Βόμβα ΣτΕ: Αντισυνταγματική η σύνθεση και οι αρμοδιότητες των Οικονομικών Επιτροπών και Ποιότητας Ζωής

Η μετα­φορά αρμο­διο­τή­των από τα δημο­τικά συμ­βού­λια στις Οικο­νο­μι­κές Επι­τρο­πές και στις Επι­τρο­πές Ποιό­τη­τας Ζωής και η συγκρό­τηση των επι­τρο­πών αυτών με (πλα­σμα­τι­κές) πλειο­ψη­φίες 3/5 υπέρ των παρα­τά­ξεων των δημάρ­χων κρί­θη­καν αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές από το Γ΄ Τμήμα του ΣτΕ

Τώρα η υπόθεση παρα­πέ­μπε­ται στην Ολο­μέ­λεια του ανώ­τα­του δικα­στη­ρίου και αν οι δια­τά­ξεις κριθούν εν τέλει αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές και από την Ολο­μέ­λεια, τότε θα επη­ρε­α­στούν ανάλογα βάσει νομο­λο­γίας οι αντί­στοι­χες δια­τά­ξεις και για τις περι­φέ­ρειες

Το Γ’ Τμήμα του ΣτΕ έκρινε κατά πλειο­ψη­φία ότι οι επί­μα­χες δια­τά­ξεις (των νόμων 4623/2019 και 4625/2019) «παρα­βιά­ζουν τα δικαιώ­ματα του εκλέ­γειν και του εκλέ­γε­σθαι, καθώς και τις αρχές της ελεύ­θε­ρης και ανό­θευ­της εκδή­λω­σης της λαϊκής θέλησης, ως έκφρα­σης της αρχής της λαϊκής κυριαρ­χίας και της ισό­τη­τας των όρων του εκλο­γι­κού αντα­γω­νι­σμού»,

Η απόφασή αφορά τους πρώτους νόμους που πέρασε η κυβέρ­νηση της Νέας Δημο­κρα­τίας το καλο­καίρι του 2019, αλλά και άλλες που συμπλη­ρώ­θη­καν στην συνέ­χεια όπως με τον νόμο 4873/21 περί εθε­λο­ντι­σμού, με τις οποίες μια σειρά απο­φα­σι­στι­κών αρμο­διο­τή­των των δημο­τι­κών συμ­βου­λίων μετα­φέρ­θηκε κυρίως στις Οικο­νο­μι­κές Επι­τρο­πές (και κατά δεύ­τε­ρον στις Επι­τρο­πές Ποιό­τη­τας Ζωής). Περαι­τέρω, με τις κυβερ­νη­τι­κές δια­τά­ξεις οι δημο­τι­κές αρχές απέ­κτη­σαν ισχυρή πλειο­ψη­φία (60%) στις επι­τρο­πές, ακόμα και αν απο­τε­λού­σαν μειο­ψη­φία στα δημο­τικά συμ­βού­λια βάσει των απο­τε­λε­σμά­των των εκλογών του Μαΐου του 2019 με την απλή ανα­λο­γική των δύο γύρων (αυτό συνέβη σε 231 από τους 332 δήμους της χώρας).

Είχαμε και το ακραίο παρά­δειγμα με 16% των εδρών του Δημο­τι­κού Συμ­βου­λίου ο Δήμαρ­χος να δια­θέ­τει πλειο­ψη­φία 60% στην Οικο­νο­μική Επι­τροπή.

Οι εν λόγω δια­τά­ξεις ψηφί­στη­καν πριν ανα­λά­βουν καθή­κο­ντα οι νεο­ε­κλε­γεί­σες δημο­τι­κές αρχές και εφαρ­μό­στη­καν από την αρχή της τρέ­χου­σας αυτο­διοι­κη­τι­κής θητείας, την 1η Σεπτεμ­βρίου 2019. Προ­ω­θή­θη­καν υπό την επί­κληση της ανάγκης «κυβερ­νη­σι­μό­τη­τας» των δήμων έναντι του «χάους» που κατά την κυβερ­νη­τική άποψη προ­κα­λούσε ο «Κλει­σθέ­νης». «Βρι­σκό­μα­στε ήδη στα όρια της νομι­μό­τη­τας» είχε απα­ντή­σει τότε ο Υπ. Εσω­τε­ρι­κών κ. Θεο­δω­ρι­κά­κος στους δημάρ­χους που απαι­τού­σαν κι άλλες αρμο­διό­τη­τες. Ετσι έχοντας ισχυρή πλειο­ψη­φία, οι δημο­τι­κές αρχές απέ­κτη­σαν δυνα­τό­τητα να περνούν κάθε εισή­γησή τους, ενώ η αντι­πο­λί­τευση περιο­ρί­στηκε σε ρόλο παρα­τη­ρητή. Κριτική στις παρα­πάνω δια­τά­ξεις έχει ασκηθεί ακόμα και από δημάρ­χους προ­σκεί­με­νους στη Ν.Δ., αλλά και ο Συνταγ­μα­το­λό­γος κ. Σωτη­ρέ­λης είχε γράψει αρκετά σχετικά άρθρα.

Εξε­τά­ζο­ντας σχετική προ­σφυγή, το Γ’ Τμήμα του ΣτΕ δέχθηκε ότι οι επί­μα­χες δια­τά­ξεις ουσια­στικά άλλαξαν τους όρους του «εκλο­γι­κού παι­χνι­διού» κατά παρά­βαση του Συντάγ­μα­τος. Η πλειο­ψη­φία του Τμή­μα­τος έκρινε αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές τις δια­τά­ξεις τόσο για τη μετα­φορά αρμο­διο­τή­των όσο και για τον τρόπο συγκρό­τη­σης των επι­τρο­πών, καθώς επίσης και για τον τρόπο συγκρό­τη­σης των διοι­κη­τι­κών συμ­βου­λίων νομικών προ­σώ­πων των δήμων (Δημο­τι­κές Επι­χει­ρή­σεις Υδρευσης-Αρδευσης κ.λπ.). Υπήρξαν όμως άλλες δύο μειο­ψη­φι­κές απόψεις:

Η μία, «εν μέρει συγκλί­νουσα προς την πλειο­ψη­φία και εν μέρει απο­κλί­νουσα από αυτή» -όπως περι­γρά­φε­ται στην περί­ληψη της απόφασης- κρίνει επίσης αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές τις δια­τά­ξεις για τη μετα­φορά των αρμο­διο­τή­των των δημο­τι­κών συμ­βου­λίων προς τις επι­τρο­πές, καθώς και αυτές για τον τρόπο συγκρό­τη­σης των επι­τρο­πών. Ωστόσο, έκρινε ότι δεν αντί­κει­νται στο Σύνταγμα οι ρυθ­μί­σεις για την ανά­δειξη μελών διοι­κη­τι­κών συμ­βου­λίων δημο­τι­κών νομικών προ­σώ­πων, «καθόσον οι εν λόγω οργα­νω­τι­κές μετα­βο­λές δεν συν­δυά­ζο­νται και με μετα­φορά αρμο­διο­τή­των από άμεσα όργανα διοί­κη­σης του δήμου».

Η δεύτερη, εκτός από τα διοι­κη­τικά συμ­βού­λια νομικών προ­σώ­πων, έκρινε ότι δεν αντί­κει­ται στο Σύνταγμα ούτε ο τρόπος στε­λέ­χω­σης των επι­τρο­πών, με το σκε­πτικό ότι ο «Κλει­σθέ­νης» δεν προ­έ­βλεπε για τα μέλη των επι­τρο­πών άμεση εκλογή από το εκλο­γικό σώμα, αλλά έμμεση εκλογή από το δημο­τικό συμ­βού­λιο. Ωστόσο, όπως και οι προ­α­να­φερ­θεί­σες απόψεις, και η συγκε­κρι­μένη κρίνει αντι­συ­νταγ­μα­τική τη μετα­φορά αρμο­διο­τή­των από τα δημο­τικά συμ­βού­λια προς τις επι­τρο­πές. Να σημειω­θεί ότι στην περί­ληψη της από­φα­σης και συγκε­κρι­μένα στην περι­γραφή της μειο­ψη­φι­κής άποψης εγεί­ρε­ται θέμα νομι­μό­τη­τας των απο­φά­σεων των επι­τρο­πών (εφόσον δεχθούν μελ­λο­ντικά κάποια προ­σφυγή).

Τεκ­μή­ριο νομι­μό­τη­τας

Τι μέλλει γενέ­σθαι ως προς αυτήν την πτυχή, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η απόφαση του Τμή­μα­τος γίνει δεκτή από την Ολο­μέ­λεια; Πηγές του ΣτΕ εξηγούν στην «Εφ.Συν.» που δημο­σί­ευσε την είδηση, ότι οι απο­φά­σεις αυτές δια­τη­ρούν το τεκ­μή­ριο νομι­μό­τη­τας. Κατά την πάγια νομο­λο­γία για ένα σύνολο διοι­κη­τι­κών (όχι μόνο δημο­τι­κών) οργάνων, ο μη νόμιμος χαρα­κτή­ρας ορισμού μελών και συγκρό­τη­σης ενός οργάνου (εν προ­κει­μένω των επι­τρο­πών) δεν απο­τε­λεί κατά κανόνα λόγο ακυ­ρό­τη­τας των πράξεών τους. Επο­μέ­νως, κατ’ αρχάς δεν έχουν κάποιο πρό­βλημα, εκτός αν γίνει κάποια εμπρό­θε­σμη προ­σφυγή οπότε θα ληφθούν από τα αρμόδια δικα­στή­ρια οι σχε­τι­κές απο­φά­σεις, τις οποίες αφενός κανείς δεν μπορεί να προ­κα­τα­λά­βει και αφε­τέ­ρου η πτώση των πράξεων δεν ευνο­εί­ται από τη νομο­λο­γία δεκα­ε­τιών.

Η απόφαση του Γ’ Τμή­μα­τος του ΣτΕ αφορά απο­κλει­στικά τους δήμους και τις δημο­τι­κές επι­τρο­πές, καθώς στη συγκε­κρι­μένη βαθμίδα Αυτο­διοί­κη­σης ανα­φε­ρό­ταν η προ­σφυγή. Πηγές του ΣτΕ εξηγούν ότι αν οι δια­τά­ξεις κριθούν εν τέλει αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές και από την Ολο­μέ­λεια, τότε θα επη­ρε­α­στούν ανάλογα βάσει νομο­λο­γίας οι αντί­στοι­χες δια­τά­ξεις των νόμων και για τις περι­φέ­ρειες.

Είναι η τρίτη -αλλά προ­φα­νώς πολύ σημαντικότερη- απόφαση του Γ’ Τμή­μα­τος για αντι­συ­νταγ­μα­τι­κό­τητα δια­τά­ξεων των σχε­τι­κών νόμων: η πρώτη αφο­ρούσε τις αλλαγές στον τρόπο ορισμού αντι­δη­μάρ­χων σε νησιω­τι­κές δημο­τι­κές ενό­τη­τες της χώρας και η δεύτερη τις μετα­βο­λές στον τρόπο ανά­δει­ξης προ­έ­δρων κοι­νο­τή­των άνω των 300 κατοί­κων. Αμφό­τε­ρες έχουν παρα­πεμ­φθεί στην Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ.

ΠΗΓΗ: efsyn άρθρο του Δημο­σιο­γρά­φου Στέρ­γιου Ζια­μπάκα