Αικατερίνη Ντόκα: Η θεσμική υποχρέωση του υπουργείου Δικαιοσύνης προς συμμόρφωση με το ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Δικαστών

“Η κατο­χύ­ρωση και η προ­ά­σπιση της δικα­στι­κής ανε­ξαρ­τη­σίας είναι άμεσα συνυ­φα­σμένη με τον σεβασμό του κράτους δικαίου, που δια­σφα­λί­ζει ότι όλες οι δημό­σιες εξου­σίες ενερ­γούν με βάση τους περιο­ρι­σμούς που θέτει η νομο­θε­σία, σύμφωνα με τις αξίες της δημο­κρα­τίας και τα θεμε­λιώδη δικαιώ­ματα, υπό τον έλεγχο ανε­ξάρ­τη­των και αμε­ρό­λη­πτων δικα­στη­ρίων”

Η Ένωση Δικα­στών και Εισαγ­γε­λέων ιδρύ­θηκε το έτος 1958 και έχει μία μακρό­χρονη αγω­νι­στική πορεία, με βασικό σκοπό την κατο­χύ­ρωση της δικα­στι­κής ανε­ξαρ­τη­σίας. Η ανε­ξάρ­τητη και αδέ­σμευτη συν­δι­κα­λι­στική δράση των μελών της κατο­χυ­ρώ­θηκε μέσα από αγώνες, διώξεις και απο­λύ­σεις. Το ιστο­ρικό βάρος αυτής επέβαλε την ψήφιση της διά­τα­ξης του άρθρου 89 παρ. 5 στο δημο­κρα­τικό Σύνταγμα του 1975 όπου πλέον ρητά προ­βλέ­πε­ται η δυνα­τό­τητα συγκρό­τη­σης δικα­στι­κών ενώσεων, γεγονός που κατα­δει­κνύει τη σπου­δαιό­τητα του ρόλου τους σε ένα δημο­κρα­τικό πολί­τευμα.

Η κατο­χύ­ρωση και η προ­ά­σπιση της δικα­στι­κής ανε­ξαρ­τη­σίας είναι άμεσα συνυ­φα­σμένη με τον σεβασμό του κράτους δικαίου, που δια­σφα­λί­ζει ότι όλες οι δημό­σιες εξου­σίες ενερ­γούν με βάση τους περιο­ρι­σμούς που θέτει η νομο­θε­σία, σύμφωνα με τις αξίες της δημο­κρα­τίας και τα θεμε­λιώδη δικαιώ­ματα, υπό τον έλεγχο ανε­ξάρ­τη­των και αμε­ρό­λη­πτων δικα­στη­ρίων.

Η Ένωση Δικα­στών και Εισαγ­γε­λέων απο­τε­λεί μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης Δικα­στών (EAJ), όπου μετέ­χουν δικα­στι­κές ενώσεις από 44 ευρω­παϊκά κράτη, αλλά και της Διε­θνούς Ένωσης Δικα­στών (IAJ), οι οποίες έχουν τον ίδιο βασικό σκοπό. Άλλωστε το κράτος δικαίου απο­τε­λεί την κύρια αξία στην οποία βασί­ζε­ται η Ευρω­παϊκή Ένωση, όπως προ­κύ­πτει από το άρθρο 2 της Συν­θή­κης για την ΕΕ, και υπεν­θυ­μί­ζε­ται στα προ­οί­μια της Συν­θή­κης και του Χάρτη των Θεμε­λιω­δών Δικαιω­μά­των της ΕΕ.

Σύμφωνα με διε­θνείς κανόνες οι δικα­στι­κές ενώσεις πρέπει να συμ­με­τέ­χουν σε όλα τα στάδια της νομο­πα­ρα­σκευα­στι­κής δια­δι­κα­σίας επε­ξερ­γα­σίας νομο­σχε­δίων που αφορούν τον τομέα της δικαιο­σύ­νης [σχετ. η από 6.11.2020 γνω­μο­δό­τηση του CCJE (Συμ­βου­λευ­τικό Συμ­βού­λιο Ευρω­παίων Δικα­στών του Συμ­βου­λίου της Ευρώπης), Κατευ­θυ­ντή­ριες οδηγίες για την Ελευ­θε­ρία της Ένωσης, 2015, παρ. 183 και 184 της OSCE (Ευρω­παϊκή Επι­τροπή για τη Δημο­κρα­τία διά του Δικαίου, συμ­βου­λευ­τικό όργανο του Συμ­βου­λίου της Ευρώπης επί ζητη­μά­των ανε­ξαρ­τη­σίας, αμε­ρο­λη­ψίας και αρμο­διό­τη­τας των Δικα­στών)]. Ιδίως δε σε περι­πτώ­σεις όπου προ­ω­θού­νται μετα­βο­λές που αφορούν ουσιώδη ζητή­ματα της κατά­στα­σης των δικα­στι­κών και εισαγ­γε­λι­κών λει­τουρ­γών, όπως είναι οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις και η δια­δι­κα­σία διο­ρι­σμού τους, οι υπη­ρε­σια­κές τους μετα­βο­λές, η αξιο­λό­γηση και ο πει­θαρ­χι­κός τους έλεγχος, τα οποία συν­δέ­ο­νται άμεσα με την ουσία της δικα­στι­κής τους ανε­ξαρ­τη­σίας, η μη συμ­με­τοχή των δικα­στι­κών ενώσεων σε όλα τα στάδια της νομο­πα­ρα­σκευα­στι­κής δια­δι­κα­σίας συνιστά ρήγμα στις διε­θνείς αξίες που έχουν ανα­γνω­ρι­σθεί ως ευρω­παϊκό κεκτη­μένο. Τα ανωτέρω σημεί­ωσε ο Πρό­ε­δρος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης Δικα­στών Jose Manuel Igrega Matos στην από 29.3.2021 επι­στολή, που απέ­στειλε προς τον Υπουργό Δικαιο­σύ­νης κ. Τσιάρα, λόγω της στα­θε­ρής θέσης αυτού να απο­κλείει τις δικα­στι­κές ενώσεις από  τις επι­τρο­πές που αφορούν τη δικαιο­σύνη και τους δικα­στι­κούς λει­τουρ­γούς.

Ειδι­κό­τερα, η Ένωση Δικα­στών και Εισαγ­γε­λέων, όπως και οι υπό­λοι­πες δικα­στι­κές ενώσεις, δεν κλή­θη­καν από τον Υπουργό Δικαιο­σύ­νης να συμ­με­τέ­χουν στη νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή για την ανα­μόρ­φωση του νομικού πλαι­σίου που διέπει την Εθνική Σχολή Δικα­στών, ενώ η ΕΔΕ δεν κλήθηκε στη νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή για την τρο­πο­ποί­ηση του ΚΠολΔ. Εξάλλου, ενώ το Υπουρ­γείο Δικαιο­σύ­νης επε­ξερ­γά­ζε­ται ουσιώ­δεις τρο­πο­ποι­ή­σεις στον Κώδικα Οργα­νι­σμού Δικα­στη­ρίων και Κατά­στα­σης Δικα­στι­κών Λει­τουρ­γών (ΚΟΔΚΔΛ), αρνεί­ται να συστή­σει νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή και να επι­τρέ­ψει τη συμ­με­τοχή των δικα­στι­κών ενώσεων στον ουσια­στικό διάλογο πριν τη δια­μόρ­φωση των νομο­θε­τι­κών αλλαγών.

Ο ΚΟΔΚΔΛ απο­τε­λεί το νομο­θέ­τημα που διέπει το επαγ­γελ­μα­τικό καθε­στώς των δικα­στι­κών και εισαγ­γε­λι­κών λει­τουρ­γών, καθώς καθο­ρί­ζει, μεταξύ άλλων, τα δικαιώ­ματα και τις υπο­χρε­ώ­σεις αυτών, τον τρόπο χρέωσης των υπο­θέ­σεων, τον πει­θαρ­χικό έλεγχο, την επι­θε­ώ­ρηση, τις υπη­ρε­σια­κές μετα­βο­λές, τη διεύ­θυνση των δικα­στη­ρίων. Είναι το νομο­θέ­τημα που περι­χα­ρα­κώ­νει και εγγυά­ται τη δικα­στική ανε­ξαρ­τη­σία. Για το λόγο αυτό, σε περί­πτωση τρο­πο­ποί­η­σης των δια­τά­ξεων του ΚΟΔΚΔΛ, όλες οι κυβερ­νή­σεις δια­χρο­νικά, σεβό­με­νες τον θεσμικό ρόλο των δικα­στι­κών ενώσεων και τους ως άνω διε­θνείς κανόνες, προ­χω­ρού­σαν σε σύσταση νομο­πα­ρα­σκευα­στι­κής επι­τρο­πής, στην οποία συμ­με­τεί­χαν όλες οι δικα­στι­κές ενώσεις.

Πράγ­ματι, κατά το έτος 2017 συγκρο­τή­θηκε από τον τότε Υπουργό Δικαιο­σύ­νης Σταύρο Κοντονή νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή για την τρο­πο­ποί­ηση του ΚΟΔΚΔΛ με τη συμ­με­τοχή εκπρο­σώ­πων όλων των δικα­στι­κών ενώσεων. Η νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή παρέ­δωσε το πόρισμά της τον Δεκέμ­βριο του 2018, το οποίο απε­στάλη για γνω­μο­δό­τηση στις διοι­κη­τι­κές ολο­μέ­λειες των δικα­στη­ρίων, ωστόσο αυτό το σχέδιο δεν εισήχθη στη Βουλή προς ψήφιση.

Τον Οκτώ­βριο του 2020 ο Υπουρ­γός Δικαιο­σύ­νης ανα­κοί­νωσε στο ΔΣ της Ένωσης την πρόθεσή του να συστή­σει νέα νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή για την τρο­πο­ποί­ηση του ΚΟΔΚΔΛ. Τρεις μήνες μετά, τον Ιανουά­ριο του 2021, σε νέα συνά­ντηση του με το Προ­ε­δρείο της Ένωσης, ο Υπουρ­γός Δικαιο­σύ­νης υπα­να­χώ­ρησε από την ανωτέρω δέσμευσή του, δηλώ­νο­ντας πως το Υπουρ­γείο θα επε­ξερ­γα­στεί το πόρισμα της προη­γού­με­νης επι­τρο­πής, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις γνω­μο­δο­τή­σεις των Ολο­με­λειών των Δικα­στη­ρίων και τις νέες ανάγκες που έχουν προ­κύ­ψει, χωρίς ωστόσο να διευ­κρι­νί­ζε­ται το είδος και η έκταση των νέων αναγκών. Είναι άλλωστε γνωστό πως στους κυβερ­νη­τι­κούς σχε­δια­σμούς εντάσ­σο­νται εκτε­τα­μέ­νες αλλαγές στη δικαιο­σύνη. Σύμφωνα με τις δηλώ­σεις του κ. Πικραμ­μέ­νου, Αντι­προ­έ­δρου της Κυβέρ­νη­σης, τον Ιούνιο του 2020 στο Φόρουμ των Δελφών, μεταξύ των αλλαγών αυτών εντάσ­σε­ται η αξιο­λό­γηση και η προ­α­γωγή των δικα­στι­κών λει­τουρ­γών με κρι­τή­ρια όπως στους αξιω­μα­τι­κούς των ενόπλων δυνά­μεων, ο διο­ρι­σμός καθη­γη­τών πανε­πι­στη­μίου και δικη­γό­ρων ως δικα­στών επί θητεία, η πρό­σληψη δικη­γό­ρων ως βοηθών δικα­στών κ.α. Ακόμα, σύμφωνα με την έκθεση Πισ­σα­ρίδη προ­βλέ­πε­ται, μεταξύ άλλων, η εισα­γωγή του θεσμού του επί­κου­ρου δικαστή, η αξιο­λό­γηση των δικα­στι­κών λει­τουρ­γών με μία σειρά κρι­τη­ρίων, μεταξύ των οποίων ο μέσος χρόνος διεκ­πε­ραί­ω­σης των υπο­θέ­σεων, το ποσοστό ανα­τρο­πής των απο­φά­σεων στον επόμενο βαθμό, ο βαθμός δυσκο­λίας των υπο­θέ­σεων, οι διοι­κη­τι­κές ικα­νό­τη­τες κ.α. Παρόλο που απο­τε­λεί κοινή αποδοχή η θέση πως η αξιο­λό­γηση των δικα­στι­κών και εισαγ­γε­λι­κών λει­τουρ­γών πρέπει να γίνεται με επι­στη­μο­νι­κώς ορθά και ποιο­τικά κρι­τή­ρια, είναι αυτο­νό­ητο πως, πριν τη δια­μόρ­φωση των κρι­τη­ρίων αυτών, πρέπει να προη­γη­θεί ουσια­στι­κός διά­λο­γος με τις δικα­στι­κές ενώσεις, προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­σθεί ότι η αξιο­λό­γηση και η εξέλιξη των δικα­στι­κών και εισαγ­γε­λι­κών λει­τουρ­γών θα λαμ­βά­νει χώρα με τρόπο απο­λύ­τως αντι­κει­με­νικό, ουσια­στικό και αδιά­βλητο. Η εισα­γωγή δε θεσμών όπως του δικαστή επί θητεία ή του επί­κου­ρου δικαστή, πέρα από τα ζητή­ματα αντι­συ­νταγ­μα­τι­κό­τη­τας που θέτει, ελλο­χεύει κιν­δύ­νους για τη δικα­στική ανε­ξαρ­τη­σία και για το κράτος δικαίου.

Δεν γνω­ρί­ζουμε εάν στις αλλαγές που επε­ξερ­γά­ζε­ται το Υπουρ­γείο Δικαιο­σύ­νης εντάσ­σο­νται οι ανωτέρω προ­τά­σεις, ούτε γνω­ρί­ζουμε το είδος και των εύρος των αλλαγών. Δεν γνω­ρί­ζουμε, διότι το Υπουρ­γείο Δικαιο­σύ­νης αρνεί­ται να ενη­με­ρώ­σει τις δικα­στι­κές ενώσεις για τις νομο­θε­τι­κές μετα­βο­λές που σκο­πεύει να επι­φέ­ρει στο καθε­στώς των δικα­στι­κών και εισαγ­γε­λι­κών λει­τουρ­γών. Δεν γνω­ρί­ζουμε, παρόλο που ο ίδιος ο Υπουρ­γός Δικαιο­σύ­νης είχε δηλώσει στις 21.4.2021 σε σχετική επε­ρώ­τηση στη Βουλή πως στον σχε­δια­σμό του ήταν να παρου­σια­σθεί το πόρισμα του Υπουρ­γείου για την τρο­πο­ποί­ηση του ΚΟΔΚΔΛ έως τα τέλη Ιουνίου και να εισα­χθεί το νομο­σχέ­διο προς ψήφιση με επί­σπευση της νομο­θε­τι­κής πρω­το­βου­λίας, προ­κει­μέ­νου να μην χαθούν πόροι. Για ζητή­ματα όμως τόσο ουσιώδη, που αφορούν τη λει­τουρ­γία της δικαιο­σύ­νης, βασικοί διε­θνείς κανόνες επι­τάσ­σουν την ουσια­στική συμ­με­τοχή των δικα­στι­κών ενώσεων πριν τη δια­μόρ­φωση των νομο­θε­τι­κών αλλαγών. Η πρα­κτική του Υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης, που ακο­λου­θή­θηκε στον νόμο για την τρο­πο­ποί­ηση των δια­τά­ξεων του οικο­γε­νεια­κού δικαίου για τη γονική μέριμνα και την επι­κοι­νω­νία, να μην υιο­θε­τεί το σχέδιο νόμου που συνέ­ταξε η νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή, που το ίδιο είχε συστή­σει, και να εισάγει στη Βουλή προς ψήφιση ένα ουσιω­δώς δια­φο­ρε­τικό νομο­σχέ­διο, μετά από τυπική δια­βού­λευση με τους κοι­νω­νι­κούς φορείς, δεν μπορεί να επα­να­λη­φθεί στη δια­δι­κα­σία σύντα­ξης και ψήφισης των τρο­πο­ποι­ή­σεων που αφορούν τον Κώδικα Οργα­νι­σμού Δικα­στη­ρίων και Κατά­στα­σης Δικα­στι­κών Λει­τουρ­γών.

Οι ισχυ­ρι­σμοί του Υπουρ­γού Δικαιο­σύ­νης, που περι­λή­φθη­καν στην απά­ντησή του προς τον Πρόεδρο της EAJ και εκτέ­θη­καν ανα­λυ­τικά κατά την ετήσια  Γενική Συνέ­λευση της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης Δικα­στών στις 28.5.2021  δεν θεω­ρή­θη­καν επαρ­κείς. Με ομόφωνο ψήφισμα η Ευρω­παϊκή Ένωση Δικα­στών καλεί την Ελλη­νική Κυβέρ­νηση να δια­σφα­λί­σει την απο­τε­λε­σμα­τική, άμεση και χωρίς εξαι­ρέ­σεις συμ­με­τοχή των δικα­στι­κών ενώσεων σε όλα τα στάδια της δια­δι­κα­σίας νομο­θε­τι­κών μετα­βο­λών που αφορούν ουσιώδη ζητή­ματα της κατά­στα­σης των δικα­στι­κών και εισαγ­γε­λι­κών λει­τουρ­γών, καθώς η μη συμ­μόρ­φωσή της με αυτήν την νομική υπο­χρέ­ωση, που υπέχει κάθε κράτος μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, είναι δυνατό να θεω­ρη­θεί ως παρα­βί­αση της αρχής του κράτους δικαίου.

Θεω­ρούμε ως αυτο­νό­ητη την υπο­χρέ­ωση του Υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης και της Ελλη­νι­κής Κυβέρ­νη­σης να συμ­μορ­φω­θεί με το ως άνω ψήφισμα και τις ευρω­παϊ­κές και διε­θνείς υπο­χρε­ώ­σεις που έχει ανα­λά­βει και απορ­ρέ­ουν από το σεβασμό του κράτους δικαίου.

Πηγή: DIKASTIKO.GR