Νομιμοποίηση αυθαιρέτων: μεγάλες προσδοκίες, μικρή ανταπόκριση

Το δέλεαρ των πολλών δόσεων και των ιδιαί­τερα χαμηλών προ­στί­μων που έφερε ο νέος νόμος για τη νομι­μο­ποί­ηση αυθαι­ρέ­των δεν έπεισε τελικά τους πολίτες. Μέσα στους πρώτους δύο μήνες ισχύος του Ν. 4495/17 μόλις 54.979 πολε­ο­δο­μι­κές αυθαι­ρε­σίες έχουν υπαχθεί σε αυτόν, με το ποσό που έχει μπει στα κρατικά ταμεία να φτάνει μετά βίας τα 12 εκατ. ευρώ.

Παρά τις γεν­ναιό­δω­ρες εκπτώ­σεις (20% του προ­στί­μου) που προ­έ­βλεπε για όσους έσπευ­δαν το πρώτο διά­στημα να ανοί­ξουν φάκελο τακτο­ποί­η­σης, το… στοί­χημα σε πρώτη φάση μοιάζει να έχει χαθεί. Οπως δια­φαί­νε­ται από τα τελευ­ταία στοι­χεία (9.1.2018) του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδος, η οικο­νο­μική ύφεση δεν επι­τρέ­πει στα φτωχά και μεσαία νοι­κο­κυ­ριά να δηλώ­σουν και να πλη­ρώ­σουν (έστω και φθηνά) για να σώσουν τα αυθαί­ρετά τους. Ο στόχος της κυβέρ­νη­σης με τον νέο νόμο ήταν να εμπλου­τί­σει γρήγορα τα ταμεία με… ζεστό χρήμα και να κλείσει, παράλ­ληλα, το κεφά­λαιο της ανε­ξέ­λεγ­κτης δόμησης, βάζο­ντας σε τάξη τις δια­μορ­φού­με­νες, εδώ και δεκα­ε­τίες, συν­θή­κες κατα­στρα­τή­γη­σης κάθε έννοιας χωρο­τα­ξίας και πολε­ο­δο­μίας.

Νέα νομο­θε­τική ρύθμιση

Συνο­λικά, την τελευ­ταία επτα­ε­τία τα έσοδα από την τακτο­ποί­ηση της παρά­νο­μης δόμησης (με τη δια­δι­κα­σία των δύο προη­γού­με­νων  νόμων 4014/11 και 4178/13) φτάνουν περίπου τα 2 δισ. ευρώ. Ωστόσο, εξαι­τίας της οικο­νο­μι­κής κρίσης, στις αρχές του 2017 είχε δια­φα­νεί σημα­ντική πτώση στους ρυθμούς υπα­γω­γής των αυθαι­ρέ­των, ενώ το 12,8% των δηλώ­σεων είχαν κατα­στεί υπε­ρή­με­ρες, εξαι­τίας ανε­ξό­φλη­των δόσεων του προ­στί­μου νομι­μο­ποί­η­σης.

Ετσι, προ­έ­κυψε η «ανάγκη» για μια νέα νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία, με εμφανή την πεποί­θηση της πολι­τι­κής ηγεσίας του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας (ΥΠΕΝ) ότι οι διευ­κο­λύν­σεις στις πλη­ρω­μές θα προ­σέλ­κυαν τους αυθαι­ρε­τού­χους στο… ταμείο. Το «άλλοθι» για τον νομο­θέτη ήταν ότι είναι ένας νόμος κοι­νω­νικά πιο δίκαιος από τους προη­γού­με­νους, με μικρό­τερα παρά­βολα και πρό­στιμα, καθώς και περισ­σό­τε­ρες εκπτώ­σεις για τις ευά­λω­τες κοι­νω­νι­κές ομάδες.

Την περιο­ρι­σμένη προ­σέ­λευση, όπως ανα­φέ­ρουν στο «Βήμα» παρά­γο­ντες της αγοράς, ίσως σώσει η «μαγιά» που υπάρχει ήδη από τον προη­γού­μενο νόμο. Οπως επι­ση­μαί­νουν, η πλατ­φόρμα για τη μετα­φορά στον νέο νόμο των χιλιά­δων δηλώ­σεων υπα­γω­γής (για τις οποίες έχουν κατα­βλη­θεί παρά­βολο και ποσοστό αντα­πό­δο­σης) που είχαν γίνει στον Ν. 4178/2013 άνοιξε μόλις στις 15 Δεκεμ­βρίου. Ετσι οι περισ­σό­τε­ροι – ίσως λόγω των εορτών – δεν κίνησαν τη δια­δι­κα­σία. Συνο­λικά, μόνο 4.500 αυθαί­ρετα μετα­φέρ­θη­καν σε κατά­σταση αρχικής υπο­βο­λής στον Ν. 4495/17, με δυνα­τό­τητα εκ νέου επι­λο­γής του τρόπου εξό­φλη­σης.

Τις 900.000 έφτασαν τα αυθαί­ρετα που έχουν ουσια­στικά δηλωθεί την τελευ­ταία επτα­ε­τία και έχουν ξεκι­νή­σει τη δια­δι­κα­σία νομι­μο­ποί­η­σης. Αλλα περίπου 300.000 παρά­νομα κτί­σματα βρί­σκο­νταν στο αρχικό στάδιο υπα­γω­γής του Ν. 4178/13, όμως με την ψήφιση του νέου νόμου ο φάκελός τους διε­γράφη. Απο­τε­λεί ζητού­μενο – και διακαή πόθο της πολι­τι­κής ηγεσίας του ΥΠΕΝ – οι συγκε­κρι­μέ­νοι αυθαι­ρε­τού­χοι να επα­να­λά­βουν τη δια­δι­κα­σία βάσει των νέων ρυθ­μί­σεων.

Σε κάθε περί­πτωση, ως σήμερα, τα στοι­χεία του ΤΕΕ από τις νομι­μο­ποι­ή­σεις κατα­δει­κνύ­ουν εκείνο που γνώ­ρι­ζαν καλά οι… παροι­κού­ντες την Ιερου­σα­λήμ. Η πυκνό­τερη αυθαί­ρετη δόμηση κατα­γρά­φε­ται στα προ­ά­στια της πρω­τεύ­ου­σας, και δη στην Ανα­το­λική Αττική. Ακο­λου­θούν οι νομοί Θεσ­σα­λο­νί­κης, Χαλ­κι­δι­κής, Κρήτης, Εύβοιας, Λάρισας και Κοριν­θίας. Αλλωστε, Θεσ­σα­λο­νίκη και Χαλ­κι­δική βγήκαν «πρω­τα­θλή­τριες» και στους αυθαί­ρε­τους οικι­σμούς, καθώς εκεί εντο­πί­ζε­ται περίπου το 50% των αυθαί­ρε­των οικι­σμών της χώρας, όπως προ­έ­κυψε από τη δια­δι­κα­σία ανάρ­τη­σης και κύρωσης των δασικών χαρτών.

Πάντως, ο νέος νόμος τακτο­ποί­η­σης έχει δια­φη­μι­στεί ως «ο πιο ολο­κλη­ρω­μέ­νος», καθώς εκτός από τις δυνα­τό­τη­τες νομι­μο­ποί­η­σης των αυθαι­ρε­σιών περι­λαμ­βά­νει και ρυθ­μί­σεις που αφορούν τις οικο­δο­μι­κές άδειες, τον έλεγχο της δόμησης, τη μετα­φορά συντε­λε­στή δόμησης και τη χωρο­τα­ξία. Μάλιστα, ο υπουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας κ. Γιώργος Στα­θά­κης, κατά την παρου­σί­αση του νόμου τον περα­σμένο Οκτώ­βριο είχε μιλήσει για «μια νέα αρχή» για το δομη­μένο περι­βάλ­λον, στο οποίο δεν θα έχουν τύχη οι παρα­βα­τι­κές συμπε­ρι­φο­ρές του παρελ­θό­ντος. Είναι ωστόσο αξιο­ση­μεί­ωτο ότι για πρώτη φορά δίδεται η δυνα­τό­τητα νομι­μο­ποί­η­σης αυθαι­ρέ­των εις βάρος των οποίων υπάρ­χουν αμε­τά­κλη­τες δικα­στι­κές απο­φά­σεις, παρά την αντί­θετη άποψη της Επι­στη­μο­νι­κής Επι­τρο­πής της Βουλής.

 Οι δηλώ­σεις του υπουρ­γού θυμί­ζουν τις «κόκ­κι­νες γραμμές» στην αυθαί­ρετη δόμηση που υπό­σχο­νταν όλοι οι προ­κά­το­χοί του, οι οποίοι παρου­σιά­ζο­ντας κάθε φορά έναν νέο νόμο νομι­μο­ποί­η­σης αυθαι­ρέ­των έβαζαν «τελεία και παύλα» στο κεφά­λαιο της ανε­ξέ­λεγ­κτης δόμησης. Και δεν ήταν και λίγοι, αν ανα­λο­γι­στεί κανείς ότι ο 4495/17 είναι ο δέκατος νόμος τακτο­ποί­η­σης αυθαι­ρέ­των από το 1968 και ο πέμπτος από το 2009 ως σήμερα. Αλλωστε η πρόληψη της αυθαί­ρε­της δόμησης δεν αντι­με­τω­πί­στηκε ποτέ από τη Διοί­κηση με σοβα­ρό­τητα και φέρει δια­χρο­νικά τη «βούλα» της αδια­φο­ρίας όλων ανε­ξαι­ρέ­τως των κυβερ­νή­σεων.

Το… αφε­ντικό τρε­λά­θηκε

Για όσα αυθαί­ρετα υπα­χθούν στη νέα ρύθμιση ως τις 8.6.2018 το πρό­στιμο μειώ­νε­ται κατά 10%. Επίσης, για την εξό­φληση του προ­στί­μου δίδεται η δυνα­τό­τητα απο­πλη­ρω­μής:

˜

Σε 100 μηνιαίες δόσεις, με ελά­χι­στο ποσό δόσης τα 50 ευρώ.

˜

Με εφάπαξ κατα­βολή σε έναν μήνα από την ημε­ρο­μη­νία υπα­γω­γής, με έκπτωση 20% επί του προ­στί­μου.

˜

Με κατα­βολή 30% του προ­στί­μου εντός μηνός από την ημε­ρο­μη­νία υπα­γω­γής, με έκπτωση 10%. Οι επό­με­νες δόσεις δύναται να είναι μηνιαίες.

Σε κτίρια εντός παρα­δο­σια­κού οικι­σμού ή σε δια­τη­ρη­τέα κτίρια, το πρό­στιμο, εξαι­ρου­μέ­νου του σχε­τι­κού παρα­βό­λου το οποίο απο­τε­λεί έσοδο του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, μπορεί να μειωθεί ως και 50%,  αφαι­ρώ­ντας το κόστος των δαπανών απο­κα­τά­στα­σης των κτιρίων (απο­ξή­λω­σης, απο­κο­μι­δής κ.λπ.).

Επίσης, το ποσό του προ­στί­μου μπορεί να μειωθεί (30%-60%, ανάλογα με τη σει­σμική επι­κιν­δυ­νό­τητα της περιο­χής στην οποία βρί­σκε­ται το αυθαί­ρετο) κατά το ποσό που δαπα­νά­ται για τη στατική ενί­σχυση των κτιρίων που νομι­μο­ποιού­νται. Μειώ­σεις προ­βλέ­πο­νται αν γίνουν εργα­σίες ενερ­γεια­κής ανα­βάθ­μι­σης των αυθαι­ρέ­των. Οσον αφορά την έκδοση της υπουρ­γι­κής από­φα­σης για τη στατική επάρ­κεια των κτιρίων, σε εφαρ­μογή του νέου νόμου, όπως σημειώ­νουν παρά­γο­ντες του υπουρ­γείου, έχουν κλείσει και οι τελευ­ταίες λεπτο­μέ­ρειες και σύντομα θα υπο­γρα­φεί.

Σύμφωνα με τις νέες ρυθ­μί­σεις, ο εξου­σιο­δο­τη­μέ­νος μηχα­νι­κός υπο­χρε­ού­ται εντός εξα­μή­νου από την πληρωμή του παρα­βό­λου (ο προη­γού­με­νος νόμος προ­έ­βλεπε δύο έτη) να ολο­κλη­ρώ­σει την ηλε­κτρο­νική υποβολή των απα­ραί­τη­των δικαιο­λο­γη­τι­κών στο πλη­ρο­φο­ριακό σύστημα που δια­χει­ρί­ζε­ται το ΤΕΕ.