Μαρία Γκασούκα: «Η έμφυλη βία, είναι ένα συνεχές εκκρεμές»

Σο­κα­ρι­σμέ­νη πα­ρα­κο­λου­θεί η κοινή γνώμη σε όλη τη χώρα, τις εξε­λί­ξεις από τη δο­λο­φο­νία της 27χρο­νης Ανα­στά­ζια στην Κω, η οποία ήταν η 5η γυ­ναι­κο­κτο­νία μέσα σ’ ένα μήνα.

Σύμ­φω­να με όσα δή­λω­σε στην ‘δη­μο­κρα­τι­κή’ η κα Μαρία Γκα­σού­κα -ομό­τι­μη κα­θη­γή­τρια του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου και μέλος της Πρω­το­βου­λί­ας κατά των Γυ­ναι­κο­κτο­νιών και του Δι­κτύ­ου Γυ­ναι­κών – Συγ­γρα­φέ­ων κατά της Εμ­φυ­λης Βίας και των Γυ­ναι­κο­κτο­νιών και Επί­τι­μο Μέλος της Επι­τρο­πής Ισό­τη­τας του Παν/μίου Αι­γαί­ου: «Είναι ένα έγκλη­μα κατά της αν­θρω­πό­τη­τας».

Πα­ράλ­λη­λα, εξέ­φρα­σε την αγα­νά­κτη­σή της για το γε­γο­νός πως καμία γυ­ναι­κεία ορ­γά­νω­ση ή ακόμη και γυ­ναί­κες πο­λι­τι­κοί, δεν έχουν πάρει θέση για τα συ­νε­χι­ζό­με­να πε­ρι­στα­τι­κά και δο­λο­φο­νί­ες ενώ, κρί­νε­ται πλέον απα­ραί­τη­τη η νο­μι­κή κα­το­χύ­ρω­ση του όρου ‘γυ­ναι­κο­κτο­νία’ ενώ μι­λά­ει για τις άπει­ρες μορ­φές έμ­φυ­λης βίας, που κα­τα­γρά­φο­νται σε όλο τον κόσμο.

Η κα Γκα­σού­κα εξέ­φρα­σε την αντί­θε­σή της στην ίδρυ­ση του Υπουρ­γεί­ου Κοι­νω­νι­κής Συ­νο­χής και Οι­κο­γέ­νειας, λέ­γο­ντας με­τα­ξύ άλλων πως ‘δεν έχει τις αρ­μο­διό­τη­τες που πρέ­πει’.

• Να ξε­κι­νή­σου­με από την πρό­σφα­τη γυ­ναι­κο­κτο­νία στην Κω, της άτυ­χης Ανα­στά­ζια, η οποία συ­γκλό­νι­σε την κοινή γνώμη. Κρί­νε­ται πλέον ανα­γκαία η κα­το­χύ­ρω­ση του όρου;

Να ξε­κα­θα­ρί­σου­με γιατί είναι απα­ραί­τη­το να μπει ο όρος ‘γυ­ναι­κο­κτο­νία’ στον ποι­νι­κό μας κώ­δι­κα: γιατί κάθε δο­λο­φο­νία γυ­ναί­κας, δεν είναι γυ­ναι­κο­κτο­νία. Μπο­ρεί να είναι αν­θρω­πο­κτο­νία –ευ­ρύ­τε­ρα- αλλά η γυ­ναι­κο­κτο­νία έχει συ­γκε­κρι­μέ­να χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Είναι σε­ξι­στι­κό, τρο­μο­κρα­τι­κό έγκλη­μα, είναι ερ­γα­λείο εφαρ­μο­γής πα­τριαρ­χι­κής πο­λι­τι­κής και με τις δια­στά­σεις που έχει πάρει πα­γκό­σμια, με βάση τα στοι­χεία που μας δίνει ο ΟΗΕ, πρέ­πει να θε­ω­ρη­θεί έγκλη­μα κατά της αν­θρω­πό­τη­τας. Κι αυτό γιατί, μόνον οι δο­λο­φο­νί­ες των τε­λευ­ταί­ων 15 ετών που έγι­ναν σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο, ξε­πέ­ρα­σαν κατά πολύ τα θύ­μα­τα του Ολο­καυ­τώ­μα­τος.

Και γιατί είναι σε­ξι­στι­κό έγκλη­μα; Γιατί είναι το τέλος –κατά κα­νό­να- μιας σει­ράς βί­αιων σχέ­σε­ων. Όταν πρό­κει­ται για γυ­ναι­κο­κτο­νία σε σχέση συ­ντρο­φι­κή, έχει προη­γη­θεί ένα μακρύ διά­στη­μα τρο­μο­κρα­τί­ας, το οποίο συν­δέ­ε­ται και με τη θε­ω­ρία του ‘ιδιό­κτη­του θη­λυ­κού’: Οι γυ­ναί­κες είναι ιδιο­κτη­σία των αν­δρών και κάθε προ­σπά­θεια να απο­τι­νά­ξουν αυτή την κυ­ριαρ­χία, θα πρέ­πει να τι­μω­ρη­θεί με σκλη­ρό τρόπο –με τον φόνο.

Άρα λοι­πόν, είναι εντε­λώς απα­ραί­τη­το να κα­το­χυ­ρω­θεί, όχι για να με­γα­λώ­σει η ποινή (και οι ποι­νές στην αν­θρω­πο­κτο­νία είναι αρ­κε­τά υψη­λές, αλλά δεν εφαρ­μό­ζο­νται). Το πρό­βλη­μα είναι ότι δο­λο­φο­νούν γυ­ναί­κες και σε λίγα χρό­νια, βγαί­νουν από τη φυ­λα­κή ενώ, δεν μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει δια­παι­δα­γω­γι­κά για ολό­κλη­ρο το νο­μι­κό μας σύ­στη­μα. Συ­νε­πώς, αρ­νού­με­νο το νο­μι­κό σύ­στη­μα να ανα­γνω­ρί­σει την έν­νοια της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας ως σε­ξι­στι­κού – τρο­μο­κρα­τι­κού εγκλή­μα­τος, με βαθιά σε­ξι­στι­κά κί­νη­τρα του δρά­στη, συ­σκο­τί­ζει αυτό το τρο­με­ρό έγκλη­μα που έχει λάβει ανε­ξέ­λεγ­κτες δια­στά­σεις. Θα έλεγα ότι είχε τέ­τοιες δια­στά­σεις –αλλά τώρα, το ανα­γνω­ρί­ζου­με.

• Τε­λι­κά όμως, φτά­σα­με μετά από έναν τρα­γι­κό αριθ­μό πε­ρι­στα­τι­κών να το ανα­γνω­ρί­ζου­με και στην Ελ­λά­δα;

Όχι, δεν το ανα­γνω­ρί­ζου­με όπως θα έπρε­πε. Θα σας πω ότι μου έκανε εντύ­πω­ση, ότι ανά­με­σα στις δύο πολύ πρό­σφα­τες εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις, κα­νέ­να κόμμα και κα­νέ­νας πο­λι­τι­κός αρ­χη­γός δεν το έβαλε στον δη­μό­σιο διά­λο­γο. Σε περ­σι­νό άρθρο του, ο πρω­θυ­πουρ­γός, είχε πει ότι ‘είναι και­ρός να νοη­μα­το­δο­τή­σου­με τον όρο’. Δη­λα­δή να νοη­μα­το­δο­τή­σου­με έναν όρο που γνω­ρί­ζουν όλοι οι διε­θνείς ορ­γα­νι­σμοί; Ξέ­χα­σε ή δεν τον πλη­ρο­φό­ρη­σαν ότι στη Σύ­νο­δο της Βιέν­νης του ΟΗΕ, το 2013, ο όρος αυτός κα­το­χυ­ρώ­θη­κε; Εμένα προ­σω­πι­κά με κά­λε­σε το Ευ­ρω­κοι­νο­βού­λιο και με την επι­στη­μο­νι­κή μου ιδιό­τη­τα, τον κα­το­χυ­ρώ­σα­με; Και άλλοι εμπει­ρο­γνώ­μο­νες από άλλες χώρες συ­νέ­βα­λαν να κα­το­χυ­ρω­θεί ο όρος από το 2009; Τι να νοη­μα­το­δο­τή­σου­με λοι­πόν;

Με πέντε γυ­ναι­κο­κτο­νί­ες με­σού­σης της προ­ε­κλο­γι­κής πε­ριό­δου, μόνον κά­ποιες βου­λεύ­τριες του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ -όχι όλες- κι ένα ‘άνευ­ρο’ δελ­τίο τύπου του κόμ­μα­τος, δεν απα­σχό­λη­σε κα­νέ­ναν αυτό το ζή­τη­μα!

• Την ίδια ώρα, πα­ρα­τη­ρού­με πως επι­μέ­νει και κάθε μορφή έμ­φυ­λης βίας κατά των γυ­ναι­κών. Μιας βίας που συν­δέ­ε­ται με το φύλο και με τα στε­ρε­ό­τυ­πα.

Φυ­σι­κά και είναι. Η βία στην Ελ­λά­δα, έχει μα­κράν πα­ρά­δο­ση –και όχι μόνον. Σε ολό­κλη­ρο τον κόσμο δεν υπάρ­χει κοι­νω­νία, σή­με­ρα γνω­στή, που δεν είναι πα­τριαρ­χι­κή. Και στην Ευ­ρώ­πη που θε­ω­ρού­σα­με ότι είναι πο­λι­τι­σμέ­νη, ότι δεν έχει σχέση με τις τρί­τες χώρες κ.ο.κ. δεν είναι αλή­θεια. Έχου­με τρο­με­ρά πε­ρι­στα­τι­κά γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας. Ωστό­σο και στη χώρα μας, έχου­με πολύ μακρά πα­ρά­δο­ση. Και αυτό, απο­τυ­πώ­νε­ται ακόμη και στα δη­μο­τι­κά μας τρα­γού­δια! Η Ελ­λά­δα δεν είχε άπει­ρα εγκλή­μα­τα τιμής; Ποια ήταν αυτά που αθώ­ω­ναν τον δρά­στη, πε­ρι­ποιώ­ντας τιμή στον άνδρα που ‘κα­θά­ρι­σε’ την τιμή του; Η γυ­ναί­κα δεν είχε δική της τιμή. Η ‘τιμή’ της αντα­να­κλού­σε αυτή του… ιδιο­κτή­τη της, δη­λα­δή του άνδρα της. Συ­νε­πώς, να μην μας ξαφ­νιά­ζουν όλα αυτά.

• Τώρα πια όμως, τα πε­ρι­στα­τι­κά βίας και οι γυ­ναι­κο­κτο­νί­ες έρ­χο­νται στη δη­μο­σιό­τη­τα, λαμ­βά­νουν δια­στά­σεις. Οι γυ­ναί­κες μι­λούν.

Βε­βαί­ως, χάρη στο #metoo με την Μπα­κο­δή­μου, χάρη στην πρω­το­βου­λία κατά των γυ­ναι­κτο­νιών, χάρη στο δί­κτυο γυ­ναι­κών – συγ­γρα­φέ­ων κατά της έμ­φυ­λης βίας και των γυ­ναι­κο­κτο­νιών, αυτά τα πράγ­μα­τα γί­νο­νται ορατά.

Η βία, έχει τόσες πολ­λές μορ­φές… Το Ιν­στι­τού­το της UNICEF στη Φλω­ρε­ντία, προ­σπά­θη­σε να κα­τα­νεί­μει τους τύ­πους της έμ­φυ­λης βίας, και άφησε την προ­σπά­θεια! Διότι κάθε φορά, οι δρά­στες ήταν όλο και πιο εφευ­ρε­τι­κοί…

Άπει­ρα πε­ρι­στα­τι­κά βίας και ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ροι τύποι βίας. Ξε­κι­νούν από απλή λε­κτι­κή, ψυ­χο­λο­γι­κή βία και κα­τα­λή­γουν στη γυ­ναι­κο­κτο­νία. Είναι ένα εκ­κρε­μές. Ένα συ­νε­χές εκ­κρε­μές. Φο­βά­μαι ότι δεν είναι προ­ε­τοι­μα­σμέ­νο –και δεν έχει και καμία διά­θε­ση- το νο­μι­κό σύ­στη­μα, συ­νο­λι­κά, από τον αστυ­νο­μι­κό στο τμήμα που υπο­δέ­χε­ται το θύμα, μέχρι τον δι­κα­στή που απο­νεί­μει δι­καιο­σύ­νη, να αντι­με­τω­πί­σει στην ουσία αυτό το ζή­τη­μα.

• Η βία κατά των γυ­ναι­κών, ξε­κι­νά­ει από πα­ντού. Από την οι­κο­γέ­νεια, το κοι­νω­νι­κό σύ­νο­λο, την σχέση, τον γάμο.

Μπο­ρεί να είναι ιδιω­τι­κή, μπο­ρεί να είναι δη­μό­σια. Μπο­ρεί να συν­δέ­ε­ται με την οι­κο­γέ­νεια (όπου στο πλαί­σιο των συ­ντρο­φι­κών σχέ­σε­ων έχου­με και τις πε­ρισ­σό­τε­ρες γυ­ναι­κο­κτο­νί­ες) αλλά συν­δέ­ε­ται και με άλλες μορ­φές: με το trafficking, με τον πό­λε­μο, με την προ­σφυ­γιά. Οι προ­σφύ­γισ­σες είναι τα πρώτα θύ­μα­τα έμ­φυ­λης βίας από το σπίτι τους, από τους δου­λέ­μπο­ρους, από τους συ­ντρό­φους τους, μέχρι και μέσα στις δομές που ανα­ζη­τούν κα­τα­φύ­γιο. Έχου­με πολ­λα­πλές μορ­φές βίας.

Έμ­φυ­λη βία, εμ­φα­νί­ζε­ται και στο σχο­λείο. Έχουν γίνει εξαι­ρε­τι­κές έρευ­νες γι’ αυτά.

• Θα ήθελα να σας ρω­τή­σω για την σε­ξουα­λι­κή πα­ρε­νό­χλη­ση.

Εδώ έχου­με τώρα, μία άλλη -αστεία- άποψη: μας λένε ότι οι γυ­ναί­κες δεν θέ­λουν πια το…. φλέρτ! Δεν είναι δυ­να­τό να λέ­γε­ται αυτό. Οι γυ­ναί­κες έχουν το δι­καί­ω­μα να φλερ­τά­ρουν με όποιον θέ­λουν και όχι να δέ­χο­νται το φλέρτ με την έν­νοια που θέ­λουν οι άν­δρες. Υπάρ­χει μια μα­γι­κή λέξη στο θέμα της σε­ξουα­λι­κής πα­ρε­νό­χλη­σης και είναι η ‘συ­ναί­νε­ση’. Θέλω να συ­ναι­νώ σε αυτό που συμ­βαί­νει. Και δεν έχει κα­νέ­νας δι­καί­ω­μα να απλώ­νει το χέρι του πάνω μου.

• Για να κλεί­σου­με, πώς εί­δα­τε την ίδρυ­ση του Υπουρ­γεί­ου Κοι­νω­νι­κής Συ­νο­χής και Οι­κο­γέ­νειας;

Με βαθιά απο­γο­ή­τευ­ση. Εξα­φα­νί­στη­κε από τον δη­μό­σιο λόγο, από τον κυ­βερ­νη­τι­κό λόγο και από τον λόγο των υπη­ρε­σιών & δομών της χώρας, ο όρος Ισό­τη­τα των Φύλων. Από εκεί που πε­ρι­μέ­να­με ένα υπουρ­γείο Ισό­τη­τας των Φύλων και των Ευ­και­ριών, βρε­θή­κα­με μπρο­στά σε ένα υπουρ­γείο Οι­κο­γέ­νειας, και από όσο είδα, έχει οτι­δή­πο­τε άλλο σε προ­τε­ραιό­τη­τα πέραν της Ισό­τη­τας των Φύλων. Και τη Γραμ­μα­τεία που υπήρ­χε, την ονό­μα­σε Ισό­τη­τας και Αν­θρω­πί­νων Δι­καιω­μά­των. Δεν είναι το ίδιο πράγ­μα. Ούτε η οι­κο­γέ­νεια είναι υπό­θε­ση των γυ­ναι­κών, μόνον. Είναι υπό­θε­ση του εκά­στο­τε ζευ­γα­ριού. Εκτι­μώ πως αυτό, ήταν φυ­σιο­λο­γι­κή κα­τά­λη­ξη της ιστο­ρί­ας που ξε­κί­νη­σε το 2019 με την κα­τάρ­γη­ση της Γε­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας Ισό­τη­τας, στο Υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών και τη δη­μιουρ­γία ενός μορ­φώ­μα­τος στο Υπουρ­γείο Ερ­γα­σί­ας. Το εί­χα­με προ­βλέ­ψει (όπως και όλες οι Επι­τρο­πές Ισό­τη­τας των Πα­νε­πι­στη­μί­ων) ότι ήταν η απαρ­χή ενός κα­τή­φο­ρου. Είναι μια τρο­με­ρή οπι­σθο­δρό­μη­ση.

Ωστό­σο, οι με­γά­λες μου δια­φω­νί­ες με την κα Ζα­χα­ρά­κη, σε καμία πε­ρί­πτω­ση δεν με απο­τρέ­πουν από το να σταθώ στο πλευ­ρό της, στην επί­θε­ση που δέ­χτη­κε από το γνω­στό ‘φα­σι­στοει­δές’ τον Θ. Τζή­με­ρο. Είμαι αλ­λη­λέγ­γυα στο πλευ­ρό της. Το αν είναι πα­ντρε­μέ­νη ή όχι κ.λπ. αφορά την ίδια και την επι­λο­γή της και κα­νέ­ναν Τζή­με­ρο. Σε καμία πε­ρί­πτω­ση δεν θα σω­πά­σω! Είμαι στο πλευ­ρό της σε αυτό το θέμα!