Λίνα Μενδώνη: Το Υπουργείο Πολιτισμού αποδίδει τη σωστή σημασία στο Αρχαιολογικό Μουσείο Καλύμνου

Η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη, απα­ντώ­ντας στην επί­καιρη ερώτηση του Βου­λευτή του ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΗΜΑ ΑΛΛΑΓΗΣ, Γεώρ­γιου Νικη­τιάδη, ανα­φο­ρικά με την «απόφαση της απο­μά­κρυν­σης των αρχαιο­λο­γι­κών εκθε­μά­των από το Μουσείο Καλύ­μνου», επε­σή­μανε ότι: «Το Μουσείο Εναλίων Αρχαιο­τή­των δεν είναι ένα μουσείο του Πειραιά ή ένα μουσείο της Αθήνας. Είναι  το  Εθνικό Μουσείο Ενάλιων Αρχαιο­τή­των, το οποίο εκπρο­σω­πεί διεθνώς τη χώρα, τις θάλασ­σές της, τον πολι­τι­σμό της, τη ναυ­το­σύνη της. Είναι κάτι πολύ περισ­σό­τερο από ένα οποιο­δή­ποτε μουσείο».

Όπως υπο­γράμ­μισε η Υπουρ­γός, «στην ευρύ­τερη θαλάσ­σια περιοχή της Καλύ­μνου έχουν πράγ­ματι βρεθεί τέσσερα χάλκινα τμήματα. Το ένα είναι η κεφαλή ηγεμόνα με διάδημα και καυσία. Το δεύτερο είναι δύο κνήμες έφιππου ανδριά­ντα και το τρίτο είναι το τμήμα του κορμού του έφιππου θωρα­κο­φό­ρου. Αυτά, τα χάλκινα ευρή­ματα, μετα­φέρ­θη­καν στα­διακά στην Αθήνα, προ­κει­μέ­νου να συντη­ρη­θούν και να μελε­τη­θούν σωστά. Η κεφαλή και οι δύο κνήμες είχαν εκτεθεί από το 2009 έως το 2015 στο Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο Καλύ­μνου. Ο κορμός του Θωρα­κο­φό­ρου, μόλις βρέθηκε, το 2009, μετα­φέρ­θηκε στην Αθήνα, στα εργα­στή­ρια συντή­ρη­σης της Εφο­ρείας Εναλίων Αρχαιο­τή­των. Από τη μελέτη προ­έ­κυψε  ότι τα συγκε­κρι­μένα τέσσερα θραύ­σματα δεν συνι­στούν μεμο­νω­μένα ευρή­ματα, αλλά απο­τε­λούν ένα ενιαίο σύνολο, το οποίο, μετά την ανάταξή του, απο­τε­λεί ένα εντυ­πω­σιακό χάλκινο άγαλμα, σε κλίμακα μεγα­λύ­τερη του φυσικού μεγέ­θους. Η ένταξη του συγκε­κρι­μέ­νου αγάλ­μα­τος στη μου­σειο­λο­γική μελέτη για το Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιο­τή­των  έγινε προ­φα­νώς μετά από την εισή­γηση των ειδικών επι­στη­μό­νων. Εγκρί­θηκε μάλιστα από το Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λιο το 2021.   Πρό­κει­ται, λοιπόν, για ένα «νέο» εύρημα, που έχει προ­έλ­θει από μελέτη και ήδη απο­τε­λεί σημείο ανα­φο­ράς για τους μελε­τη­τές της αρχαίας ελλη­νι­κής γλυ­πτι­κής. Για το λόγο αυτό το συγκε­κρι­μένο σύνολο εντά­χθηκε στη μελέτη της μόνιμης έκθεσης του Μου­σείου Εναλίων Αρχαιο­τή­των, το οποίο κατα­σκευά­ζε­ται αυτή τη στιγμή στον Πειραιά, όπου και θα εκτεθεί».  Η Υπουρ­γός απά­ντησε  και στη σύγκριση που επι­χει­ρή­θηκε ανάμεσα  στην επα­νέ­νωση των γλυπτών του Παρ­θε­νώνα και του   χάλ­κι­νου θωρα­κο­φό­ρου: « Ενδε­χο­μέ­νως να το θυμάστε ότι όταν πάρθηκε η απόφαση για την επι­στροφή της Κυράς της Καλύ­μνου,  στην Κάλυμνο  εγώ προ­ή­δρευα του Κεντρι­κού Αρχαιο­λο­γι­κού Συμ­βου­λίου και με την επιμονή και την δική μου, επέ­στρεψε το χάλκινο άγαλμα της Κυράς στην Κάλυμνο. Μην μπερ­δεύ­ετε όμως τα πράγ­ματα, δεν είναι τα ίδια. Δεν είναι ίδιες υπο­θέ­σεις Να σας πω και για τον Παρ­θε­νώνα διότι δεν  είναι τα ίδια επι­χει­ρή­ματα. Τα γλυπτά του Παρ­θε­νώνα απο­τε­λούν εθνικό αίτημα διότι τα απαιτεί το ίδιο το χάσκον μνημείο. Το απαιτεί  ο Παρ­θε­νώ­νας που είναι ακρω­τη­ρια­σμέ­νος. Δε ζητάμε κανένα άλλο ιστά­μενο άγαλμα, μεμο­νω­μένο δηλαδή, ούτε στην Ακρό­πολη, ούτε πουθενά αλλού. Επο­μέ­νως, είναι δύο δια­φο­ρε­τι­κές περι­πτώ­σεις και τα επι­χει­ρή­ματά μας σε κάθε περί­πτωση είναι εντελώς δια­φο­ρε­τικά. Ο  ίδιος ο Παρ­θε­νώ­νας ζητά τα αρχι­τε­κτο­νικά του μέλη,  που είναι ο γλυπτός του διά­κο­σμος».

Όσον αφορά  τα έργα που το ΥΠΠΟ αυτή τη στιγμή υλο­ποιεί στην Κάλυμνο ,η Λίνα Μενδώνη επε­σή­μανε: «Αυτήν  τη στιγμή το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού υλο­ποιεί  του­λά­χι­στον δυο μεγάλα έργα στην Κάλυμνο, τα οποία και τα γνω­ρί­ζετε. Το ένα είναι το αρχο­ντικό Βούβαλη, το οποίο είναι στον άμεσο χώρο του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου. Και  αυτό εις επίρ­ρω­σιν του ότι δεν υπο­τι­μούμε το Μουσείο, αντί­θετα το υπο­στη­ρί­ζουμε με ένα ακόμα κτίριο. Στο Ταμείο Ανά­καμ­ψης είναι ενταγ­μένο το μεγάλο έργο των Ανε­μό­μυ­λων. Επο­μέ­νως δεν υπάρχει εγκα­τά­λειψη από πλευράς Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού στην Κάλυμνο».

Ακο­λου­θεί το πλήρες κείμενο της Πρω­το­λο­γίας και της Δευ­τε­ρο­λο­γίας της Υπουρ­γού Πολι­τι­σμού, Λίνας Μενδώνη:

ΠΡΩΤΟΛΟΓΙΑ

Κύριε Βου­λευτά,

Καταρ­χήν να πω ότι ο 15χρονος μαθητής, πράγ­ματι, φαί­νε­ται να είναι χαρι­σμα­τι­κός στην ποίησή του, στον τρόπο που γράφει και χει­ρί­ζε­ται και τον στίχο και τη γλώσσα. Θέλω να σας πω ότι, ευτυχώς, η πατρίδα μας έχει χιλιά­δες ευαί­σθητα παιδιά. Σε όλη την Ελλάδα υπάρ­χουν μαθητές, νέοι άνθρω­ποι, οι οποίοι είναι ιδιαί­τερα ευαι­σθη­το­ποι­η­μέ­νοι για την πολι­τι­στική τους κλη­ρο­νο­μιά, το πολι­τι­στικό τους απόθεμα. Και αυτό είναι ένας τερά­στιος πλούτος για την πατρίδα μας.

Πάμε, λοιπόν, να δούμε για πολ­λο­στή φορά αυτό το θέμα, το οποίο θέτετε, την επι­στροφή του αγάλ­μα­τος του έφιππου θωρα­κο­φό­ρου στο Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο της Καλύ­μνου.

Καταρ­χήν να δούμε τι είναι αυτό που θέλετε να επι­στρα­φεί. Το έχω πει πολλές φορές, σε εσάς, στο πλαίσιο του κοι­νο­βου­λευ­τι­κού ελέγχου, ότι στην ευρύ­τερη θαλάσ­σια περιοχή της Καλύ­μνου έχουν πράγ­ματι βρεθεί τέσσερα χάλκινα τμήματα. Το ένα είναι η κεφαλή ηγεμόνα με διάδημα και καυσία. Το δεύτερο είναι δύο κνήμες έφιππου ανδριά­ντα και το τρίτο είναι το τμήμα του κορμού του έφιππου θωρα­κο­φό­ρου. Αυτά, τα χάλκινα ευρή­ματα, μετα­φέρ­θη­καν στα­διακά στην Αθήνα, προ­κει­μέ­νου να συντη­ρη­θούν και να μελε­τη­θούν σωστά.

Η κεφαλή και οι δύο κνήμες είχαν εκτεθεί από το 2009 έως το 2015 στο Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο Καλύ­μνου. Ο κορμός του Θωρα­κο­φό­ρου, αμέσως μόλις βρέθηκε, το 2009, μετα­φέρ­θηκε στην Αθήνα, στα εργα­στή­ρια συντή­ρη­σης της Εφο­ρείας Εναλίων Αρχαιο­τή­των.

Αυτή τη στιγμή από τη μελέτη έχει προ­κύ­ψει ότι τα συγκε­κρι­μένα τέσσερα θραύ­σματα δεν συνι­στούν μεμο­νω­μένα ευρή­ματα, αλλά απο­τε­λούν ένα ενιαίο σύνολο, το οποίο, μετά την ανάταξή του, απο­τε­λεί ένα εντυ­πω­σιακό χάλκινο άγαλμα, σε κλίμακα μεγα­λύ­τερη του φυσικού μεγέ­θους.  Πρό­κει­ται, λοιπόν, για ένα «νέο» εύρημα, για ένα αντι­κεί­μενο που έχει προ­έλ­θει από μελέτη και ήδη απο­τε­λεί σημείο ανα­φο­ράς για τους μελε­τη­τές της αρχαίας ελλη­νι­κής γλυ­πτι­κής.

Και για το λόγο αυτό το συγκε­κρι­μένο σύνολο εντά­χθηκε στη μελέτη της μόνιμης έκθεσης του Μου­σείου Εναλίων Αρχαιο­τή­των, το οποίο κατα­σκευά­ζε­ται αυτή τη στιγμή στον Πειραιά, όπου και θα εκτεθεί.

Το Μουσείο Εναλίων Αρχαιο­τή­των δεν είναι ένα μουσείο του Πειραιά ή ένα μουσείο της Αθήνας, κ. Βου­λευτά. Είναι ένα εθνικό μουσείο για τις ενάλιες αρχαιό­τη­τες. Είναι ένα μουσείο, το οποίο εκπρο­σω­πεί διεθνώς τη χώρα, τις θάλασ­σές της, τον πολι­τι­σμό της, τη ναυ­το­σύνη της. Είναι κάτι πολύ περισ­σό­τερο από ένα οποιο­δή­ποτε μουσείο.

Η ένταξη του συγκε­κρι­μέ­νου αγάλ­μα­τος στη μου­σειο­λο­γική μελέτη έγινε προ­φα­νώς μετά από την εισή­γηση των ειδικών επι­στη­μό­νων. Εγκρί­θηκε μάλιστα από το Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λιο το 2021.

Δεν θα ανα­φερθώ στο νοη­μα­τικό άλμα που κάνετε στην γραπτή σας ερώτηση, παρο­μοιά­ζο­ντας αυτά τα τέσσερα χάλκινα θραύ­σματα με τα Γλυπτά του Παρ­θε­νώνα. Αντι­πα­ρέρ­χο­μαι αυτό.

Μένω στο σημείο, στο οποίο λέτε ότι έχουμε αντι­φα­τι­κές εκτι­μή­σεις και ότι υπο­τι­μούμε την Κάλυμνο και το Μουσείο της. Σας λέω ότι το Μουσείο της Καλύ­μνου είναι ένα απο­λύ­τως σύγ­χρονο και υψηλών προ­δια­γρα­φών μουσείο.

Για αυτό, άλλωστε, και το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού απο­φά­σισε να επι­στρέ­ψει την υπερ­φυ­σική χάλκινη κόρη, την Κυρά της Καλύ­μνου όπως λέγεται και το εξαι­ρε­τικό χάλκινο δελφίνι στο Μουσείο της Καλύ­μνου. Ακριβώς γιατί απο­δί­δει τη σωστή σημασία, την οποία έχει το συγκε­κρι­μένο μουσείο.

Επο­μέ­νως, το ΥΠΠΟ δεν παρα­βλέ­πει, όπως λέτε στην ερώτησή σας, και δεν υποτιμά το Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο της Καλύ­μνου. Αντί­θετα, στο Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο της Καλύ­μνου φιλο­ξε­νού­νται θησαυ­ροί, οι οποίοι έχουν βγει από τη γη της Καλύ­μνου.

ΔΕΥΤΕΡΟΛΟΓΙΑ

Κύριε Πρόεδρε,

Καταρ­χήν να μη συζη­τάμε για το μουσείο του Πειραιά. Δεν είναι  το μουσείο του Πειραιά. Ο  Πει­ραιάς έχει ένα εξαι­ρε­τικό Αρχαιο­λο­γικό μουσείο με θαυ­μά­σια χάλκινα αγάλ­ματα. Είναι το Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιο­τή­των. Είναι δύο  δια­φο­ρε­τικά πράγ­ματα. Να μην τα μπερ­δεύ­ουμε.

Πρέπει να πω κύριε Βου­λευτά, ενδε­χο­μέ­νως να το θυμάστε ότι όταν πάρθηκε η απόφαση για την επι­στροφή της Κυράς της Καλύ­μνου,  στην Κάλυμνο προ­ή­δρευα του Κεντρι­κού Αρχαιο­λο­γι­κού Συμ­βου­λίου και με την επιμονή και την δική μου, επέ­στρεψε το χάλκινο άγαλμα της Κυράς στην Κάλυμνο. Μην μπερ­δεύ­ετε όμως τα πράγ­ματα, δεν είναι τα ίδια. Δεν είναι ίδιες υπο­θέ­σεις. Αλλά πριν πάμε σε αυτό, να σας πω και για τον Παρ­θε­νώνα διότι δεν τα ίδια επι­χει­ρή­ματα. Τα γλυπτά του Παρ­θε­νώνα απο­τε­λούν εθνικό αίτημα διότι τα απαιτεί το ίδιο το χάσκον μνημείο. Ο Παρ­θε­νώ­νας που είναι ακρω­τη­ρια­σμέ­νος. Δε ζητάμε κανένα άλλο ιστά­μενο άγαλμα, μεμο­νω­μένο δηλαδή, ούτε στην Ακρό­πολη ούτε πουθενά αλλού. Επο­μέ­νως είναι δύο δια­φο­ρε­τι­κές περι­πτώ­σεις και τα επι­χει­ρή­ματά μας σε κάθε περί­πτωση είναι εντελώς δια­φο­ρε­τικά. Ο  ίδιος ο Παρ­θε­νώ­νας ζητά τα αρχι­τε­κτο­νικά του μέλη,  που είναι ο γλυπτός του διά­κο­σμος. Πάμε τώρα να πω και μια κου­βέ­ντα για την εγκα­τά­λειψη της Καλύ­μνου. Αυτήν  τη στιγμή το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού υλο­ποιεί  του­λά­χι­στον δυο μεγάλα έργα στην Κάλυμνο τα οποία τα γνω­ρί­ζετε. Το ένα είναι το αρχο­ντικό Βούβαλη, το οποίο είναι στον άμεσο χώρο του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου, αυτό εις επίρ­ρω­σιν του ότι δεν υπο­τι­μούμε το Μουσείο, αντί­θετα το υπο­στη­ρί­ζουμε με ένα ακόμα κτίριο. Επίσης στο Ταμείο Ανά­καμ­ψης είναι ενταγ­μένο το μεγάλο έργο των Ανε­μό­μυ­λων. Επο­μέ­νως δεν υπάρχει εγκα­τά­λειψη από πλευράς Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού στην Κάλυμνο. Τώρα για τους σφουγ­γα­ρά­δες, τι να πουν και οι Συμια­κοί. Όλα τα Δωδε­κά­νησα, όλα αυτά τα νησιά, έχουν μια τέτοια σχέση με τη θάλασσα, όμως έχετε κάνει μια παρα­νό­ηση. Λέτε ότι τα συγκε­κρι­μένα χάλκινα θραύ­σματα τα οποία συνα­νή­κουν και απο­τε­λούν αυτόν το  θωρα­κο­φόρο έφιππο, προ­έρ­χο­νται από την Κάλυμνο. Σύμφωνα λοιπόν με το αρχείο της Εφο­ρείας Εναλίων Αρχαιο­τή­των, τα τμήματα του θωρα­κο­φό­ρου ανα­σύρ­θη­καν από δια­φο­ρε­τι­κές θέσεις στην ευρύ­τερη περιοχή της Καλύ­μνου και της Τελέν­δου, της Κω της Λέρου και των Αρκιών και σε δια­φο­ρε­τι­κές χρο­νι­κές περιό­δους από το 1997 έως το 2006. Ο  θωρα­κο­φό­ρος βρέθηκε μάλιστα μαζί με έναν αμφορέα από την Κνίδο. Οι έρευνες της Εφο­ρείας που διε­νερ­γή­θη­καν το 2000 και το 2002 δεν εντό­πι­σαν δυστυ­χώς το ναυάγιο,  ώστε να υπο­θέ­σουμε την πορεία του πλοίου, δηλαδή την αφε­τη­ρία του και τον προ­ο­ρι­σμό του. Η πιθανή δια­δρομή του πλοίου εντάσ­σε­ται σε ένα πολύ γνωστό θαλάσ­σιο αρχαίο δρόμο, από τις ακτές της Μικράς Ασίας – και στην περί­πτωση αυτή τη συγκε­κρι­μένη τη δίοδο μεταξύ Αλι­καρ­νασ­σού, Κνίδου, Κω και Καλύ­μνου -προς την ηπει­ρω­τική χώρα ή στο λιμάνι του Πειραιά ή στην Ιταλική χερ­σό­νησο. Για αυτό ακριβώς τον λόγο και η Μου­σειο­λο­γική μελέτη εντάσ­σει την έκθεση και την ανά­δειξη της γλυ­πτι­κής σύν­θε­σης του θωρα­κο­φό­ρου στο Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιο­τή­των, όπου μαζί με άλλα ευρή­ματα και ναυάγια, ανα­δει­κνύ­ε­ται η ιστορία τόσο της ευρύ­τε­ρης περιο­χής της Καλύ­μνου και της Μικράς Ασίας, όσο και του Αιγαίου. Κυρίως, η ιστορία του ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού που επι­κρά­τησε στη θάλασσά μας, στη λεκάνη της Μεσο­γείου από την προϊ­στο­ρική περίοδο, μετα­φέ­ρο­ντες ιδέες και αξίες του Δυτικού Πολι­τι­σμού. Η Κάλυ­μνος,  μόνο ωφε­λη­μένη είναι από την προβολή της και την συνέκ­θεσή της στο Εθνικό Μουσείο Ενάλιων Αρχαιο­τή­των.

Σας ευχα­ρι­στώ