Stress test για τα ελληνικά νησιά ο υπερτουρισμός

«Βού­λια­ξαν» τον Αύ­γου­στο – Ο υπερ­του­ρι­σμός απει­λεί τον χα­ρα­κτή­ρα και σε βάθος χρό­νου την οι­κο­νο­μία πολ­λών προ­ο­ρι­σμών

Με έκ­πλη­ξη δια­πί­στω­ναν φέτος το κα­λο­καί­ρι οι επι­σκέ­πτες πολ­λών νη­σιών, όταν έφτα­ναν τον Ιού­λιο για τις δια­κο­πές τους στους αγα­πη­μέ­νους τους προ­ο­ρι­σμούς, πως πα­ρα­λί­ες, τα­βέρ­νες, καφέ και αγα­πη­μέ­νες γω­νιές που είχαν συ­νη­θί­σει να απο­λαμ­βά­νουν ήταν κα­τά­με­στα όλα από κόσμο.

Oσοι μά­λι­στα τα­ξί­δε­ψαν αρ­γό­τε­ρα, τον Αύ­γου­στο, ήρθαν αντι­μέ­τω­ποι με νησιά που είχαν ξε­πε­ρά­σει τα όρια της φέ­ρου­σας δυ­να­μι­κό­τη­τάς τους: ατε­λεί­ω­τες ουρές αυ­το­κι­νή­των και κυ­κλο­φο­ρια­κό στη Σα­ντο­ρί­νη, ανυ­παρ­ξία θέ­σε­ων παρ­κα­ρί­σμα­τος και ενί­ο­τε νερού στην Πάτμο, ουρές στις τα­βέρ­νες στην Τζια και στη Νάξο, συ­νω­στι­σμός στα λι­μά­νια της Πάρου και της Σα­ντο­ρί­νης, στρι­μω­ξί­δι στα στενά της Χώρας στην Πάτμο και της Οίας στη Σα­ντο­ρί­νη, θέ­μα­τα κα­θα­ριό­τη­τας πα­ντού, πα­ρο­δι­κές δια­κο­πές ηλε­κτρι­σμού σε κά­ποια νησιά, δυ­σά­ρε­στες οσμές από τα λύ­μα­τα στα πε­ρισ­σό­τε­ρα και ελ­λεί­ψεις νερού.

Δια­βά­στε ακόμη: Δι­πλά­σια της αντο­χής της η τα­ξι­διω­τι­κή κί­νη­ση στην Πάρο

Και όμως, τα τε­λευ­ταία χρό­νια έχουν γίνει κά­ποιες επεν­δύ­σεις σε αφα­λα­τώ­σεις, ηλε­κτρο­πα­ρα­γω­γή ή δια­σύν­δε­ση και ορι­σμέ­νες στοι­χειώ­δεις υπο­δο­μές. Ωστό­σο, η φε­τι­νή έκρη­ξη του του­ρι­σμού και η συ­γκέ­ντρω­ση εκα­τομ­μυ­ρί­ων του­ρι­στών από το εξω­τε­ρι­κό, που μπό­ρε­σαν να τα­ξι­δέ­ψουν από τις αρχές Ιου­λί­ου και μετά, σε με­ρι­κές δε­κά­δες νησιά του Αι­γαί­ου λει­τούρ­γη­σε ως stress test για την ελ­λη­νι­κή φι­λο­ξε­νία και τους κο­ρυ­φαί­ους προ­ο­ρι­σμούς. Και το stress test αυτό τα πε­ρισ­σό­τε­ρα νησιά δεν το πέ­ρα­σαν. Βε­βα­ρη­μέ­νη χρό­νια τώρα, για πα­ρά­δειγ­μα, η Σα­ντο­ρί­νη, από τον υπερ­του­ρι­σμό είδε τις αε­ρο­πο­ρι­κές αφί­ξεις επι­βα­τών να κι­νού­νται τον Αύ­γου­στο 5% υψη­λό­τε­ρα από τα επί­πε­δα του 2019, οπότε είχαν φτά­σει σε επί­πε­δα ρεκόρ. Μα πόσοι άν­θρω­ποι μπο­ρούν πλέον να χω­ρέ­σουν στα στε­νά­κια των Φηρών και της Οίας; Και πόσα άτομα μπο­ρούν να πιουν το ποτό τους το βράδυ στην πλα­τεία της Χώρας στην Πάτμο;

Τα σκλη­ρά ερω­τή­μα­τα

Παρά την παν­δη­μία και τα μέτρα, ο συ­νω­στι­σμός στην Πάρο, στη Νάξο, στην Τζια, στην Πάτμο, στη Σα­ντο­ρί­νη, στη Μύ­κο­νο, αλλά και αλλού, ήταν έντο­νος και συ­νε­χής, και φέρ­νει τη χώρα, τους κα­τοί­κους και τους αν­θρώ­πους που ασχο­λού­νται με τον του­ρι­σμό αντι­μέ­τω­πους με σκλη­ρά ερω­τή­μα­τα: χρειά­ζε­ται η Ελ­λά­δα πε­ρισ­σό­τε­ρους επι­σκέ­πτες ή χρειά­ζε­ται επι­σκέ­πτες που μπο­ρούν να αφή­σουν με­γα­λύ­τε­ρη προ­στι­θέ­με­νη αξία; Και αν η απά­ντη­ση είναι η δεύ­τε­ρη, μπο­ρεί ο ελ­λη­νι­κός του­ρι­σμός να το πε­τύ­χει αυτό χωρίς άμεση βελ­τί­ω­ση των υπο­δο­μών και των υπη­ρε­σιών; Δρό­μοι, μα­ρί­νες, τα μη πα­ρα­χω­ρη­μέ­να σε ιδιώ­τες αε­ρο­δρό­μια, θέ­σεις στάθ­μευ­σης, ύδρευ­ση, δια­χεί­ρι­ση απο­βλή­των, ηλε­κτρο­πα­ρα­γω­γή ακόμη και λι­με­νι­κές υπο­δο­μές πά­σχουν. Και εντέ­λει κα­τα­στρέ­φουν την εμπει­ρία για τους επι­σκέ­πτες, αλλά και τους κα­τοί­κους. Ναι μεν η δίψα για τη ρευ­στό­τη­τα που έφερε φέτος ο του­ρι­σμός ήταν δι­καιο­λο­γη­μέ­νη μετά την κρίση της παν­δη­μί­ας που δια­τά­ρα­ξε τη βιο­μη­χα­νία πα­γκο­σμί­ως το 2020, πλην όμως ακόμη και οι πιο κο­ντό­φθαλ­μοι αντι­λαμ­βά­νο­νται πως δεν μπο­ρούν να χω­ρέ­σουν στην Πάρο 150.000 άν­θρω­ποι ή στην Πάτμο 30.000. Δέκα φορές δη­λα­δή τον αριθ­μό των μο­νί­μων κα­τοί­κων. Πως δεν μπο­ρεί η Νάξος να εξυ­πη­ρε­τεί­ται λι­με­νι­κά από ένα μόλο που μπο­ρεί να φι­λο­ξε­νή­σει ένα και μόνο πλοίο, ούτε τα αυ­το­κί­νη­τα των πα­ρα­θε­ρι­στών να παρ­κά­ρουν σε ουρές χι­λιο­μέ­τρων γύρω από τους οι­κι­σμούς των νη­σιών.

Πάρτε για πα­ρά­δειγ­μα τη Σέ­ρι­φο. Κού­κλα η Σέ­ρι­φος, το κα­τα­λα­βαί­νεις από τη στιγ­μή που πλη­σιά­ζει το πλοίο στο λι­μά­νι, όταν αντι­κρί­ζεις τη Χώρα της, με τα άσπρα σπι­τά­κια σκαρ­φα­λω­μέ­να ψηλά, και κάτω το Λι­βά­δι, γρα­φι­κό, με τα μα­γα­ζά­κια του και μια υπέ­ρο­χη δική του πα­ρα­λία, τον Αυ­λό­μω­να. Κάπου εκεί, στην άκρη του Αυ­λό­μω­να, κρύ­βε­ται το πρώτο πρό­βλη­μα του νη­σιού, που κάνει αι­σθη­τή την πα­ρου­σία του μόλις φυ­σή­ξει νο­τιάς ή επι­κρα­τή­σει άπνοια: μια δυ­σά­ρε­στη μυ­ρω­διά από τον βιο­λο­γι­κό κα­θα­ρι­σμό, ο οποί­ος θέλει οπωσ­δή­πο­τε επι­σκευή, αν λει­τουρ­γεί κιό­λας κα­θό­λου ως βιο­λο­γι­κός. Ενα έργο υπο­δο­μής με χρή­μα­τα της Ε.Ε., που ήταν εξαρ­χής προ­βλη­μα­τι­κό. Οπως και η μα­ρί­να, που ναι μεν κα­τα­σκευά­στη­κε πρό­σφα­τα, προ­κα­λώ­ντας αρ­χι­κά εν­θου­σια­σμό στους φί­λους του yachting, αλλά στη συ­νέ­χεια αφέ­θη­κε στην τύχη της, με απο­τέ­λε­σμα ούτε οι προ­βλε­πό­με­νες υπη­ρε­σί­ες να πα­ρέ­χο­νται ούτε ο δήμος να έχει κά­ποιο έσοδο. Οπως και η δε­ξα­με­νή νερού, κα­τα­σκευα­σμέ­νη χρό­νια τώρα, αλλά χωρίς να γί­νουν και τα συ­νο­δευ­τι­κά έργα για την αξιο­ποί­η­σή της, με απο­τέ­λε­σμα να χρη­σι­μεύ­ει στην κα­λύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση για πό­τι­σμα της γύρω πε­ριο­χής (απλώς ανοί­γει το φράγ­μα) και συ­νή­θως ως συ­μπα­θη­τι­κός υδρο­βιό­το­πος. Και φέτος το νησί είχε έλ­λει­ψη νερού. Κού­κλα η Σέ­ρι­φος, αλλά ιδίως τον Αύ­γου­στο πάρ­κινγκ δεν υπάρ­χει που­θε­νά στο Λι­βά­δι και στη Χώρα, και η κυ­κλο­φο­ρια­κή συμ­φό­ρη­ση θυ­μί­ζει πρω­ι­νό στη Λ. Κη­φι­σού με ατύ­χη­μα!

Ας δούμε λίγο την πε­ρί­πτω­ση της Τζιας. Η Τζια είναι χωρίς αμ­φι­βο­λία από τα πιο ανερ­χό­με­να του­ρι­στι­κά νησιά, μά­λι­στα σε τόσο κο­ντι­νή από­στα­ση από την Αθήνα. Αυτή η εγ­γύ­τη­τά της ήταν που βο­ή­θη­σε το νησί να μην πάθει «στρα­πά­τσο» το 2020 –στην κρίση του κο­ρω­νοϊ­ού– και να βου­λιά­ξει από του­ρί­στες φέτος το κα­λο­καί­ρι. Το νησί έχει πολ­λές χι­λιά­δες εξο­χι­κές κα­τοι­κί­ες Αθη­ναί­ων, αλλά και Ευ­ρω­παί­ων, οι οποί­οι την επι­λέ­γουν επει­δή βρί­σκε­ται μιά­μι­ση ώρα από το αε­ρο­δρό­μιο «Ελ. Βε­νι­ζέ­λος».

Υπο­τυ­πώ­δεις υπο­δο­μές

Ομως ενώ έχουν χτι­στεί χι­λιά­δες νέα σπί­τια και κάθε Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κο από το Πάσχα έως τον Νο­έμ­βριο το νησί κα­τα­κλύ­ζε­ται από του­ρι­σμό, οι υπο­δο­μές του πα­ρα­μέ­νουν υπο­τυ­πώ­δεις. Το οδικό δί­κτυο στο με­γα­λύ­τε­ρο μέρος είναι χω­μά­τι­νο, το νερό φτά­νει στα πε­ρισ­σό­τε­ρα σπί­τια με βυτίο, ο βιο­λο­γι­κός κα­θα­ρι­σμός (που βρι­σκό­ταν μέχρι πρό­τι­νος σε μία από τις πιο πο­λυ­σύ­χνα­στες πα­ρα­λί­ες του νη­σιού) με­τα­φέρ­θη­κε αλλά πα­ρα­μέ­νει ημι­τε­λής, τα δε­κά­δες σκάφη που προ­σεγ­γί­ζουν τα Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κα δεν έχουν πού να δέ­σουν και τα σκου­πί­δια που πα­ρά­γο­νται από τις συ­νε­χώς αυ­ξα­νό­με­νες του­ρι­στι­κές αφί­ξεις ξε­χει­λί­ζουν – ιδιαί­τε­ρα τον Ιού­λιο και τον Αύ­γου­στο. Μά­λι­στα, στο νησί βρί­σκε­ται σε εξέ­λι­ξη με­γά­λη του­ρι­στι­κή επέν­δυ­ση –στην πα­ρα­λία του Βρο­σκό­που– που θα φέρ­νει χι­λιά­δες κό­σμου κάθε κα­λο­καί­ρι, αλλά καμία πρό­βλε­ψη δεν έχει γίνει για μελ­λο­ντι­κή βελ­τί­ω­ση των υπο­δο­μών, που έτσι όπως πάνε τα πράγ­μα­τα σε λίγο θα «διώ­χνει» τους του­ρί­στες από την ει­κό­να υπερ­κο­ρε­σμού.

Ας δούμε όμως τι γι­νό­ταν και στη Νάξο. Στη Νάξο, ει­δι­κά τα Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κα, έως και τα μέσα Αυ­γού­στου ο δρό­μος προς το λι­μά­νι θύ­μι­ζε ώρες αιχ­μής σε κε­ντρι­κές οδούς της Αθή­νας, με το λι­με­ναρ­χείο να ει­ση­γεί­ται «μπλό­κο» της πα­ρα­λια­κής για όσους δεν τα­ξί­δευαν ή δεν εκτε­λού­σαν υπη­ρε­σί­ες τρο­φο­δο­σί­ας και εκτά­κτου ανά­γκης. Το αδια­χώ­ρη­το επι­κρα­τού­σε, βέ­βαια, και στις πιο φη­μι­σμέ­νες τα­βέρ­νες του νη­σιού, όπου ανα­ζη­τού­νταν κενά για κρα­τή­σεις σε βάθος 4-5 ημε­ρών, ενώ τα τη­λέ­φω­να δεν στα­μα­τού­σαν λεπτό να χτυ­πούν. Οι ουρές από όσους δεν στέ­κο­νταν τυ­χε­ροί ή δεν είχαν προ­νο­ή­σει ήταν κα­θη­με­ρι­νό φαι­νό­με­νο, υπό το φόντο των σερ­βι­τό­ρων που πέρ­να­γαν τις βάρ­διες τους τρέ­χο­ντας αστα­μά­τη­τα. «Φέτος δεν βρί­σκα­με με τί­πο­τα προ­σω­πι­κό», ήταν το μό­νι­μο πα­ρά­πο­νο στα χείλη όλων των ιδιο­κτη­τών.

Τι λέει για όλα αυτά ο επι­χει­ρη­μα­τι­κός κό­σμος του του­ρι­σμού; Η χώρα δια­θέ­τει τα εχέγ­γυα για να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει ένα από τα τα­χύ­τε­ρα ρι­μπά­ουντ του του­ρι­σμού, υπό την προ­ϋ­πό­θε­ση όμως πως θα συ­νε­χί­σουν να πραγ­μα­το­ποιού­νται επεν­δύ­σεις, τόσο σε ξε­νο­δο­χεια­κά συ­γκρο­τή­μα­τα και δη­μό­σιες υπο­δο­μές όσο και σε νέα μο­ντέ­λα πω­λή­σε­ων και λει­τουρ­γί­ας. Αυτό προ­κύ­πτει από έρευ­να που πραγ­μα­το­ποί­η­σε η DHR Services με την υπο­στή­ρι­ξη της Metron Analysis σε 59 κο­ρυ­φαία στε­λέ­χη του οι­κο­συ­στή­μα­τος της φι­λο­ξε­νί­ας σε Ελ­λά­δα και εξω­τε­ρι­κό, και την οποία πα­ρου­σί­α­σε η «Κ» νω­ρί­τε­ρα φέτος.

«Αλ­λα­γή στρα­τη­γι­κής»

Η Ελ­λά­δα, κο­ρυ­φαί­ος του­ρι­στι­κός προ­ο­ρι­σμός, πρέ­πει και μπο­ρεί να επεν­δύ­σει στην κα­λύ­τε­ρη του­ρι­στι­κή εμπει­ρία, το­νί­ζει μι­λώ­ντας στην «Κ» ο υπουρ­γός Του­ρι­σμού Βα­σι­λης Κι­κί­λιας. «Γι’ αυτό, πλην της παν­δη­μί­ας που δη­μιουρ­γεί –πα­γκο­σμί­ως– ένα αστα­θές πε­ρι­βάλ­λον, είναι επι­βε­βλη­μέ­νο πλέον να ανα­βαθ­μί­σου­με τις υπο­δο­μές μας. Η δια­σφά­λι­ση της ανό­δου του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος και η διάρ­κεια στην ποιό­τη­τα και στα έσοδα προ­ϋ­πο­θέ­τουν μια στρα­τη­γι­κή βιώ­σι­μου του­ρι­σμού μέσα από τον σε­βα­σμό στο πε­ρι­βάλ­λον και τα ιδιαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά των νη­σιών μας και της εν­δο­χώ­ρας», υπο­γραμ­μί­ζει. Πα­ράλ­λη­λα, όπως ση­μειώ­νει, η ισόρ­ρο­πη και αει­φό­ρος ανά­πτυ­ξη θα ενι­σχύ­σει την αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα, θα βελ­τιώ­σει το του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν, θα δη­μιουρ­γή­σει κα­λύ­τε­ρη ποιό­τη­τα ζωής στους κα­τοί­κους και στους επι­σκέ­πτες. «Είναι ευ­θύ­νη όλων των συ­ναρ­μό­διων φο­ρέ­ων να δου­λέ­ψου­με συ­ντο­νι­σμέ­να, στο­χευ­μέ­να και με στρα­τη­γι­κό σχέ­διο προς αυτήν την κα­τεύ­θυν­ση. Το brand “Ελ­λά­δα” είναι πολύ ισχυ­ρό και όλοι μαζί θα το κά­νου­με ισχυ­ρό­τε­ρο», προ­σθέ­τει. «Η ανά­γκη για ένα νέο μο­ντέ­λο του­ρι­σμού που θα στη­ρί­ζε­ται στη βιω­σι­μό­τη­τα, στις επεν­δύ­σεις και στην ψη­φιο­ποί­η­ση είναι επι­τα­κτι­κή», έχει προει­δο­ποι­ή­σει επα­νει­λημ­μέ­νως ο πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ (Σύν­δε­σμος Ελ­λη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σε­ων), Γιάν­νης Ρέ­τσος. Χρειά­ζε­ται, λέει, συ­νο­λι­κό σχέ­διο για τον εκ­συγ­χρο­νι­σμό των υπο­δο­μών και την ανά­πτυ­ξη νέων όπου δεν υπάρ­χουν, μέσα και από στρα­τη­γι­κές συ­νερ­γα­σί­ες ιδιω­τι­κού και δη­μό­σιου τομέα και, βε­βαί­ως, να αντι­με­τω­πι­στεί απο­τε­λε­σμα­τι­κά η πρό­κλη­ση που αφορά το πε­ρι­βάλ­λον, την πρά­σι­νη ανά­πτυ­ξη, την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, την αει­φο­ρία.

Πηγή kathimerini.gr

Ηλίας Μπέλ­λος