Η αρχαιολογία «φρενάρει» έργο αντιπλημμυρικής θωράκισης στον Αρχάγγελο για… αισθητικούς λόγους!

Εχει εντα­χθεί στο ΕΣΠΑ με 5,16 εκατ. ευρώ! • Παρά τον κα­τε­πεί­γο­ντα χα­ρα­κτή­ρα του, το έργο της Τά­φρου Τ1 κιν­δυ­νεύ­ει να μπλο­κά­ρει, με το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού να ζητά αλ­λα­γή σχε­δια­σμού λόγω «αι­σθη­τι­κής βλά­βης» στον αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο • Αντι­δρά­σεις για τον κίν­δυ­νο απώ­λειας χρη­μα­το­δό­τη­σης

Στην καρ­διά ενός από τα πιο ευά­λω­τα σε πλημ­μυ­ρι­κά φαι­νό­με­να χωριά της Ρόδου, η υλο­ποί­η­ση ενός έργου αντι­πλημ­μυ­ρι­κής προ­στα­σί­ας που εντά­χθη­κε πα­νη­γυ­ρι­κά τον Ια­νουά­ριο στο ΕΣΠΑ 2021-2027 κιν­δυ­νεύ­ει να κα­θυ­στε­ρή­σει ή ακόμη και να ανα­τρα­πεί.

Ει­δι­κό­τε­ρα στον Αρ­χάγ­γε­λο της Ρόδου, όπου οι πλημ­μύ­ρες απο­τε­λούν επα­να­λαμ­βα­νό­με­νο κίν­δυ­νο, η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου εξα­σφά­λι­σε, μετά από πο­λυ­ε­τή με­λέ­τη, χρη­μα­το­δό­τη­ση 5,16 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ 2021-2027 για την κα­τα­σκευή της Τά­φρου Τ1 – ενός έργου που θε­ω­ρεί­ται κρί­σι­μο για την προ­στα­σία του οι­κι­σμού από τα ορ­μη­τι­κά νερά που κα­τε­βαί­νουν από τα όρη Προ­φή­της Ηλίας και Κά­ρα­βος. Ωστό­σο, η Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου, σε έγ­γρα­φό της στις 3 Αυ­γού­στου 2025, ζητά να βρε­θεί «άλλη τε­χνι­κή λύση» για την Τάφρο Τ1, προ­βάλ­λο­ντας αρ­χαιο­λο­γι­κούς και… αι­σθη­τι­κούς λό­γους.

Η ανοι­χτή απο­στραγ­γι­στι­κή Τά­φρος Τ1, μή­κους 3,18 χλμ., θε­ω­ρεί­ται απα­ραί­τη­τη από την Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου για την εκτρο­πή των χει­μάρ­ρων που κα­τε­βαί­νουν από τα όρη Προ­φή­της Ηλίας και Κά­ρα­βος.

Ωστό­σο, η Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου ζητά να βρε­θεί «άλλη τε­χνι­κή λύση», επι­κα­λού­με­νη τόσο την ύπαρ­ξη αρ­χαιο­τή­των όσο και την «αι­σθη­τι­κή βλάβη» που θα προ­κα­λέ­σει το έργο, καθώς θα είναι «ορατό από πα­ντού»!!!

Η σπου­δαιό­τη­τα του έργου

Η από­φα­ση έντα­ξης στο Πρό­γραμ­μα «Νότιο Αι­γαίο 2021 – 2027» υπο­γρά­φη­κε στις 20 Ια­νουα­ρί­ου 2025, εξα­σφα­λί­ζο­ντας χρη­μα­το­δό­τη­ση 5,16 εκατ. ευρώ από το Ευ­ρω­παϊ­κό Τα­μείο Πε­ρι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης για την Τάφρο Τ1.

Το έργο εντάσ­σε­ται στον γε­νι­κό σχε­δια­σμό αντι­πλημ­μυ­ρι­κών πα­ρεμ­βά­σε­ων της Πε­ρι­φέ­ρειας, στο­χεύ­ο­ντας στην απο­φυ­γή κα­τα­στρο­φών όπως αυτές που έχουν πλή­ξει τον Αρ­χάγ­γε­λο στο πα­ρελ­θόν.

Η τά­φρος, συ­νο­λι­κού μή­κους 3.180 μέ­τρων, θα εκτρέ­πει τα νερά των χει­μάρ­ρων προς το φυ­σι­κό ρέμα Μά­κρω­να και από εκεί στη θά­λασ­σα, ενώ πα­ράλ­λη­λα προ­βλέ­πε­ται η κα­τα­σκευή χω­μά­τι­νης οδού για συ­ντή­ρη­ση, επτά τε­χνι­κών οχε­τών και έργων ελέγ­χου της ροής.

Οι εν­στά­σεις της Αρ­χαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σί­ας

Στο έγ­γρα­φό της της 3ης Αυ­γού­στου 2025, η Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των χα­ρα­κτη­ρί­ζει το έργο «ανε­πα­νόρ­θω­τα κα­τα­στρο­φι­κό» για τις αρ­χαιο­λο­γι­κές θέ­σεις που συ­να­ντώ­νται κατά μήκος της Τά­φρου Τ1. Η χά­ρα­ξη περνά από πε­ριο­χές με μυ­κη­ναϊ­κούς τά­φους, αρ­χαία λα­το­μεία, σπη­λαιώ­δεις κα­τα­σκευ­ές και ανα­λημ­μα­τι­κούς τοί­χους προϊ­στο­ρι­κών χρό­νων.

Η Υπη­ρε­σία υπο­στη­ρί­ζει επί­σης ότι η εκ­σκα­φή θα δη­μιουρ­γή­σει «υψηλά πρανή» και «μό­νι­μη πληγή ορατή από πα­ντού», προ­κα­λώ­ντας αι­σθη­τι­κή υπο­βάθ­μι­ση στον πε­ρι­με­τρι­κό χώρο του οι­κι­σμού και στον θε­σμο­θε­τη­μέ­νο αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο.

Στο πο­λυ­σέ­λι­δο έγ­γρα­φό της, η Εφο­ρεία ανα­λύ­ει τις αρ­χαιό­τη­τες που εντο­πί­ζο­νται κατά μήκος της προ­τει­νό­με­νης χά­ρα­ξης, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η κα­τα­σκευή της Τά­φρου Τ1:

«…θα είναι ανε­πα­νόρ­θω­τα κα­τα­στρο­φι­κή για τις πο­λυά­ριθ­μες αρ­χαιο­λο­γι­κές θέ­σεις από τις οποί­ες διέρ­χε­ται. Επι­προ­σθέ­τως, τα υψηλά πρανή της εκ­σκα­φής που θα δη­μιουρ­γη­θούν από τους εκ­βρα­χι­σμούς θα προ­κα­λέ­σουν ανε­πι­στρε­πτί σο­βα­ρή πληγή και αι­σθη­τι­κή βλάβη πε­ρι­με­τρι­κά του οι­κι­σμού και του αρ­χαιο­λο­γι­κού χώρου. Σε όλη την πο­ρεία της η Τά­φρος 1, με τη μορφή που έχει υπο­βλη­θεί ως ανοι­χτός σκυ­ρο­δε­τη­μέ­νος αγω­γός, θα απο­τε­λεί μια μό­νι­μη πληγή ορατή από πα­ντού τόσο από τους κα­τοί­κους της πε­ριο­χής, όσο και από τους επι­σκέ­πτες, καθώς θα είναι πε­ρί­ο­πτη και ορατή από όλους τους διερ­χό­με­νους την εθνι­κή οδό Ρόδου-Λίν­δου».

Το κρί­σι­μο ση­μείο: η απαί­τη­ση για αλ­λα­γή σχε­δί­ου

Παρά το ότι στο τέλος του εγ­γρά­φου η Εφο­ρεία δη­λώ­νει «κατ’ αρχήν έγκρι­ση» για τα υπό­λοι­πα τμή­μα­τα του έργου, ζητά για την Τάφρο Τ1 «να ανα­ζη­τη­θεί άλλη τε­χνι­κή λύση» ή να με­τα­το­πι­στεί η πο­ρεία της, προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθούν οι αρ­χαιό­τη­τες.

Η απαί­τη­ση αυτή, σύμ­φω­να με τε­χνι­κούς κύ­κλους, απει­λεί την υλο­ποί­η­ση του έργου εντός των αυ­στη­ρών χρο­νο­δια­γραμ­μά­των του ΕΣΠΑ. Εάν χρεια­στεί νέα με­λέ­τη, οι δια­δι­κα­σί­ες μπο­ρεί να τρα­βή­ξουν για χρό­νια, με ορατό τον κίν­δυ­νο απώ­λειας της χρη­μα­το­δό­τη­σης.

Η κο­ρυ­φαία επι­σή­μαν­ση του εγ­γρά­φου έρ­χε­ται συ­γκε­κρι­μέ­να στην τε­λι­κή πρό­τα­ση της Υπη­ρε­σί­ας:

«Για την Τάφρο 1 θα πρέ­πει να ανα­ζη­τη­θεί άλλη, ηπιό­τε­ρη τε­χνι­κή λύση και να συ­ντα­χθεί τρο­πο­ποι­η­μέ­νη με­λέ­τη… Άλ­λω­στε, τυχόν υλο­ποί­η­ση της προ­τει­νό­με­νης πο­ρεί­ας της Τά­φρου 1 θα προ­κα­λέ­σει με­γά­λη κα­θυ­στέ­ρη­ση στο έργο εφό­σον θα απαι­τη­θεί εκτε­τα­μέ­νη αρ­χαιο­λο­γι­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση και η δια­δο­χι­κή εξέ­τα­ση της λύσης που θα προ­τα­θεί γι’ αυτό από το αρ­μό­διο συλ­λο­γι­κό όρ­γα­νο του ΥΠΠΟ.»

Η ίδια ανα­φέ­ρει ότι, αν η αλ­λα­γή θε­ω­ρη­θεί ανέ­φι­κτη, η πο­ρεία της τά­φρου θα πρέ­πει να με­τα­το­πι­στεί ώστε να απο­φευ­χθούν τα γνω­στά αρ­χαία συ­γκρο­τή­μα­τα.

Η σύ­γκρου­ση ανα­γκών: ασφά­λεια ή προ­στα­σία θέας;

Η δια­τύ­πω­ση της Αρ­χαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σί­ας ότι το έργο θα είναι «πε­ρί­ο­πτο και ορατό από όλους τους διερ­χό­με­νους την εθνι­κή οδό Ρόδου-Λίν­δου» εγεί­ρει ερω­τή­μα­τα για το αν η «αι­σθη­τι­κή όχλη­ση» μπο­ρεί να υπε­ρι­σχύ­σει ενός έργου που έχει στόχο την προ­στα­σία αν­θρώ­πι­νων ζωών και πε­ριου­σιών.

Η Πε­ρι­φέ­ρεια, από την πλευ­ρά της, έχει κα­τα­στή­σει σαφές ότι η Τά­φρος Τ1 είναι μόνο η πρώτη φάση θω­ρά­κι­σης του οι­κι­σμού, με με­λέ­τη σε εξέ­λι­ξη και για δεύ­τε­ρη τάφρο (Τ2) ώστε να αντι­με­τω­πι­στεί πλή­ρως το πρό­βλη­μα.

Το δια­κύ­βευ­μα για τον Αρ­χάγ­γε­λο

Είναι πα­σι­φα­νές ότι κάθε κα­θυ­στέ­ρη­ση στην πο­ρεία του έργου μπο­ρεί να είναι μοι­ραία για τη χρη­μα­το­δό­τη­ση.

Το έγ­γρα­φο της Αρ­χαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σί­ας ανα­δει­κνύ­ει ένα δί­λημ­μα που συχνά εμ­φα­νί­ζε­ται στην Ελ­λά­δα: πώς ισορ­ρο­πεί η προ­στα­σία της πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς με την ασφά­λεια και την ποιό­τη­τα ζωής των κα­τοί­κων. Στην πε­ρί­πτω­ση του Αρ­χαγ­γέ­λου, η κρι­σι­μό­τη­τα του έργου για την απο­φυ­γή πλημ­μυ­ρών συ­γκρού­ε­ται με την εκτί­μη­ση ότι η κα­τα­σκευή της Τά­φρου θα αλ­λοιώ­σει την «αι­σθη­τι­κή» του το­πί­ου.

Η το­πι­κή κοι­νω­νία, που έχει βιώ­σει τις συ­νέ­πειες πλημ­μυ­ρών, πα­ρα­κο­λου­θεί με ανη­συ­χία την αντι­πα­ρά­θε­ση με­τα­ξύ Πε­ρι­φέ­ρειας και Αρ­χαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σί­ας, γνω­ρί­ζο­ντας ότι οι χει­μώ­νες δεν πε­ρι­μέ­νουν…

Το έγ­γρα­φο