Σκεπτικό της Εισαγγελέως για την απαλλαγή των δημοσίων υπόλογων στους πρώην Δήμους Αρχαγγέλου και Πεταλούδων

• Η εισαγ­γε­λική πρόταση προς το Συμ­βού­λιο Πλημ­με­λειο­δι­κών Ρόδου: δεν προ­έ­κυ­ψαν επαρ­κείς ενδεί­ξεις δόλου ή ιδιο­ποί­η­σης∙ Τα ελλείμ­ματα απο­δί­δο­νται σε οικο­νο­μι­κές δυσχέ­ρειες και δομικές αδυ­να­μίες των υπη­ρε­σιών

Η υπόθεση των δια­πι­στω­μέ­νων ελλειμ­μά­των στους πρώην Δήμους Πετα­λού­δων και Αρχαγ­γέ­λου, που σημά­δεψε για χρόνια τον δημόσιο διάλογο στη Ρόδο, εισέρ­χε­ται σε κατα­λη­κτική φάση.

Μετά την προ­κα­ταρ­κτική εξέταση και την κύρια ανά­κριση, η Εισαγ­γε­λέας Πλημ­με­λειο­δι­κών Ρόδου ειση­γή­θηκε, όπως απε­κά­λυψε χθες η «δημο­κρα­τική», στο Συμ­βού­λιο Πλημ­με­λειο­δι­κών να μη γίνει κατη­γο­ρία κατά πέντε αιρετών, κρί­νο­ντας ότι δεν συγκρο­τεί­ται η αντι­κει­με­νική και υπο­κει­με­νική υπό­σταση του αδι­κή­μα­τος της απι­στίας σε βάρος Οργα­νι­σμού Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης.

Το σκε­πτικό της στη­ρί­ζε­ται στην αρχή της ηθικής από­δει­ξης (άρθρο 177 ΚΠΔ), στην εκτί­μηση μαρ­τυ­ρι­κών κατα­θέ­σεων και εγγρά­φων, καθώς και στα ευρή­ματα του δια­χει­ρι­στι­κού ελέγχου που παραγ­γέλ­θηκε με την υπ’ αριθμ. 4271/2021 εντολή.

Το πλαίσιο: συνέ­νωση δήμων και περί­ο­δος που ελέγ­χθηκε

Οι φερό­με­νες πράξεις ανά­γο­νται στο διά­στημα 2007-2010, όταν οι κατη­γο­ρού­με­νοι υπη­ρε­τού­σαν ως αιρετοί στους τότε αυτο­τε­λείς Δήμους Πετα­λού­δων και Αρχαγ­γέ­λου. Από 1.1.2011, με τον Ν. 3852/2010 («Καλ­λι­κρά­της»), οι δύο αυτοί δήμοι συνε­νώ­θη­καν – μεταξύ άλλων – στον ενιαίο Δήμο Ρόδου. Η αφορμή της ποι­νι­κής διε­ρεύ­νη­σης ήταν τα ποσά ελλείμ­μα­τος που δια­πι­στώ­θη­καν κατά την 31η.12.2010: 3.056.986,69 ευρώ στον πρώην Δήμο Πετα­λού­δων και 128.889,58 ευρώ στον πρώην Δήμο Αρχαγ­γέ­λου.

Τα πρόσωπα και οι ιδιό­τη­τες

Στο επί­κε­ντρο της έρευνας βρέ­θη­καν οι εξής αιρετοί:

— Μιχαήλ Κορ­δί­νας, δήμαρ­χος πρώην Δήμου Πετα­λού­δων την περίοδο 2007-2010.

— Αθα­νά­σιος Τσέλιος, αντι­δή­μαρ­χος Οικο­νο­μι­κών πρώην Δήμου Πετα­λού­δων την περίοδο 2007-2010.

— Αλέ­ξαν­δρος Παπου­ράς, δήμαρ­χος Δήμου Αρχαγ­γέ­λου την περίοδο 2007-2010.

— Δημή­τριος Λεβέ­ντης, αντι­δή­μαρ­χος Υπη­ρε­σιών /ΚΕΠ/Τεχνι­κής Υπη­ρε­σίας Δήμου Αρχαγ­γέ­λου (2008).

— Αντώ­νιος Παγκάς, αντι­δή­μαρ­χος Διοι­κη­τι­κών και Οικο­νο­μι­κών Υπη­ρε­σιών/ΚΕΠ Δήμου Αρχαγ­γέ­λου (2009).

Τα κεντρικά ευρή­ματα για τον πρώην  Δήμο Πετα­λού­δων

Η Εισαγ­γε­λέας υπεν­θυ­μί­ζει ότι δύο αμε­τά­κλη­τες – ως προς το αθω­ω­τικό τους απο­τέ­λε­σμα – απο­φά­σεις του Τρι­με­λούς Εφε­τείου Κακουρ­γη­μά­των Δωδε­κα­νή­σου (υπ’ αριθμ. 158/2017 για τον Μιχαήλ Κορδινά και 88/2018 για τους Μιχαήλ Κορδίνα και Αθα­νά­σιο Τσελίου) είχαν ήδη κηρύξει αθώους τους αιρε­τούς για πράξεις υπε­ξαί­ρε­σης και απι­στίας που αφο­ρού­σαν την ίδια επίμαχη χρονική περίοδο και την ίδια δια­χεί­ριση του πρώην Δήμου Πετα­λού­δων, όπως αυτή προσ­διο­ρί­στηκε και στο υπ’ αριθμ. 77/2017 παρα­πεμ­πτικό βού­λευμα του Συμ­βου­λίου Εφετών Δωδε­κα­νή­σου.

Κατά τις παρα­πάνω δικα­στι­κές κρίσεις, δεν απο­δεί­χθηκε ιδιο­ποί­ηση χρη­μά­των ούτε άμεσος δόλος μείωσης της δημο­τι­κής περιου­σίας. Η μη εμπρό­θε­σμη ή ελλιπής απόδοση παρα­κρα­τή­σεων προς ασφα­λι­στικά ταμεία, ΙΚΑ, ΔΟΥ και Τρά­πε­ζες δεν ερμη­νεύ­θηκε ως παρά­νομη ιδιο­ποί­ηση, αλλά ως απόρ­ροια σοβαρών οικο­νο­μι­κών δυσχε­ρειών του δήμου εκείνη την περίοδο. Στο πλαίσιο αυτό, το δικα­στή­ριο είχε εξε­τά­σει ανα­λυ­τικά τις μη απο­δο­θεί­σες κρα­τή­σεις προς:

— Οργα­νι­σμό Περί­θαλ­ψης Ασφα­λι­σμέ­νων Δημο­σίου (ΟΠΑΔ),

— Ταμείο Επι­κου­ρι­κής Ασφά­λι­σης Δημο­σίων Υπαλ­λή­λων (ΤΕΑΔΥ),

— Ενιαίο Ταμείο Ανε­ξάρ­τητα Απα­σχο­λού­με­νων (ΕΤΑΑ) για συγκε­κρι­μέ­νους επαγ­γελ­μα­τίες,

— Ταμείο Πρό­νοιας Δημο­σίων Υπαλ­λή­λων (ΤΠΔΥ),

— Ίδρυμα Κοι­νω­νι­κών Ασφα­λί­σεων (ΙΚΑ),

— Δημόσια Οικο­νο­μική Υπη­ρε­σία Ρόδου (ΦΜΥ),

— Ταχυ­δρο­μικό Ταμιευ­τή­ριο (δόσεις δανείων εργα­ζο­μέ­νων).

Οι πράξεις αυτές είχαν ποσο­τι­κο­ποι­η­θεί σε επι­μέ­ρους ποσά ανά έτος και φορέα, τα οποία, αθροι­στικά, απο­τυ­πώ­θη­καν σε συνο­λικά ποσά «μη από­δο­σης». Ωστόσο, το δικα­στή­ριο έκρινε ότι ούτε ιδιο­ποί­ηση προ­έ­κυψε, ούτε επι­δί­ωξη οφέλους, ούτε πρόθεση ζημί­ω­σης του ΟΤΑ. Αντί­θετα, δια­πι­στώ­θηκε ότι οι παρα­κρα­τή­σεις χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για να καλυ­φθούν τρέ­χου­σες δαπάνες εν μέσω έλλει­ψης δια­θέ­σι­μων πιστώ­σεων και οξείας ταμεια­κής πίεσης, γεγονός που συμ­βα­δί­ζει με την εικόνα «πλήρους αταξίας» στο αρχείο του δήμου την εποχή εκείνη, όπως κατέ­γραψε και η υπ’ αριθμ. 4271/2021 έκθεση δια­χει­ρι­στι­κού ελέγχου.

Στο σκε­πτικό της παρού­σας εισαγ­γε­λι­κής πρό­τα­σης υπο­γραμ­μί­ζε­ται η «ταυ­τό­τητα» των πραγ­μα­τι­κών περι­στα­τι­κών: ίδιο χρονικό πλαίσιο, ίδιες δια­χει­ρι­στι­κές ενέρ­γειες, ίδια λογι­στική απο­τύ­πωση και ταυ­τό­ση­μες αιτιά­σεις, οι οποίες είχαν ήδη κριθεί αμε­ρό­λη­πτα από το Εφετείο. Συνεπώς, δεν υφί­στα­νται νεότερα δεδο­μένα ικανά να ανα­τρέ­ψουν το αθω­ω­τικό απο­τέ­λε­σμα ή να θεμε­λιώ­σουν εκ νέου ποινική ευθύνη για απιστία.

Το σκηνικό στον πρώην Δήμο Αρχαγ­γέ­λου: λογι­στική αταξία και στε­λέ­χωση

Στον πρώην Δήμο Αρχαγ­γέ­λου, τα δεδο­μένα που συνέ­λεξε η ανά­κριση ανα­δει­κνύ­ουν ένα δια­χρο­νικό έλλειμμα οργα­νω­τι­κής επάρ­κειας στην οικο­νο­μική υπη­ρε­σία. Οι εκθέ­σεις των ορκωτών ελεγ­κτών για τις χρήσεις 2007-2010 κατέ­γρα­φαν ότι το διπλο­γρα­φικό σύστημα «υπο­κα­θί­στατο» στην πράξη από απλο­γρα­φική πρα­κτική, με απο­τέ­λε­σμα την πλημ­μελή απει­κό­νιση εσόδων, εξόδων, απαι­τή­σεων και υπο­χρε­ώ­σεων.

Κρίσιμο στοι­χείο απο­τέ­λε­σαν οι μαρ­τυ­ρίες δύο βασικών υπαλ­λή­λων της οικο­νο­μι­κής λει­τουρ­γίας:

— Προϊ­στά­με­νος Οικο­νο­μι­κών Υπη­ρε­σιών και ειδικός ταμίας, κατέ­θεσε ότι αδυ­να­τούσε αντι­κει­με­νικά να αντα­πο­κρι­θεί στα καθή­κο­ντα λόγω έλλει­ψης τυπικών γνώσεων και επι­βά­ρυν­σης με πολ­λα­πλά καθή­κο­ντα (μεταξύ άλλων ληξιαρ­χείου). Από το 2007 είχε ζητήσει την απαλ­λαγή του από την ταμειακή ευθύνη. Περιέ­γραψε συστη­μα­τι­κές καθυ­στε­ρή­σεις στο «κλεί­σιμο» ταμείου, τη συντή­ρηση δύο παράλ­λη­λων συστη­μά­των (ηλε­κτρο­νι­κού και χει­ρό­γρα­φου) και ετε­ρο­χρο­νι­σμέ­νες κατα­χω­ρί­σεις.

— Υπάλ­λη­λος του Τμή­μα­τος Οικο­νο­μι­κής Υπη­ρε­σίας και, από 26.11.2009, προϊ­στα­μένη του Τμή­μα­τος, εξήγησε ότι δεν είχε αρμο­διό­τη­τες ταμεια­κής δια­χεί­ρι­σης, ενώ είχε ζητήσει την αντι­κα­τά­σταση του ταμία για την «απο­κα­τά­σταση της εικόνας του Ταμείου».

Η εικόνα που προ­κύ­πτει είναι ενός «διά­τρη­του» λογιστικο-μηχανογραφικού περι­βάλ­λο­ντος, όπου συχνά εσόδα μιας χρήσης εμφα­νί­ζο­νται στην επόμενη, πλη­ρω­μές εκτά­κτων αναγκών εκκα­θα­ρί­ζο­νται μετά από μακρό χρονικό διά­στημα, και η αρχή της αυτο­τέ­λειας των χρήσεων δεν τηρεί­ται. Ενδει­κτική είναι η τερά­στια από­κλιση στον πρώτο προσ­διο­ρι­σμό της «ταμεια­κής δια­φο­ράς» (1.775.749,58 ευρώ), η οποία, με απλή δια­σταύ­ρωση και την υπ’ αριθμ. πρωτ. 10934/4107/6.7.2021 απά­ντηση της Τρά­πε­ζας Πει­ραιώς, μειώ­θηκε κατά 1.646.850,00 ευρώ – ποσό που αφο­ρούσε ανα­λή­ψεις κατευ­θυ­νό­με­νες σε απο­πλη­ρωμή δανείων – με τελικό υπό διε­ρεύ­νηση υπό­λοιπο 128.889,58 ευρώ.

Η Εισαγ­γε­λέας επι­ση­μαί­νει ότι, υπό αυτές τις συν­θή­κες αταξίας, δεν μπορεί να πιστο­ποι­η­θεί με ασφά­λεια «βέβαιη ζημία» του ΟΤΑ, αλλά ούτε να συσχε­τι­στεί αιτιω­δώς οποια­δή­ποτε συγκε­κρι­μένη δια­χει­ρι­στική πράξη ή παρά­λειψη με ζημιο­γόνο απο­τέ­λε­σμα που να βαρύνει συγκε­κρι­μένο αιρετό.

Η νομική αξιο­λό­γηση: τι απαιτεί ο νόμος για την «απιστία»

Στο πεδίο του πρώην Δήμου Πετα­λού­δων, η προ­γε­νέ­στερη αθώωση για τυπικά ταυ­τό­ση­μες πράξεις και ποσά, σε συν­δυα­σμό με τη δια­γνω­σθείσα οικο­νο­μική δυσχέ­ρεια, απο­κλείει το στοι­χείο του δόλου και της ιδιο­ποί­η­σης. Στο πεδίο του πρώην Δήμου Αρχαγ­γέ­λου, η Εισαγ­γε­λέας δια­πι­στώ­νει ότι οι δια­πι­στω­μέ­νες ελλεί­ψεις, όπως η απουσία εσω­τε­ρι­κών ελέγχων, η ανε­παρ­κής στε­λέ­χωση, η μη τήρηση του διπλο­γρα­φι­κού, η ελλιπής τεκ­μη­ρί­ωση και αρίθ­μηση παρα­στα­τι­κών, είναι υλικές/οργα­νω­τι­κές κατα­στά­σεις και όχι αυτο­τε­λείς «δικαιο­πρα­κτι­κές» δια­χει­ρι­στι­κές πράξεις που θα μπο­ρού­σαν, από μόνες τους, να πλη­ρώ­σουν την αντι­κει­με­νική υπό­σταση της απι­στίας. Ακόμη και αν εθε­ω­ρού­ντο δια­χει­ρι­στι­κές πράξεις, δεν απο­δεί­χθηκε συγκε­κρι­μένη, εξα­το­μι­κευ­μένη ζημία από συγκε­κρι­μένη πράξη συγκε­κρι­μέ­νου αιρετού.

Επι­πλέον, στο υπο­κει­με­νικό επίπεδο, η αμελής ή αδιά­φορη, αλλά όχι σκο­πού­μενη, δια­χεί­ριση, ακόμη και όταν προ­κα­λεί δυσμενή απο­τε­λέ­σματα, δεν αρκεί για την απιστία. Απου­σιά­ζει η πρόθεση οφέλους ή η συνει­δητή αποδοχή ζημίας, ενώ η ίδια η λογι­στική αταξία δεν επι­τρέ­πει την ασφαλή ποσο­τι­κο­ποί­ηση βλάβης.

Ποσο­τικά μεγέθη και κρί­σι­μες απο­σα­φη­νί­σεις

Η εισαγ­γε­λική πρόταση κατα­γρά­φει ότι, στον πρώην Δήμο Πετα­λού­δων, τα ποσά που είχαν απο­δο­θεί σε «μη απόδοση» κρα­τή­σεων (προς ΟΠΑΔ, ΤΕΑΔΥ, ΕΤΑΑ, ΤΠΔΥ, ΙΚΑ, ΔΟΥ για ΦΜΥ, Ταχυ­δρο­μικό Ταμιευ­τή­ριο) είχαν αθροι­στεί σε 1.589.162,76 ευρώ, ενώ οι προ­σαυ­ξή­σεις και πρό­σθε­τοι φόροι/τέλη ανέρ­χο­νταν σε 390.554,08 ευρώ, με «ονο­μα­στική» συνο­λική ζημία 1.979.716,84 ευρώ. Όμως, τα δικα­στικά ευρή­ματα της περιό­δου 2017-2018 απέ­κλει­σαν την ιδιο­ποί­ηση και τον άμεσο δόλο, απο­δί­δο­ντας τη μη έγκαιρη απόδοση στις ταμεια­κές πιέσεις του δήμου και σε επι­λο­γές κάλυψης λει­τουρ­γι­κών αναγκών.

Στον πρώην Δήμο Αρχαγ­γέ­λου, το τελικό υπό­λοιπο ελλείμ­μα­τος των 128.889,58 ευρώ προ­κύ­πτει μετά τη σημα­ντική μείωση που προήλθε από την τρα­πε­ζική δια­σταύ­ρωση για δανεια­κές υπο­χρε­ώ­σεις. Η Εισαγ­γε­λέας υπο­γραμ­μί­ζει ότι, υπό το καθε­στώς ετε­ρο­χρο­νι­σμέ­νων κατα­χω­ρί­σεων και δια­σταλ­τι­κής λογι­στι­κής απει­κό­νι­σης, δεν είναι δυνατόν να απο­δο­θεί με βεβαιό­τητα το ποσό αυτό σε πραγ­μα­τική ζημία που προ­κλή­θηκε από συγκε­κρι­μένη ενέρ­γεια συγκε­κρι­μέ­νου αιρετού.

Η τύχη της υπό­θε­σης, που χει­ρί­στηκε ο ποι­νι­κο­λό­γος κ. Στέλιος Κιουρ­τζής, βρί­σκε­ται πλέον στα χέρια του Συμ­βου­λίου Πλημ­με­λειο­δι­κών Ρόδου, το οποίο θα κρίνει με βάση την πρόταση και τον φάκελο της δικο­γρα­φίας αν η υπόθεση θα τεθεί στο αρχείο ή αν θα υπάρξει δια­φο­ρε­τική δια­δι­κα­στική εξέλιξη. Σε κάθε περί­πτωση, το εισαγ­γε­λικό σκε­πτικό συνιστά μια πλήρη απο­δό­μηση της κατη­γο­ρίας περί απι­στίας τόσο ως προς την αντι­κει­με­νική της θεμε­λί­ωση όσο και ως προς το κρίσιμο στοι­χείο του άμεσου δόλου, ανα­δει­κνύ­ο­ντας ότι η εικόνα των ελλειμ­μά­των σχε­τί­ζε­ται πρω­τί­στως με δια­χρο­νι­κές οικο­νο­μι­κές στε­νό­τη­τες και κατα­φα­νείς διοι­κη­τι­κές/ λογι­στι­κές αδυ­να­μίες – όχι με εγκλη­μα­τική πρόθεση.

Την υπόθεση χει­ρί­ζο­νται οι δικη­γό­ροι κ.κ. Στέλιος Κιουρ­τζής, Ακης Δημη­τριά­δης και Πανα­γιώ­της Φου­τού­λης.