ομά­δες. Το γε­γο­νός αυτό, σε συν­δυα­σμό με την πε­λα­τεια­κή υφή του πο­λι­τι­κού μας συ­στή­μα­τος και τις εγ­γε­νείς ορ­γα­νω­τι­κές αδυ­να­μί­ες της διοί­κη­σης είχε ως απο­τέ­λε­σμα ένα ση­μα­ντι­κό έλ­λειμ­μα στη δια­χεί­ρι­ση και στον σχε­δια­σμό της πα­ρά­κτιας ζώνης», εκτι­μά ο Ηλίας Μπε­ριά­τος, ομό­τι­μος κα­θη­γη­τής χω­ρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού στο Πα­νε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λί­ας. «Κατά τη γνώμη μου, είναι προς το συμ­φέ­ρον όλων μας να αυ­ξη­θεί η ελά­χι­στη από­στα­ση της δό­μη­σης από τον αι­για­λό στα 100 μέτρα, όπως ορί­ζει το πρω­τό­κολ­λο για την ολο­κλη­ρω­μέ­νη δια­χεί­ρι­ση της πα­ρά­κτιας ζώνης. Δεν είναι το ιδα­νι­κό, αλλά είναι σί­γου­ρα μια πρό­ο­δος σε σχέση με αυτό που ισχύ­ει σή­με­ρα. Πρέ­πει κά­ποια στιγ­μή να λά­βου­με συ­γκε­κρι­μέ­να μέτρα για την προ­στα­σία της ακτο­γραμ­μής μας και να μην αρ­κού­μα­στε σε με­λέ­τες και ευ­χο­λό­για».

Το «συγ­χω­ρο­χάρ­τι» σε αυ­θαί­ρε­τα στον αι­για­λό

Μόνο ως οι­κο­νο­μι­κός και όχι ως φυ­σι­κός πόρος αντι­με­τω­πί­ζε­ται από την ελ­λη­νι­κή πο­λι­τεία η ακτο­γραμ­μή. Η θέ­σπι­ση μιας ολο­κλη­ρω­μέ­νης πο­λι­τι­κής είναι απα­ραί­τη­τη, επι­ση­μαί­νουν οι ει­δι­κοί. Ομως, το μόνο που έχει η πο­λι­τεία να αντι­προ­τεί­νει είναι… τη νο­μι­μο­ποί­η­ση κάθε εί­δους αυ­θαι­ρε­σιών στον αι­για­λό και στην πα­ρα­λία από ξε­νο­δο­χεία, βιο­μη­χα­νί­ες και εται­ρεί­ες του χώρου της ενέρ­γειας, μια κί­νη­ση που θα σφρα­γί­σει για πάντα τη ζημιά που έχει ήδη συ­ντε­λε­στεί και θα δι­καιώ­σει όσους ανεύ­θυ­να προ­σπο­ρί­ζο­νται ένα δη­μό­σιο αγαθό.

«Η ύπαρ­ξη μιας επαρ­κούς ζώνης που θα είναι ελεύ­θε­ρη από κα­τα­σκευ­ές και αν­θρώ­πι­νη δρα­στη­ριό­τη­τα είναι θε­με­λιώ­δους ση­μα­σί­ας για την προ­στα­σία των πα­ρά­κτιων οι­κο­συ­στη­μά­των και, εντέ­λει, του αν­θρώ­που», εκτι­μά ο Δρό­σος Κου­τσού­μπας, κα­θη­γη­τής θα­λάσ­σιας βιο­λο­γί­ας στο τμήμα Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου. «Δεν είναι μόνο θέμα νο­μο­θε­σί­ας, ούτε μόνο προ­στα­σί­ας του φυ­σι­κού πόρου, αλλά και των οι­κο­νο­μι­κών επεν­δύ­σε­ων. Μια ολο­κλη­ρω­μέ­νη θε­ώ­ρη­ση πρέ­πει να λάβει υπόψη πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά, κοι­νω­νι­κά, οι­κο­νο­μι­κά και πο­λι­τι­στι­κά δε­δο­μέ­να για να κα­τα­λή­ξει στον προσ­διο­ρι­σμό των δια­χει­ρι­στι­κών ερ­γα­λεί­ων που είναι απα­ραί­τη­τα για κάθε πε­ριο­χή. Πρέ­πει να στα­μα­τή­σου­με να νο­μο­θε­τού­με με βάση το εφή­με­ρο κέρ­δος».

Οι δια­τά­ξεις για τον αι­για­λό και την πα­ρα­λία, που συ­ζη­τού­νται στη Βουλή από τις αρχές της πε­ρα­σμέ­νης εβδο­μά­δας, προ­βλέ­πουν έναν μη­χα­νι­σμό νο­μι­μο­ποί­η­σης κάθε εί­δους πα­ρά­νο­μων κα­τα­σκευών που ανε­γέρ­θη­καν από επι­χει­ρή­σεις που είχαν κά­πο­τε επι­δο­τη­θεί από ανα­πτυ­ξια­κό νόμο. Πρό­κει­ται για μια ιδιαί­τε­ρα δια­σταλ­τι­κή –και συ­νε­πώς επι­κίν­δυ­νη– ρύθ­μι­ση, καθώς δυ­νη­τι­κά μπο­ρεί να αφορά βιο­μη­χα­νί­ες, ξε­νο­δο­χεια­κές μο­νά­δες, εγκα­τα­στά­σεις που σχε­τί­ζο­νται με την πα­ρα­γω­γή ενέρ­γειας και πλή­θος άλλων οι­κο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των. Η προ­σχη­μα­τι­κή και εκ των υστέ­ρων πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή τους αδειο­δό­τη­ση ου­σια­στι­κά δεν είναι αρ­κε­τή για να απα­λύ­νει την πα­γί­ω­ση της πα­ρα­νο­μί­ας. Κι όλα αυτά για την εξυ­πη­ρέ­τη­ση μιας αμι­γώς ιδιω­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, αφού με νό­μους των τε­λευ­ταί­ων ετών δό­θη­κε η δυ­να­τό­τη­τα νο­μι­μο­ποί­η­σης κάθε εί­δους πα­ρα­νο­μί­ας του Δη­μο­σί­ου ή του ευ­ρύ­τε­ρου δη­μο­σί­ου τομέα.

«Ο ν.1337/83 είχε ορί­σει πως ό,τι βρί­σκε­ται πα­ρά­νο­μα στον αι­για­λό είναι δη­μό­σιο και συ­νε­πώς η πο­λι­τεία μπο­ρεί να το δια­χει­ρι­στεί όπως επι­θυ­μεί, ανε­ξαρ­τή­τως του ποιος το έχτι­σε, μέχρι τε­λι­κά να το κα­τε­δα­φί­σει», λέει ο κ. Μπε­ριά­τος. «Ηταν μια έξυ­πνη ιδέα, που θα απέ­τρε­πε την πα­ρα­νο­μία, η οποία όμως δεν εφαρ­μό­στη­κε ποτέ. Σή­με­ρα έχου­με φθά­σει στο εντε­λώς αντί­θε­το άκρο, να δί­νου­με συγ­χω­ρο­χάρ­τι σε κάθε εί­δους ιδιω­τι­κό αυ­θαί­ρε­το, αγνο­ώ­ντας την κα­τα­στρο­φή που έχει προ­κα­λέ­σει. Είναι κρίμα, γιατί στις συ­γκε­κρι­μέ­νες δια­τά­ξεις πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται και πολ­λές που βρί­σκο­νται στη σωστή κα­τεύ­θυν­ση, όπως ο ορι­σμός ελά­χι­στου πλά­τους της ζώνης πα­ρα­λί­ας. Χά­νο­νται όμως υπό το βάρος των δια­τά­ξε­ων για τα αυ­θαί­ρε­τα».

πηγή kathimerini.gr