Μεγάλη πανελλαδική έρευνα – Πώς αντιμετωπίζουμε πανδημία, μέτρα και εμβόλιο, τι άλλαξε στην κατανάλωση

Ενη­με­ρω­νό­μα­στε περισ­σό­τερο ή λιγό­τερο μετά το πρώτο κύμα της Covid-19; Τι πιστεύ­ουμε για το εμβόλιο; Πως άλλαξε η κατα­να­λω­τική μας συμπε­ρι­φορά μετά από δύο λόκντα­ουν; Σε ότι αφορά το δεύτερο συγκρι­τικά με το πρώτο της άνοιξης, υπάρχει κάτι που άλλαξε στις δράσεις και στις αντι­λή­ψεις μας;

«Οι περιο­ρι­σμοί στις μετα­κι­νή­σεις των πολιτών και στη λει­τουρ­γία των κατα­στη­μά­των είχαν αυτή τη φορά ως απο­τέ­λε­σμα στάσεις και συμπε­ρι­φο­ρές των πολιτών δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νες σε σχέση με την άνοιξη του 2020», ανέφερε μιλώ­ντας στον ραδιο­φω­νικό σταθμό του ΑΠΕ ΜΠΕ, «Πρα­κτο­ρείο 104.9FM» η Δρ. Μαρίνα Ψιλού­τσι­κου, Μέλος ΕΔΙΠ Οικο­νο­μι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, υπεύ­θυνη για τον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση της έρευνας.

Η συγκε­κρι­μένη έρευνα είχε ως βάση δείγμα 3.571 παρα­τη­ρή­σεων, συμ­με­τέ­χο­ντες κάθε ηλικίας από όλη την Ελλάδα δια­φο­ρε­τι­κού κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κού προφίλ και στόχο να «διε­ρευ­νη­θούν οι κύριες δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις ανάμεσα στο πρώτο και στο δεύτερο λόκντα­ουν, η συνέ­πεια των πολιτών απέ­να­ντι στα μέτρα, τα συναι­σθή­ματά τους, να εξα­κρι­βω­θεί ο βαθμός ενη­μέ­ρω­σής τους και η εμπι­στο­σύνη τους προς τους εμπλε­κό­με­νους φορείς» αλλά και να περι­γρα­φεί η «γενική κατα­να­λω­τική συμπε­ρι­φορά στην ιδιαί­τερη αυτή συνθήκη μετά και την εμπει­ρία του πρώτου λόκντα­ουν», εξηγεί η ερευ­νή­τρια.

Βασικό ερώτημα ήταν δε να εξα­κρι­βω­θεί εάν οι όποιες “αλλαγές” στην κοι­νω­νία παγιώ­θη­καν: «σημα­ντικό ήταν να δούμε ποιες ήταν οι δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις και αν απέ­κτη­σαν μόνιμο χαρα­κτήρα, αν η ανα­γκα­στική υιο­θέ­τηση εξ απο­στά­σεως μεθόδων επι­κοι­νω­νίας και συναλ­λα­γών οδήγησε και σε δια­φο­ρε­τική στάση απέ­να­ντί τους» προ­σθέ­τει η κ. Ψιλού­τσι­κου. Εξήγησε μάλιστα πως μια ακόμη στό­χευση ήταν να δια­φα­νεί και το απο­τέ­λε­σμα του δεύ­τε­ρου λόκντα­ουν σε κάτι πιο ειδικό, στην ετήσια πλέον κατα­να­λω­τική ‘μάχη’ της Black Friday «που για πρώτη φορά μετα­φέρ­θηκε εξ ολο­κλή­ρου online, σε συν­θή­κες οικο­νο­μι­κών προ­κλή­σεων και αβε­βαιό­τη­τας ενώ η χώρα διανύει μια περίοδο με εξαι­ρε­τικά περιο­ρι­σμένη, και για ορι­σμένα είδη εξα­λει­φθήσα, δημόσια κατα­νά­λωση».

Η προ­σω­πική «δια­χεί­ριση» της Covid-19 και η εμπι­στο­σύνη σε… εμένα

Συνο­λικά οι περισ­σό­τε­ροι ερω­τη­θέ­ντες συμ­μορ­φώ­νο­νται με τους περιο­ρι­σμούς που έχουν επι­βλη­θεί στη διάρ­κεια του λόκντα­ουν με το 68% να κρατά απο­στά­σεις, το 86% να φορά μάσκα και το 90% να στέλνει SMS, ενώ «το 58% των Ελλήνων βγαίνει από το σπίτι όταν αυτό είναι απα­ραί­τητο» αναλύει η κ Ψιλού­τσι­κου που προ­σθέ­τει πως «οι γυναί­κες δεί­χνουν λίγο μεγα­λύ­τερη συνέ­πεια ενώ σημα­ντικά πιο συνε­πείς είναι οι ερω­τη­θέ­ντες μεγα­λύ­τε­ρης ηλικίας». Όσο για το… απα­ραί­τητο πλέον αξε­σουάρ υγείας, το 63% των Ελλήνων επι­λέ­γουν υφα­σμά­τινη μάσκα κι ένας στους τρεις τη μιας χρήσης, μη χει­ρουρ­γική, έκδοση.

Μειω­μένη είναι η διάθεση για ενη­μέ­ρωση για την Covid-19 σε σύγκριση με τον Απρίλιο 2020 όπως και η εμπι­στο­σύνη. «Λιγό­τε­ροι από τους μισούς (ποσοστό 38%) ενη­με­ρώ­νο­νται καθη­με­ρινά, ενώ σχεδόν ένας στους δέκα δεν ενη­με­ρώ­νε­ται καθόλου», σημειώ­νει η κ. Ψιλού­τσι­κου. Μικρό­τερο είναι και το ποσοστό που εμπι­στεύ­ο­νται τους εμπλε­κό­με­νους φορείς, χωρίς δια­φο­ρο­ποί­ηση μεταξύ των φύλων ή του τόπου κατοι­κίας. Τη μεγα­λύ­τερη πτώση εμφα­νί­ζει η εμπι­στο­σύνη προς την πολι­τεία με ποσοστό 39% έναντι 57% τον Απρίλιο 2020 ενώ αμε­τά­βλητο είναι το ποσοστό όσον εμπι­στεύ­ο­νται… τον εαυτό τους: οι 85 στους 100 Έλληνες δίνουν ψήφο εμπι­στο­σύ­νης πάνω από όλα στη δική τους αντί­ληψη.

Ο «παρά­γο­ντας εμβόλιο»

Με τις εξε­λί­ξεις στο θέμα να καλ­πά­ζουν, σύμφωνα με την συγκε­κρι­μένη έρευνα του Οικο­νο­μι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών το 63% των Ελλήνων θεωρούν πιθανό να είναι δια­θέ­σιμο το εμβόλιο στο πρώτο εξάμηνο του 2021 «ενώ το 42% των πολιτών προ­τί­θε­ται να εμβο­λια­στεί».

Το εμβόλιο και τον εμβο­λια­σμό «βλέπουν πιο θετικά οι γυναί­κες και οι μεγα­λύ­τε­ροι σε ηλικία», εξηγεί η κ Ψιλού­τσι­κου, ενώ μια δυνα­τό­τητα να παρέ­χε­ται επιλογή μεταξύ εμβο­λίων δια­φο­ρε­τι­κών εται­ρειών «θα λει­τουρ­γή­σει ενθαρ­ρυ­ντικά για όσους ήδη είναι θετικά δια­κεί­με­νοι προς αυτό, ανα­σταλ­τικά για όσους έχουν ήδη επι­φυ­λά­ξεις», αναλύει η υπεύ­θυνη της έρευνας.

«Ο φόβος για παρε­νέρ­γειες και η αμφι­βο­λία για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητά του είναι οι βασικοί λόγοι δισταγ­μού απέ­να­ντι στον εμβο­λια­σμό. Πάντως, ένας στους τρεις στον πλη­θυ­σμό πιστεύει ότι το εμβόλιο θα πρέπει να είναι υπο­χρε­ω­τικό για όλους», προ­σθέ­τει.

Κατα­να­λώνω online

Το “online” έχει έρθει για να μείνει αφού κατά τη διάρ­κεια του πρώτου λόκντα­ουν το 42% των Ελλήνων δοκί­μα­σαν τηλε­δια­σκέ­ψεις, το 33% αγορές από εμπο­ρικά κατα­στή­ματα, το 14% συναλ­λα­γές με το Δημόσιο ενώ 13 στους 100 προ­χώ­ρη­σαν σε δια­δι­κτυα­κές αγορές από super market. «Περισ­σό­τε­ροι από τους μισούς σκο­πεύ­ουν μάλιστα να συνε­χί­σουν κάποια ή κάποιες από αυτές τις δρα­στη­ριό­τη­τες και μετά το τέλος του λόκντα­ουν», εξηγεί η υπεύ­θυνη για τον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση της έρευνας.

«Ένας στους δύο εξοι­κειώ­θη­καν με online αγορές/δρα­στη­ριό­τη­τες και τις βρί­σκουν πιο εύκολες, πιο γρή­γο­ρες και πιο χρή­σι­μες. Το 25% νιώθουν πιο άνετα, το 19% τις θεωρούν πιο αξιό­πι­στες και το 16% πιο δια­σκε­δα­στι­κές σε σχέση με τη γνώμη που είχαν πριν το λόκντα­ουν ενώ ένας στους τρεις (37%) προ­τί­θε­νται να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν την υπη­ρε­σία clickaway, εάν αυτή προ­σφερ­θεί», προ­σθέ­τει η κ Ψιλού­τσι­κου.

Σε ό,τι αφορά την προ­σω­πική τους υγεία τέλος, του­λά­χι­στον ένας στους τέσ­σε­ρις έχουν δια­φο­ρο­ποι­ή­σει τη συμπε­ρι­φορά τους λόγω covid-19. Έτσι οι Έλληνες μέσα στα λόκντα­ουν έχουν ακυ­ρώ­σει ή ανα­βάλ­λει εξε­τά­σεις (25%), θερα­πείες (11%) και επι­σκέ­ψεις στον οδο­ντί­α­τρο (26%), απο­φεύ­γουν να επι­σκε­φθούν γιατρό για ήπια συμ­πτώ­ματα (22%) κι έχουν ξεκι­νή­σει ή αυξήσει την κατα­νά­λωση βιτα­μι­νών (23%). Σημειω­τέον την συμπε­ρι­φορά τους στα παρα­πάνω έχουν αλλάξει λίγο περισ­σό­τερο οι γυναί­κες όπως και οι μεγα­λύ­τε­ροι σε ηλικία…

Ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει και η ακτι­νο­γρα­φία της τελευ­ταίας… “από­δρα­σης” πριν τον 2ο εγκλει­σμό που ήταν μαζική: «Του­λά­χι­στον ένας στους δύο βγήκαν την ημέρα πριν το λόκντα­ουν στην περιοχή τους, είτε για ψώνια είτε για να δουν φίλους και συγ­γε­νείς. Ένας στους δύο (56%) δήλωσαν πως “είχαν ανάγκη να βγουν” ενώ ένας στους τρεις (36%) πως “ήταν απα­ραί­τητο να κάνουν κάποιες αγορές” ενώ μόλις το 15% θεω­ρού­σαν πως ήταν πιθανό να μετα­δώ­σουν ή να κολ­λή­σουν τον ιό εκείνη την ημέρα», σύμφωνα με τα ευρή­ματα της έρευνας.

«Πάμε Black Friday 2020;»

Κι όμως τελικά δεν ‘ξέσπασαν’ στις ηλε­κτρο­νι­κές αγορές οι Έλληνες κατά τη διάρ­κεια της ξενό­φερ­της «αλλά ‘καθεστώς’ πλέον» εκπτω­τι­κής ημέρας. Συγκε­κρι­μένα οι πολίτες πραγ­μα­το­ποί­η­σαν αγορές στη Black Friday 2020 σε ποσοστό 36% -34,3% το 2019- ενώ η μέση δαπάνη ήταν επίσης ελαφρώς αυξη­μένη, στα 229 € από τα 216€ της περα­σμέ­νης χρονιάς.

Περισ­σό­τερο φαν των… gadget οι γυναί­κες και… σπι­τό­γα­τοι οι άνδρες το 2020. Οι γυναί­κες ξόδεψαν φέτος 196€, σταθερά λιγό­τερα σε σχέση με τους άνδρες, η μέση δαπάνη των οποίων ανήλθε σε 280€. Σε ό,τι αφορά το είδος των αγορών, «οι γυναί­κες προ­τί­μη­σαν ρούχα και παπού­τσια (69%), καλ­λυ­ντικά και είδη προ­σω­πι­κής περι­ποί­η­σης (39%) ενώ οι άνδρες ηλε­κτρο­νικά (48%), ρούχα και παπού­τσια (47%)» εξηγεί η κ Ψιλού­τσι­κου. Εντυ­πω­σιακή είναι και «η αύξηση των αγορών σε ηλε­κτρο­νικά για τις γυναί­κες με 30% έναντι 14% το 2019 και σε είδη σπιτιού για τους άνδρες με 19% έναντι 7% το 2019», προ­σθέ­τει.

Τρεις στους τέσ­σε­ρις Έλληνες δήλωσαν ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι

Για άλλη μια χρονιά το μέγιστο ποσοστό έκπτω­σης με το οποίο αγό­ρα­σαν οι Έλληνες τη συγκε­κρι­μένη ημέρα δεν ήταν κοντά στα ‘στρατοσφαιρικά’ νούμερα του εξω­τε­ρι­κού αφού δεν ξεπερ­νούσε το 43% κατά μέσο όρο έστω και αν οι Έλληνες φαί­νε­ται να… αρκού­νται σε αυτό. «Τα ποσοστά έκπτω­σης δεν είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα εφά­μιλλα των ποσο­στών που έχουν παρα­δο­σιακά συν­δε­θεί με τη Black Friday διεθνώς, ένας στους δύο (ποσοστό 46%) όμως αγό­ρα­σαν και, μάλιστα, κυρίως προ­ϊ­ό­ντα της φετινής σεζόν ενώ μόλις ένας στους έξι αγόρασε κυρίως προ­ϊ­ό­ντα στοκ», ανέφερε η κ Ψιλού­τσι­κου.

Οι μισοί Έλληνες πριν προ­χω­ρή­σουν φέτος στις αγορές τους «χρη­σι­μο­ποί­η­σαν κάποια πλατ­φόρμα σύγκρι­σης τιμών και προ­σφο­ρών» (σ.σ site “ψαχτήρι”) ενώ ένας στους τρεις κατα­να­λω­τές δεν είχε κάνει κανέναν προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό πριν την Black Friday 2020. Από την άλλη μόλις ένας στους έξι Έλληνες ξόδεψε τελικά περισ­σό­τερα από όσα είχε προ­ϋ­πο­λο­γί­σει με τα ελλη­νικά εμπο­ρικά κατα­στή­ματα να απο­τε­λούν τη δημο­φι­λέ­στερη επιλογή (ποσοστό 63%). «Συνο­λικά τρεις στους τέσ­σε­ρις Έλληνες δήλωσαν ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι από τις αγορές τους στη Black Friday», εξηγεί η ερευ­νή­τρια.

Οι περισ­σό­τε­ροι πάντως Έλληνες δεν πεί­στη­καν από τις προ­βαλ­λό­με­νες ως… “ευκαι­ρίες” πιθανές αγορές και τελικά αντι­στά­θη­καν στη σαγήνη της δια­φη­μι­στι­κής καται­γί­δας: «από όσους δεν έκαναν αγορές το 58% δεν χρειά­ζο­νταν να αγο­ρά­σουν κάτι, ένας στους τρεις (33%) δήλωσαν ότι δεν είχαν ή δεν ήθελαν να δια­θέ­σουν χρήματα κι ένας στους τέσ­σε­ρις (23%) ότι δεν βρήκαν αρκετά καλές προ­σφο­ρές» ανα­φέ­ρει η υπεύ­θυνη της έρευνας.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ