Φάτνη Σαλάκου, 40 χρόνια πριν…

Αξιό­τι­με κύριε Διευ­θυ­ντά,

Με αφορ­μή το  δη­μο­σί­ευ­μα της 14/1/24 συ­νέ­ντευ­ξης του κ. Γιάν­νη Κε­φά­λα στην έγκρι­τη εφη­με­ρί­δα σας  ,  η πρό­θε­σή μου είναι να πα­ρου­σιά­σω τα  πραγ­μα­τι­κά γε­γο­νό­τα όπως ακρι­βώς δια­δρα­μα­τί­στη­καν στη Σά­λα­κο  το  1983  σχε­τι­κά με την  έμπνευ­ση και υλο­ποί­η­ση της φάτ­νης, εφό­σον ήμουν παρών στα γε­γο­νό­τα κατά τη δη­μιουρ­γία   και λει­τουρ­γία της.

Το 1983 ήμουν πρό­ε­δρος της πο­δο­σφαι­ρι­κής ομά­δας  και ιδρυ­τής του  Αθλη­τι­κού Συλ­λό­γου  ΑΣΠΙ­ΔΑ Σα­λά­κου. Η Σά­λα­κος ,  ένα φι­λή­συ­χο και κα­τα­πρά­σι­νο  χωριό, κτι­σμέ­νο στους  πρό­πο­δες του Προ­φή­τη Ηλία απα­ρα­τή­ρη­το και ξε­χα­σμέ­νο από τον υπό­λοι­πο κόσμο. Όλοι οι Ρο­δί­τες, Κυ­ρια­κές ,γιορ­τές ,αρ­γί­ες να περ­νούν  από το χωριό μας ,  χωρίς να στα­μα­τά­ει κα­νείς.  Ο προ­βλη­μα­τι­σμός μου ήταν  αυτός, τον οποίο συ­ζη­τού­σα­με σχε­δόν κα­θη­με­ρι­νά στο κα­φε­νείο  και θε­ώ­ρη­σα απα­ραί­τη­το να δη­μιουρ­γη­θεί <κατι>, προ­κει­μέ­νου να προ­σελ­κύ­σου­με  κόσμο και στο δικό μας χωριό. Το σπίτι μου βρί­σκε­ται στο κε­ντρι­κό δρόμο  με θέα τη πε­ριο­χή της Νύμ­φης. Κάθε πρωί συ­νή­θι­ζα να πίνω  τον καφέ μου στα ,στην εί­σο­δο της κου­ζί­νας του σπι­τιού μου ,ακρι­βώς απέ­να­ντι απ τη Νύμφη, σκε­πτό­με­νος και προ­βλη­μα­τι­σμέ­νος για το πως θα μπο­ρού­σε να αξιο­ποι­η­θεί . Οι μέρες πλη­σί­α­ζαν. Χρι­στού­γεν­να του 1983. Λαμ­βά­νου­με μια ευ­χη­τή­ρια  Χρι­στου­γεν­νιά­τι­κη κάρτα από το θείο από Αμε­ρι­κή, στην οποία ει­κο­νι­ζό­ταν το  σπή­λαιο,  το αστέ­ρι της Βη­θλε­έμ  με την ανα­πα­ρά­στα­ση της  γέν­νη­ση του Χρι­στού. Αμέ­σως σκέ­φτη­κα τη πε­ριο­χή της Νύμ­φης με τη  σπη­λιά του Μα­κα­ρού­να  (σπη­λιά του Δρά­κου ) και θε­ώ­ρη­σα εν­δια­φέ­ρον ιδέα να την με­τα­τρέ­ψου­με σε Φάτνη και συ­γκε­κρι­μέ­να ζω­ντα­νή. Ανα­κοι­νώ­νο­ντας τον συλ­λο­γι­σμό μου στη σύ­ζυ­γο μου, με απο­κά­λε­σε τρελό, 10 μέρες πριν τα Χρι­στού­γεν­να του 1983!

Το επό­με­νο βράδυ πήγα  στο κα­φε­νείο του Γιάν­νη  Κε­φά­λα να  συ­να­ντή­σω   την υπό­λοι­πη  παρέα  ,το  Ζα­γο­ρια­νό Γιάν­νη, Κα­πά­κη Γιώρ­γο, Σάββα Αγα­πη­τού και ο Λάκη Καλ­λοή και τους ανα­κοι­νώ­νω  την ιδέα. Άρ­χι­σαν οι προ­βλη­μα­τι­σμοί . Κύριο πρό­βλη­μα απο­τε­λού­σε ο κα­θα­ρι­σμός του σπη­λαί­ου  από τις πέ­τρες και τη λάσπη, η ηλε­κτρο­δό­τη­ση του και πώς θα μπουν μέσα τα παι­διά .

Την επό­με­νη το πρωί επι­σκε­φτή­κα­με τη σπη­λιά . Ξε­κι­νή­σα­με τον κα­θα­ρι­σμό του σπη­λαί­ου μαζί με τα  παι­διά της τότε πο­δο­σφαι­ρι­κής ομά­δας Αγρέ­λης Γιώρ­γος, Αγ­γου­ράς Στέρ­γος Αλέ­κος Και­μα­ξής Γιώρ­γος Πε­ταυ­ρά­κης,  με τους φί­λους Σάββα  Τρού­λη, Πε­ζου­βά­νη Στά­υ­ρο, Κορ­κί­δα  Στέρ­γο, τον βοηθό μου  Μι­χά­λη Αγ­γε­λί­δη  , και με τους Ζα­γο­ρια­νό Γιάν­νη, Κα­πά­κη Γιώρ­γο,  Σάβ­βας Αγα­πη­τού και Καλ­λοή Λάκη.  Ταυ­τό­χρο­να η  σύ­ζυ­γός μου Κα­τε­ρί­να Κα­ρα­γιάν­νη πήγε στο σχο­λείο για να ζη­τή­σει από τον  τότε δά­σκα­λο Γιώρ­γο Μαυ­ρι­τσά­κη  άδεια, για να πάρει τα παι­διά στη μο­δί­στρα   να φτιά­ξει τις στο­λές .

Τη μο­δί­στρα Στα­θία Τσο­πα­νά­κη την βρήκε πάνω στο  τρα­κτέρ , ενώ πή­γαι­νε να μα­ζέ­ψει ελιές. Την στα­μά­τη­σε , της έδει­ξε τη χρι­στου­γεν­νιά­τι­κη κάρτα για να δει  πώς θα φτιά­ξει  τις στο­λές και να πάρει μέτρα από τα παι­διά . Την ίδια ημέρα  η σύ­ζυ­γος μου αγο­ρά­ζει τα υφά­σμα­τα από το κα­τά­στη­μα του κυ­ρί­ου Κα­μπου­ρό­που­λου για να ρα­φτούν οι στο­λές και  χρυσά χαρ­τό­νια για να φτιά­ξει τα φτερά των αγ­γέ­λων απ το βι­βλιο­πω­λείο του Μακρή .  Όλες οι αγο­ρές έγι­ναν απο­κλει­στι­κά με δική μου χρή­μα­τα .

Ο Στέρ­γος Κορ­κί­δας ήταν αυτός που πα­ρα­χώ­ρη­σε  τη πα­ρο­χή  ρεύ­μα­τος από το σπίτι του για την ηλε­κτρο­δό­τη­ση της Φάτ­νης , οι ερ­γα­σί­ες γί­νο­νταν μεχρι αργα το βράδυ. Μέσα στη σπη­λιά ηταν το γαι­δού­ρι του Μα­νώ­λια το οποίο το έβγα­λαν  με το ζόρι ο Σταυ­ρος Πε­ζου­βά­νης και ο Σάβ­βας ο Τρού­λης , όμως ο Μα­νώ­λιας με κα­τήγ­γει­λε στην αστυ­νο­μία ως  ηθικό αυ­τουρ­γό ,από τη στιγ­μή που όλος ο συ­ντο­νι­σμός γι­νό­ταν από εμένα τον ιδιο. Κλή­θη­κα στο αστυ­νο­μι­κό τμήμα και το θέμα έμει­νε εκεί, όταν δό­θη­καν οι απα­ραί­τη­τες εξη­γή­σεις για το τι σκο­πεύ­ου­με να κά­νου­με.                                                                                                                           Τις πρώ­τες ημέ­ρες ο Πρό­ε­δρος της κοι­νό­τη­τας  Γιάν­νης Πα­πα­πο­στό­λου και  ο παπ­πάς του χω­ριού , ήταν  αντί­θε­τοι , όπως και πολ­λοί συγ­χω­ρια­νοί μας.

Μετά από 2-3 ημέ­ρες πήγα στην ΕΡΤ και έδωσα συ­νέ­ντευ­ξη  για το τί ετοι­μά­ζου­με στο χωριό .  Επί­σης μας  έφτια­ξαν δω­ρε­άν δια­φη­μι­στι­κό σπότ , για την έναρ­ξη της  λει­τουρ­γί­ας φάτ­νης. Στη συ­νέ­χεια συ­να­ντή­θη­κα με  τον διευ­θυ­ντή του ΡΟΔΑ κ. Κα­στρου­νή, για να βοη­θή­σει σε αυτή μας τη προ­σπά­θεια με δω­ρε­άν δρο­μο­λό­για για  να με­τα­φέ­ρει τους επι­σκέ­πτες από την πόλη της Ρόδου στην  Φάτνη.

Στις 24/12/83  στις 7:30 το πρωί  ο κ. Κα­στρου­νής  με ενη­με­ρώ­νει  ότι στις  9:00 πμ θα  ξε­κι­νή­σει  το πρώτο λε­ω­φο­ρείο από Ρόδο  για τη Σά­λα­κο . Τρέ­χα­με όλοι σαν τρε­λοί για  να μα­ζέ­ψου­με και να ετοι­μά­σου­με τα παι­διά στη Φάτνη. Στις 10:00πμ άρ­χι­σαν να φτά­νουν οι πρώ­τοι επι­σκέ­πτες, στις 11:00 το αδια­χώ­ρη­το , στις 12:00πμ χι­λιά­δες κό­σμος να πε­ρι­μέ­νει υπο­μο­νε­τι­κά  μέσα στο κρύο να μπει στη φάτνη . Εμείς να προ­σπα­θού­με να βά­λου­με το κόσμο σε σειρά , με προ­σο­χή , διότι τότε δεν υπήρ­χαν τα σκα­λιά στην εί­σο­δο του σπη­λαί­ου. Όταν οι  υπό­λοι­ποι συγ­χω­ρια­νοί μας είδαν τα κατά εκα­το­ντά­δες αυ­το­κί­νη­τα να κα­τα­φθά­νουν στη φάτνη,  τότε  συ­νει­δη­το­ποί­η­σαν αυτό που πρό­κει­ται να ακο­λου­θή­σει και έτρε­ξαν να βοη­θή­σουν ,όπως  επί­σης και ο πρό­ε­δρος του χω­ριού.   Στις 24/12/83 και στις 25/12/83 χι­λιά­δες κό­σμος επι­σκέ­φτη­κε τη Φάτνη. Ο κύ­ριος Κε­φά­λας (ως μά­γει­ρας και εστιά­το­ρας) είχε ανα­λά­βει  να φέρει τον εξο­πλι­σμό και    τη πα­ρα­σκευή του τσα­γιού (χαι­ρε­πέ­τι ) με συ­ντα­γή  της  Πα­να­γιού­λα Πε­ζου­βά­νη  –Κα­τσα­ρέ­λα  για­γιάς της συ­ζύ­γου μου , για να προ­σφέ­ρου­με στους επι­σκέ­πτες .                                                                                       Στις 26/12 το πρωί με ενη­με­ρώ­νουν απ τη νο­μαρ­χία  ότι θα επι­σκε­φτεί τη Φάτνη  η νο­μάρ­χης κ. Αγ­γε­λι­κή Συ­νο­δι­νού και ο Δε­σπό­της , τότε πήγα  στη  κοι­νό­τη­τα και με ανα­κοί­νω­ση που έκανα από τα με­γά­φω­να του χω­ριού , πα­ρα­κά­λε­σα τις γυ­ναί­κες , να φέ­ρουν  ό,τι γλυκά διέ­θε­ταν στο σπίτι , για να προ­σφερ­θούν ως κέ­ρα­σμα  στους επι­σή­μους.  Μέσα σε μία ώρα το σπίτι  μου γέ­μι­σε γλυκά τα οποία δό­θη­καν στους επι­σκέ­πτες.   Όταν  η νο­μάρ­χης   είδε  το χω­μα­τό­δρο­μο που οδη­γού­σε στη Φάτνη γε­μά­το  λά­σπες από τη βροχή  , έδωσε οδη­γία  στον  πρό­ε­δρο της κοι­νό­τη­τας  να φτια­χτεί  άμεσα   ο δρό­μος  που  οδη­γεί  προς το σπή­λαιο με έξοδα της κοι­νό­τη­τας , τα οποία θα τα κά­λυ­πτε αρ­γό­τε­ρα η νο­μαρ­χία. Την ίδια ημέρα τη Φάτνη επι­σκέ­φτη­κε ο ιστο­ρι­κός Θε­ο­φά­νης Μπο­γιάν­νος που με δική του πρω­το­βου­λία βρήκε ένα χαρ­το­κι­βώ­τιο,  το  οποίο  χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε ως τα­μείο και εκεί ο ίδιος κα­τέ­βα­λε  τα πρώτα χρή­μα­τα , έτσι ώστε όλοι οι επι­σκέ­πτες να ακο­λου­θή­σουν το πα­ρά­δειγ­μά του , σαν βο­ή­θεια για τη λει­τουρ­γία της Φάτ­νης. Κάθε βράδυ δύο άτομα πα­ρέ­δι­δαν τα χρή­μα­τα στο πρό­ε­δρο  της κοι­νό­τη­τας Γιάν­νη Πα­πα­πο­στό­λου.

Η ημε­ρο­μη­νία 26/12 κα­θιε­ρώ­θη­κε ως η ημε­ρο­μη­νία  κατά την οποία το χωριό κάθε χρόνο θα υπο­δέ­χε­ται τους επι­σή­μους και θα τε­λεί­ται Θεία Λει­τουρ­γία από τον δε­σπό­τη στο χώρο της Φάτ­νης. Στις 27/12/1983   ο  ερ­γο­λά­βος Τζου­λιά­νας Αρ­νά­λος  ανέ­λα­βε με μη­χα­νή­μα­τα  να ανοί­ξει  το δρόμο προς το σπή­λαιο , ενώ στο  χα­λί­κι που στρώ­θη­κε με τη  συμ­βο­λή  των   συγ­χω­ρια­νών που προ­σπα­θού­σαν να βοη­θή­σουν  ακόμα και με τα χέρια .

Η Φάτνη ξα­νά­νοι­ξε στις 30/12/83 -2/1/84 και στις 4-8/1/84 με χι­λιά­δες κόσμο να τη κα­τα­κλύ­ζουν κα­θη­με­ρι­νά και με πολ­λές ώρες ανα­μο­νή στο κρύο και τη βροχή. Το ποσόν που συ­γκε­ντρώ­θη­κε από όλες τις ημέ­ρες λει­τουρ­γί­ας της φάτ­νης ήταν 1. 200.000 δραχ­μές τα οποία αρ­χι­κά δό­θη­καν στη κοι­νό­τη­τα και αρ­γό­τε­ρα στο πο­λι­τι­στι­κό σύλ­λο­γο , μετά την ίδρυ­ση του .

Από αυτά τα χρή­μα­τα ,οι  38.000 δραχ­μές επι­στρά­φη­καν  στη σύ­ζυ­γο  μου , Κα­ρα­γιάν­νη  Αι­κα­τε­ρί­νη, μετά από τις απο­δεί­ξεις που κα­τέ­θε­σε στον πρό­ε­δρο της κοι­νό­τη­τας για  τα έξοδα   που αφο­ρού­σαν υφά­σμα­τα , στο­λές ,τη  μο­δί­στρα, πλα­στι­κά  πο­τή­ρια , πια­τά­κια , ζα­χα­ρες , χαρ­το­πε­τσέ­τες κοκ.

Οι ηλε­κτρο­λο­γι­κές εγκα­τα­στά­σεις , τα ηλε­κτρο­λο­γι­κά υλικά ,ο ηλε­κτρο­φω­τι­σμός  του σπη­λαί­ου και του άστρου  έγι­ναν από εμένα δω­ρε­άν.

Το πρώτο αστέ­ρι  το 1983 μας το πα­ρα­χώ­ρη­σε δω­ρε­άν  μετά από δική μου πα­ρά­κλη­ση, ο ιδιο­κτή­της του Ξε­νο­δο­χεί­ου RODOS PALACE , Βα­σί­λης Κα­μπου­ρά­κης, στο οποίο ερ­γα­ζό­μουν ως υπεύ­θυ­νος συ­ντή­ρη­σης . Το δεύ­τε­ρο  και με­γα­λύ­τε­ρο αστέ­ρι  το 1984 ήταν δωρεά  του σι­δη­ρουρ­γού   κ. Λοί­ζου  και του Σταύ­ρου Γιωρ­γα­ρά , με τους οποί­ους ήρθα σε επαφή  μέσω του συγ­χω­ρια­νού και φίλου μου κ.  Στέρ­γου Κυ­πραί­ου . Και τα δύο αστέ­ρια  το­πο­θε­τή­θη­καν  και φω­τα­γω­γή­θη­καν στο βουνό από εμένα , με τη βο­ή­θεια των πο­δο­σφαι­ρι­στών,  οι οποί­οι από κά­ποιο ση­μείο του βου­νού  και μετά,  τα με­τέ­φε­ραν στους ώμους τους , αφού το ση­μείο ήταν δύ­σβα­το και δεν υπήρ­χε δρό­μος για να φτά­σει με­τα­φο­ρι­κό μέσω  μέχρι εκεί.

Τα πρώτα παι­διά που μπή­καν στη Φάτνη ήταν τα εξής : στον ρόλο της Πα­να­γί­ας η Μο­σχου­λα Τσο­πα­νά­κη, ως Ιωσήφ ο Γιωρ­γος Κα­ρα­κων­στα­ντής, ως βο­σκός ο Αν­δρε­ας Κορ­κί­δας, τους μά­γους πα­ρί­στα­ναν οι  Γιώρ­γος Πε­ταυ­ρά­κης, Στέ­λιος Τρια­ντα­φυλ­λου του Φώτη, Μα­νώ­λης Πε­ζου­βά­νης  και τα αγ­γε­λά­κια Μαίρη Κα­ρα­σάβ­βα,  Νίκη Στου­πή, Κα­ρα­γιάν­νη Αφρο­δί­τη.

Τα αντι­κεί­με­να όπως, σκάφη του Χρι­στού, η προ­βιά του Χρι­στού , τα  δώρα των μάγων , γκλί­τσα του βο­σκού , σα­μά­ρι και διά­φο­ρα μι­κρο­α­ντι­κεί­με­να που υπάρ­χουν ακόμα και δια­κο­σμούν τη φάτνη , ήταν αντι­κεί­με­να του σπι­τιού μας.

Η ιδέα της Φάτ­νης ήταν κα­θα­ρά δική μου έμπνευ­ση   και η υλο­ποί­η­ση πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε από μια παρέα πέντε ατό­μων ,από    μέλη και πο­δο­σφαι­ρι­στές  του αθλη­τι­κού συλ­λό­γου ΑΣΠΙ­ΔΑ Σα­λά­κου.  Ο πο­λι­τι­στι­κός σύλ­λο­γος Σα­λά­κου το < ΣΠΗ­ΛΑΙΟ >  δη­μιουρ­γή­θη­κε το 1984 καθώς δεν ήταν εφι­κτό ο Αθλη­τι­κός σύλ­λο­γος ,  ως αθλη­τι­κός φο­ρέ­ας να ει­σπράτ­τει επι­χο­ρή­γη­ση για έργα πο­λι­τι­στι­κού χα­ρα­κτή­ρα . Ο αθλη­τι­κός σύλ­λο­γος ου­δέ­πο­τε ει­σέ­πρα­ξε  κρα­τι­κή επι­χο­ρή­γη­ση.

Στο πρώτο συμ­βού­λιο του Πο­λι­τι­στι­κού Συλ­λό­γου  είχαν εκλε­γεί Πρό­ε­δρος ο Γιάν­νης Κε­φά­λας ,δεύ­τε­ρη με μία ψήφο δια­φο­ρά η σύ­ζυ­γος μου  Αι­κα­τε­ρί­νη  Κα­ρα­γιάν­νη η οποία διο­ρί­στη­κε γραμ­μα­τέ­ας και η Στάμα Σπαρ­τα­λή . Το κα­λο­καί­ρι του ίδιου έτους , ένας μέρος των  χρη­μά­των  της  επι­χο­ρή­γη­ση  που δό­θη­καν στη κοι­νό­τη­τα  , έγινε τρα­πέ­ζι  προς όλους  εκεί­νους που βο­ή­θη­σαν στη υλο­ποί­η­ση και λει­τουρ­γία της .

Τον Σε­πτέμ­βριο  του 1984 μαζί με το Γιάν­νη Κε­φά­λα  και τον Γιώρ­γο Καπ­πά­κη, πή­γα­με στο λε­γό­με­νο < δόντι του δρά­κου>, τη τρύπα στην οποία ανα­φέ­ρε­ται στη συ­νέ­ντευ­ξή του , το οποίο βρί­σκε­ται με­ρι­κά μέτρα δεξιά από το  «Κά­στρο του Ηρώδη». Γε­νι­κό­τε­ρα ερευ­νού­σα­με τη πε­ριο­χή, διότι εξε­τα­ζό­ταν η δυ­να­τό­τη­τα  εσω­τε­ρι­κής επέ­κτα­σης του σπη­λαί­ου.

Μετά  από προ­σω­πι­κή μου έρευ­να, το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού  με πα­ρέ­πεμ­ψε  στην  σπη­λαιο­λό­γο κ.  Πε­τρο­χεί­λου , την  οποία κά­λε­σα  στο σπίτι  μου στη Σά­λα­κο , πα­ρου­σία του προ­έ­δρου του χω­ριού κ Πα­πα­πο­στό­λου , Καπ­πά­κη , Ζα­γο­ριαν­νού, προ­κει­μέ­νου να επι­βε­βαιώ­σει εάν κα­θί­στα­ται   πι­θα­νή  κα­το­λί­σθη­ση σε πε­ρί­πτω­ση επεμ­βά­σε­ων στο σπή­λαιο.  Η αυ­το­ψία της κυ­ρί­ας Πε­τρο­χεί­λου έκρι­νε μη δυ­να­τή την επέ­κτα­ση του σπη­λαί­ου διότι, το βουνό Προ­φή­της Ηλίας δια­θέ­τει τρείς λί­μνες , οι οποί­ες  με τη βροχή γε­μί­ζουν με νερό ,και με  υπερ­χεί­λι­ση,  γε­μί­ζει η δε­ξα­με­νή στη πε­ριο­χή της Νύμ­φης , η οποία τότε τρο­φο­δο­τού­σε  με πό­σι­μο νερό  τη πόλη της  Ρόδου. Επο­μέ­νως, το σπή­λαιο πα­ρέ­μει­νε ως είχε στις αρ­χι­κές του δια­στά­σεις.

Τέλος, αξιο­ση­μεί­ω­το απο­τε­λεί το γε­γο­νός ότι όλο το χωριό συ­νέ­βα­λε και κα­τέ­βα­λε προ­σπά­θεια και βο­ή­θεια στην λει­τουρ­γία της φάτ­νης όλα αυτά τα χρό­νια.  Θα ήθελα να ζη­τή­σω συγ­γνώ­μη εάν έχω πα­ρα­λεί­ψει να ανα­φέ­ρω το όνομα κά­ποιου συγ­χω­ρια­νού μου, ο οποί­ος πα­ρί­στα­νται στα γε­γο­νό­τα και έλαβε μέρος στις ερ­γα­σί­ες .  Να ανα­φέ­ρω επί­σης τη προ­σφο­ρά του Γιάν­νη Κε­φά­λα ως προ­έ­δρου του πο­λι­τι­στι­κού συλ­λό­γου   από το 1984 και με­τέ­πει­τα , τη προ­σπά­θειά του να κρα­τή­σει ζω­ντα­νή την ιδέα της φά­ντης όλα αυτά τα χρό­νια , να αφή­σει πα­ρα­κα­τα­θή­κη για την επό­με­νη γενιά.

Σας ευ­χα­ρι­στώ για τη φι­λο­ξε­νία και για το εν­δια­φέ­ρον σας για τα  γε­γο­νό­τα της Φάτ­νης Σα­λά­κου του 1983.

Με εκτί­μη­ση

Γιώρ­γος Κα­ρα­γιάν­νης.