Το διπλωματικό παρασκήνιο της αποχώρησης του Ορούτς Ρέις

Η απόφαση της Άγκυρας να μην ανα­νε­ώ­σει τη NAVTEX των δρα­στη­ριο­τή­των του «Ορούτς Ρέις», κυριο­λε­κτικά λίγο πριν την εκπνοή της προη­γού­με­νης, είναι απο­τέ­λε­σμα εντα­τι­κού διπλω­μα­τι­κού παρα­σκη­νίου των τελευ­ταίων ωρών. Παρότι συνιστά σαφή κίνηση απο­κλι­μά­κω­σης, απαι­τεί­ται νηφα­λιό­τητα, διότι αν οι εξε­λί­ξεις προ­χω­ρή­σουν όπως δρο­μο­λο­γού­νται από το Βερο­λίνο, με την στήριξη της Ουά­σιγ­κτον, τότε εισερ­χό­μα­στε σε μια μακρά περίοδο δύσκο­λων δια­βου­λεύ­σεων δίχως εγγυ­η­μένο απο­τέ­λε­σμα και με τον κίνδυνο ανα­ζω­πύ­ρω­σης της έντασης να είναι πάντα ορατός.

Τι ακριβώς συνέβη το τελευ­ταίο 24ωρο; Οι εντα­τι­κές πιέσεις κυρίως από την πλευρά του Βερο­λί­νου προς την Άγκυρα, οδή­γη­σαν τελικά στην απόφαση των Τούρκων, λίγο πριν τις έξι χθες το από­γευμα, στην εντολή για απο­χώ­ρηση του ερευ­νη­τι­κού «Ορούτς Ρέις» αλλά και του στο­λί­σκου των πολε­μι­κών πλοίων που το συνό­δευαν. Λίγο νωρί­τερα χθες το από­γευμα, η Άγκυρα έγερνε προς την απόφαση να εκδώσει νέα NAVTEX που θα έφερνε το «Ορούτς Ρέις» κοντά στο Καστε­λό­ριζο, παρά τις πιέσεις του Βερο­λί­νου για δια­τή­ρηση από­στα­σης μεγα­λύ­τε­ρης των 12 ναυ­τι­κών μιλίων (ν.μ.), από το ελλη­νικό ακρι­τικό νησί. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι με βάση τη NAVTEX που εξέ­πνευσε χθες τα μεσά­νυ­χτα, το «Ορούτς Ρέις» είχε φθάσει να δρα­στη­ριο­ποιεί­ται ακόμη και 32 ν.μ. από το Καστε­λό­ριζο, ενώ στις επαφές τους με τους Γερ­μα­νούς, οι Τούρκοι εμφα­νι­ζό­ταν δια­τε­θει­μέ­νοι να προ­χω­ρή­σουν σε περιοχή μεταξύ των 6 με 12 ν.μ., παρά τις περί του αντι­θέ­του εκκλή­σεις.

Είναι απο­λύ­τως σαφές ότι το κλίμα που είχε αρχίσει να δια­μορ­φώ­νε­ται στην Ε.Ε. περί κυρώ­σεων κατά της Τουρ­κίας ήταν σημα­ντικό εργα­λείο στα χέρια του Βερο­λί­νου. Παρά τις απο­κλί­νου­σες απόψεις (Γαλλία, Αυστρία πιο σκληρές και Γερ­μα­νία, Ιταλία, Ισπανία πιο μετριο­πα­θείς), στην Άγκυρα δια­μη­νύ­θηκε ότι παρα­βί­αση του δικαιώ­μα­τος επέ­κτα­σης της αιγια­λί­τι­δας ζώνης στο Καστε­λό­ριζο από τα 6 στα 12 ν.μ., μάλιστα με πολε­μικά μέσα και την Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας Κατε­ρίνα Σακελ­λα­ρο­πού­λου παρούσα στο ακρι­τικό νησί, θα δυσκό­λευε το Ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο από το να μη προ­χω­ρή­σει σε δρα­στι­κές απο­φά­σεις κατά της Τουρ­κίας. Τελικά το «Ορούτς Ρέις» άρχισε να κινεί­ται Βορειο­α­να­το­λικά προς την Αττά­λεια περί τις 18.00, αφού λίγο νωρί­τερα ο στο­λί­σκος των πολε­μι­κών πλοίων που το συνό­δευε, κινή­θηκε προς τις ναυ­τι­κές βάσεις του Τουρ­κι­κού Ναυ­τι­κού. Παράλ­ληλα και κάποιες μονάδες του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού (Π.Ν.) άρχισαν να απο­σύ­ρο­νται από το Ανα­το­λικό Αιγαίο.

Μέρος της πίεσης που ασκή­θηκε προς την Άγκυρα προ­έρ­χε­ται και από την Ουά­σιγ­κτον. Η παρου­σία του Μάικ Πομπέο στη Λευ­κω­σία χθες, μάλιστα αιφ­νι­δια­στικά, την ημέρα που επρό­κειτο να ανα­νε­ω­θεί η Τουρ­κική NAVTEX είχε διπλό στόχο: πρώτο να στείλει σήμα στην Άγκυρα, δεύ­τε­ρον, να ασκήσει πίεση και προς τους Κυπρί­ους. Η επίλυση του Κυπρια­κού παρα­μέ­νει «κλειδί» για την μείωση των εντά­σεων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, ιδιαί­τερα αφού η Άγκυρα χρη­σι­μο­ποιεί τα Κατε­χό­μενα ως μοχλό πίεσης όχι μόνο προς την Κυπριακή Δημο­κρα­τία, αλλά προς το σύνολο των χωρών της περιο­χής. Μια ενδια­φέ­ρουσα, αθόρυβη αλλά πολύ στιβαρή, πτυχή της αμε­ρι­κα­νι­κής παρέμ­βα­σης είναι η στρα­τιω­τική. Χθες, το πλοίο υπο­στή­ρι­ξης του Αμε­ρι­κα­νι­κού Ναυ­τι­κού USNS Yuma, έπλευσε από τα ανοιχτά της Κύπρου, πέρασε σε ορατή από­σταση από τον στόλο που συνό­δευε το «Ορούτς Ρέις» και την περιοχή που δρα­στη­ριο­ποιού­ταν τις προη­γού­με­νες ημέρες, προτού κατευ­θυν­θεί βορειο­δυ­τικά προς τη Ναυτική Βάση της Σούδας, όπου θα βρί­σκε­ται σε λίγη ώρα. Αυτή η κίνηση έγινε αντι­λη­πτή διότι, ασυ­νή­θι­στη τακτική για πολε­μικό πλοίο των ΗΠΑ, οι πομποί του ήταν ανοι­χτοί, με απο­τέ­λε­σμα να είναι ορατό μέσω του marine-traffic. Χθες, επίσης, στην Κύπρο κατέ­φθα­σαν δύο ταχύ­πλοα σκάφη του Αμε­ρι­κα­νι­κού Ναυ­τι­κού για ασκή­σεις με την Εθνική Φρουρά.

Η απο­κλι­μά­κωση στα νότια του Καστε­λό­ρι­ζου είναι ορατή, αλλά η μετα­τροπή της σε κεκτη­μένο θα εξαρ­τη­θεί από τις διπλω­μα­τι­κές εξε­λί­ξεις. Ακόμη και πριν λίγη ώρα ο υπουρ­γός Εθνικής Άμυνας Χου­λουσί Ακάρ βρέθηκε στο Κας, συνο­δευό­με­νος από το σύνολο της τουρ­κι­κής στρα­τιω­τι­κής ηγεσίας τη στιγμή που η Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας βρι­σκό­ταν στο Καστε­λό­ριζο. Όλοι τους θα μετα­βούν μετά στο μνημείο του Μου­σταφά Ερτου­γρούλ Ακέρ, ενός τουρ­κο­κρη­τι­κού λοχαγού που το 1917 είχε δια­κρι­θεί στο σαμπο­τάζ και τη βύθιση πλοίων της Αντάντ, με πλέον διάσημο «θύμα» του, το γαλλικό Αλε­ξάν­δρα. Είναι λοιπόν, απο­λύ­τως σαφές, ότι η Άγκυρα υπο­χώ­ρησε αλλά θα συνε­χί­σει τις πιέσεις. Άλλωστε, όπως είπε αξιω­μα­τού­χος του Τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Ενέρ­γειας στις 9 Σεπτεμ­βρίου, το «Ορούτς Ρέις» ολο­κλή­ρωσε τις έρευνες δύο δια­στά­σεων (2D) και, αν υπάρ­χουν ενδεί­ξεις, θα ακο­λου­θή­σουν οι τρισ­διά­στα­τες (3D) ή και γεω­τρή­σεις. Σε δέκα ημέρες, το τρίτο πλωτό γεω­τρύ­πανο «Κανουνί» θα είναι απο­λύ­τως έτοιμο για επι­χει­ρή­σεις και άπαντες στην Αθήνα το γνω­ρί­ζουν.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα το χρονικό διά­στημα από σήμερα μέχρι τη Σύνοδο Κορυφής του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου (24-25 Σεπτεμ­βρίου) είναι καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας. Πρα­κτικά εκείνο που εκκρε­μεί είναι μια συμ­φω­νία ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα για επι­στροφή στις διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές, την ίδια στιγμή που μέσω ΝΑΤΟ και κυρίως μέσω των υφι­στα­μέ­νων βέλ­τι­στων πρα­κτι­κών για την αποφυγή ατυ­χη­μά­των, που ήταν για χρόνια τμήμα των Μέτρων Οικο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ), γίνο­νται προ­σπά­θειες για εγκα­θί­δρυση μιας «κόκ­κι­νης γραμμής».

Χθες, από τη Θεσ­σα­λο­νίκη, ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης δήλωσε, μεταξύ άλλων ότι «είμαστε μία χώρα ειρη­νική, έτοιμη να συνερ­γα­στεί με όλους τους γεί­το­νές της και με την Τουρκία. Αν αυτή δεν συμ­φω­νεί για το θέμα που απο­τε­λεί τη μείζονα διαφορά μας, την οριο­θέ­τηση Θαλασ­σίων Ζωνών στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, τότε το Διεθνές Δικα­στή­ριο μπορεί να δώσει λύση. Γι’ αυτό και επιμένω ότι μόνο ο επί­λο­γος των προ­κλή­σεων μπορεί να γίνει ο πρό­λο­γος των συζη­τή­σεων». Ο πρω­θυ­πουρ­γός υπο­νό­ησε ότι η Ελλάδα συζητά υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ ως «μεί­ζο­νες» δια­φο­ρές, ωστόσο άφησε ανοιχτό το παρά­θυρο της Χάγης. Η μπάλα βρί­σκε­ται στην πλευρά του Τουρ­κι­κού γηπέδου. Η Άγκυρα έχει μιλήσει για διάλογο «χωρίς προ­ϋ­πο­θέ­σεις», γεγονός που εκ των πραγ­μά­των δημιουρ­γεί σοβα­ρούς προ­βλη­μα­τι­σμούς στην Αθήνα. Ωστόσο υπάρ­χουν ακόμα περι­θώ­ριαα. Αν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν απο­φα­σί­σει να μπει στο διπλω­μα­τικό παι­χνίδι ή να την ρίξει στην κερκίδα, επι­στρέ­φο­ντας στην τακτική της έντασης, θα φανεί πολύ σύντομα.

Πηγή: kathimerini.gr

Βασίλης Νέδος