Στο «ναρκοπέδιο» της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Μέσα σε έναν λαβύ­ρινθο νομο­θε­τι­κών ρυθ­μί­σεων, χωρίς κωδι­κο­ποί­ηση, με ασά­φειες, κενά και αντι­φά­σεις η Τοπική Αυτο­διοί­κηση με φτωχή στε­λέ­χωση, ανε­παρ­κείς υπο­δο­μές και πόρους καλεί­ται να αντι­με­τω­πί­σει όλα τα συμ­πτώ­ματα δυσλει­τουρ­γίας της ελλη­νι­κής δημό­σιας διοί­κη­σης και να υπη­ρε­τή­σει ένα σύγ­χρονο κράτος δικαίου. Τις περισ­σό­τε­ρες φορές δεν τα κατα­φέρ­νει.

Οι δημότες δεν έχουν ισότιμη πρό­σβαση στα ίδια αγαθά ή στις ίδιες υπη­ρε­σίες, πολλές φορές ακόμα και μέσα στον ίδιο δήμο, ενώ αυθαί­ρε­τοι φορο­λο­γι­κοί και πολε­ο­δο­μι­κοί νόμοι λει­τουρ­γούν πάντοτε σε βάρος του δημότη. Από την άλλη πλευρά, οι υπο­δο­μές και οι υπη­ρε­σίες πολλών δήμων – ακόμα και των μεγάλων – απο­τυγ­χά­νουν στο να κατα­νεί­μουν δίκαια τα βάρη. Αδυ­να­τούν ακόμα και να εισπρά­ξουν. Υπάρ­χουν δήμοι οι οποίοι δεν έχουν εισπρά­ξει χρήματα από παρα­βά­σεις εδώ και μία 20ετία και υπάρ­χουν άλλοι που απαι­τούν από πολίτες χρέη τα οποία δεν έχουν επαρκώς βεβαιω­θεί.

Οι παρα­πάνω δια­πι­στώ­σεις προ­έρ­χο­νται από την ειδική έκθεση του Συνη­γό­ρου του Πολίτη για τα «Εσοδα των Δήμων και το Κράτος Δικαίου» που παρου­σιά­στηκε την Παρα­σκευή 9.2.2018 στη Θεσ­σα­λο­νίκη. Ανα­ζη­τώ­ντας τις ρίζες των παθο­γε­νειών της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, ο Συνή­γο­ρος του Πολίτη Ανδρέας Ποτ­τά­κης τις απέδωσε στις δια­δο­χι­κές μεταρ­ρυθ­μί­σεις και στις απο­σπα­σμα­τι­κές παρεμ­βά­σεις του υφι­στά­με­νου θεσμι­κού πλαι­σίου.

«Στη δια­δρομή των τελευ­ταίων 20 ετών, η Τοπική Αυτο­διοί­κηση στη χώρα μας κλήθηκε να προ­σαρ­μό­σει τις δομές, λει­τουρ­γίες και υπη­ρε­σίες της στις προ­βλέ­ψεις πολ­λα­πλών, άλλοτε περισ­σό­τερο ολο­κλη­ρω­μέ­νων αλλά συνήθως εξαι­ρε­τικά απο­σπα­σμα­τι­κών, θεσμι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων» δήλωσε ο κ. Ποτ­τά­κης. «Οι φορείς της κλή­θη­καν επι­πλέον να αντι­με­τω­πί­σουν τις συνέ­πειες της μειω­μέ­νης και με καθυ­στε­ρή­σεις παρε­χό­με­νης χρη­μα­το­δό­τη­σης από την κεντρική διοί­κηση, πιο έντονα την τελευ­ταία δεκα­ε­τία. Ως αντι­στάθ­μι­σμα, και για τη δια­σφά­λιση της οικο­νο­μι­κής τους επάρ­κειας και αυτο­τέ­λειας, μεγα­λύ­τερο βάρος πέφτει στην επιβολή και στην είσπραξη των λοιπών δημο­τι­κών εσόδων, αντα­πο­δο­τι­κών τελών φόρων και προ­στί­μων» συμπλή­ρωσε.

Ο Συνή­γο­ρος του Πολίτη βρί­σκε­ται σε συνερ­γα­σία με την Τοπική Αυτο­διοί­κηση εδώ και μία 20ετία, καθώς η Ανε­ξάρ­τητη Αρχή είναι απο­δέ­κτης πάσης φύσεως διε­νέ­ξεων ανάμεσα σε δήμους και δημότες. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι το διά­στημα 1998-2016 κατα­τέ­θη­καν στον Συνή­γορο του Πολίτη 207.614 ανα­φο­ρές, από τις οποίες περισ­σό­τε­ρες από τις μισές αφο­ρού­σαν θέματα τα οποία πραγ­μα­τεύ­ε­ται η συγκε­κρι­μένη έκθεση. Καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας μάλιστα ήταν η πρό­σφατη παρέμ­βαση του ΣτΠ προς τις δημο­τι­κές αρχές να συμ­μορ­φω­θούν προς τη νομο­θε­σία, απαλ­λάσ­σο­ντας από τα δημο­τικά τέλη τα κενά και μη ηλε­κτρο­δο­τού­μενα ακίνητα.

Ο Συνή­γο­ρος στην επτα­ε­τία 2010-2017 δέχθηκε χιλιά­δες ανα­φο­ρές με αίτημα τη δια­με­σο­λά­βησή του σε δήμους ώστε να απαλ­λα­γούν από τα τέλη καθα­ριό­τη­τας ιδιο­κτή­τες δια­με­ρι­σμά­των και κατα­στη­μά­των κλει­στών, που η ηλε­κτρο­δό­τησή τους είχε δια­κο­πεί κι όμως κλή­θη­καν να κατα­βά­λουν προ­σαυ­ξη­μένα πρό­στιμα.

Για παρά­δειγμα, έχει δια­πι­στω­θεί ότι δήμος της Αττικής εισπράτ­τει τέλη καθα­ριό­τη­τας από ιδιο­κτή­τες ακι­νή­των κλει­στών, μη ηλε­κτρο­δο­τού­με­νων, ενώ γει­το­νι­κός δήμος απέχει από την είσπραξη τελών καθα­ριό­τη­τας για ανάλογη περί­πτωση ακι­νή­του.

Οπως επι­ση­μαί­νε­ται στην παρούσα έκθεση, η Τοπική Αυτο­διοί­κηση «ασκεί αρμο­διό­τητα κυριαρ­χι­κής διοί­κη­σης και στο πλαίσιο των φορο­λο­γι­κών της εξου­σιών οφείλει να ενεργεί αυστηρά εντός των συνταγ­μα­τι­κών και νομο­θε­τι­κών δεσμεύ­σεων έναντι των πολιτών, με σεβασμό στα περιου­σιακά δικαιώ­ματά τους».

Ωστόσο, όπως απο­κα­λυ­πτικά προ­κύ­πτει από την έκθεση, συμ­βαί­νει ακριβώς το αντί­θετο. Χαρα­κτη­ρι­στικά:

l Δια­πι­στώ­νε­ται ότι παρα­βιά­ζε­ται η αρχή της ισό­τη­τας εξαι­τίας της δια­φο­ρο­ποί­η­σης του ύψους δια­φό­ρων τελών, με κρι­τή­ριο την ιδιό­τητα του δημότη. Από ανα­φο­ρές πολιτών προ­κύ­πτει ότι πολλοί δήμοι κατά τον καθο­ρι­σμό των δια­φό­ρων αντα­πο­δο­τι­κών τελών θεσπί­ζουν υψη­λό­τερα τέλη για όσους δεν είναι εγγε­γραμ­μέ­νοι στα δημο­το­λό­γιά τους, δεν είναι δηλαδή δημότες.

l Σε περι­πτώ­σεις τελών ύδρευ­σης υπέρ ΑμεΑ που εξε­τά­στη­καν, ο Συνή­γο­ρος δια­πί­στωσε ότι η νομο­θε­τική προ­τροπή να ισχύουν ενιαία και αντι­κει­με­νικά κρι­τή­ρια, πέφτει στο κενό.

l Υπάρχει δήμος που δια­μόρ­φωσε την τιμο­λο­γιακή πολι­τική του για την υπη­ρε­σία ύδρευ­σης με κρι­τή­ριο τον χρόνο ανέ­γερ­σης των ακι­νή­των που υδρο­δο­τεί χωρίς να υπάρχει κάποιος νόμιμος λόγος για αυτό. Μια πρα­κτική που εισάγει δια­κρί­σεις μεταξύ των πολιτών, κατά παρά­βαση της αρχής της ισό­τη­τας.

Υστερα από δια­με­σο­λά­βησή του, ο Συνή­γο­ρος κατά­φερε πρό­σφατα ώστε δήμος της Πελο­πον­νή­σου να επε­κτεί­νει την εφαρ­μογή της από­φα­σής του, περί απαλ­λα­γής των ΑμεΑ δημοτών του, από τα τέλη καθα­ριό­τη­τας και στα άτομα με ειδικές ανάγκες που είναι δημότες άλλου δήμου και κατοι­κούν ή δια­μέ­νουν στον δήμο αυτόν.

Δια­κρί­σεις και στα κοι­μη­τή­ρια

Πολλά φαι­νό­μενα παρα­βί­α­σης κάθε έννοιας νομι­μό­τη­τας έχουν εντο­πι­στεί γύρω από την οικο­νο­μική δια­χεί­ριση των νεκρο­τα­φείων από τους δήμους, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα.

l Δήμος επι­βά­ρυνε δημότη, δικαιούχο οικο­γε­νεια­κού τάφου, με ποσό 2.000 ευρώ και πλέον λόγω παρά­τα­σης του χρόνου εκταφής, χωρίς ποτέ να τον έχει ενη­με­ρώ­σει για τη σχετική υπο­χρέ­ωσή του. Μετά την παρέμ­βαση του ΣτΠ, ο δήμος διέ­γραψε το πρό­στιμο.

l Αλλος δήμος, εντελώς αυθαί­ρετα, εκχώ­ρησε την αρμο­διό­τητα δια­χεί­ρι­σης του κοι­μη­τη­ρίου σε γραφείο τελετών κατόπιν δημό­σιου δια­γω­νι­σμού, απόφαση που τελικώς ανα­κλή­θηκε.

l Χαρα­κτη­ρι­στική περί­πτωση ακραίας υπέρ­βα­σης είναι η περί­πτωση μεγάλου δήμου που επι­βάλ­λει για κάθε κατα­σκευή τάφου εργο­λα­βικό δικαί­ωμα στους εργο­λή­πτες/μαρ­μα­ρο­γλύ­πτες και εκείνοι με τη σειρά τους το εισπράτ­τουν από τους συγ­γε­νείς των θανό­ντων. Αυτό συμ­βαί­νει παρά το γεγονός ότι το υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών έχει διευ­κρι­νί­σει ότι η κατα­σκευή μνη­μείου δεν μπορεί να απο­τε­λεί αιτία δημο­τι­κού εσόδου.

Ανα­φο­ρικά με την είσπραξη των δημο­τι­κών εσόδων, ο Συνή­γο­ρος δια­πι­στώ­νει ότι η αυστη­ρό­τητα των προ­στί­μων δεν δια­σφα­λί­ζει τη συμ­μόρ­φωση των πολιτών προς τις υπο­χρε­ώ­σεις τους. Αντι­θέ­τως, έχει απο­δει­χθεί ότι τα αυστηρά πρό­στιμα σπανίως πλη­ρώ­νο­νται καθώς οι οφειλές αυτές δια­γρά­φο­νται μερικώς ή ολικώς.

Ενα άλλο μεγάλο θέμα που «ανοίγει» στην Εκθεσή του ο Συνή­γο­ρος είναι ο ανε­παρ­κής ή πλημ­με­λής έλεγχος νομι­μό­τη­τας των κανο­νι­στι­κών απο­φά­σεων των δήμων. Αν και το υφι­στά­μενο πλαίσιο προσ­διο­ρί­ζει τον τρόπο επο­πτείας των κανο­νι­στι­κών απο­φά­σεων, εν τούτοις οι επο­πτι­κοί μηχα­νι­σμοί δεν αντα­πο­κρί­νο­νται, με απο­τέ­λε­σμα να πλήτ­τε­ται η αξιο­πι­στία των θεσμών και να δια­κυ­βεύ­ε­ται η έννοια του Κράτους Δικαίου.

Το ΒΗΜΑ