Σε επαγρύπνηση ο ΕΟΔΥ για την αντιμετώπιση ενός πιθανού επιδημικού κύματος ιλαράς

Η ιλαρά επα­νεμ­φα­νί­ζε­ται δίνο­ντας εστίες επι­δη­μι­κών εξάρ­σεων, λόγω της μείωσης των εμβο­λια­σμών σε διεθνές επίπεδο. Είναι υπερ-μεταδοτική, καθώς ο μέσος αριθμός ατόμων που θα μολύνει κάποιος με τον ιό ξεπερνά τα 15 άτομα. Σύμφωνα με τα δεδο­μένα του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Υγείας, τα περι­στα­τικά ιλαράς πέρυσι αυξή­θη­καν κατά 18% σε 9 εκα­τομ­μύ­ρια παγκο­σμίως. Οι θάνατοι από ιλαρά αυξή­θη­καν κατά 43%.

Οι ελλη­νι­κές υγειο­νο­μι­κές Αρχές βρί­σκο­νται σε επα­γρύ­πνηση και ο ΕΟΔΥ λαμ­βά­νει μέτρα πρό­λη­ψης, ώστε να αντι­με­τω­πι­στεί ένα πιθανό επι­δη­μικό κύμα ιλαράς. Από την αρχή του 2024 έως σήμερα έχουν εντο­πι­στεί στην Ελλάδα 5 κρού­σματα ιλαράς.

Ο ΕΟΔΥ στο­χεύει στην ενί­σχυση του εμβο­λια­σμού, με έμφαση στους εμβο­λια­σμούς ειδικών πλη­θυ­σμια­κών ομάδων και στην ενη­μέ­ρωση του πλη­θυ­σμού και ειδικά όσων πρό­κει­ται να ταξι­δέ­ψουν σε χώρες που παρα­τη­ρεί­ται έξαρση κρου­σμά­των.

Η μείωση των εμβο­λια­σμών στην Ευρώπη και την Ελλάδα

Ο λόγος της δια­σπο­ράς στην κοι­νό­τητα είναι η μείωση των εμβο­λια­σμών και όπως απο­κα­λύ­πτει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρό­ε­δρος του ΕΟΔΥ, καθη­γη­τής Υγιει­νής και Επι­δη­μιο­λο­γίας – Τμήμα Ιατρι­κής, Σχολή Επι­στη­μών Υγείας του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας, Χρήστος Χατζη­χρι­στο­δού­λου, η παν­δη­μία συνέ­βαλλε στη μείωση του ποσο­στού κάλυψης με την πρώτη δόση του εμβο­λίου έναντι της ιλαράς. Το ποσοστό κάλυψης από 94-95% που ήταν, έχει φθάσει κοντά στο 91-92% στην Ευρώπη.

Τάση μείωσης των εμβο­λια­σμών παρα­τη­ρεί­ται και στην Ελλάδα και σύμφωνα με μια πρώτη ανάλυση των στοι­χείων από τον ΕΟΔΥ, από το 2020 κατα­γρά­φε­ται μια μικρή πτώση σχετικά με την πρώτη δόση. Πάντα υπήρχε ένα ποσοστό παιδιών που δεν είχαν εμβο­λια­στεί και το ποσοστό αυτό κυμαι­νό­ταν κοντά στο 5-6%, ανα­φέ­ρει ο καθη­γη­τής. Σήμερα αυτό το ποσοστό κυμαί­νε­ται κοντά στο 8-9%.

«Έχουμε τις συν­θή­κες που ευνοούν μια έξαρση κρου­σμά­των, δεν έχουμε φτάσει στο επίπεδο το επι­θυ­μητό της εμβο­λια­στι­κής κάλυψης που είναι 95% του παι­δι­κού πλη­θυ­σμού και έτσι έχουμε ένα αριθμό επί­νο­σων παιδιών και ενη­λί­κων και όταν γίνει κρίσιμη μάζα έχουμε την έξαρση, η οποία εμφα­νί­ζε­ται περίπου κάθε 6 με 7 χρόνια», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Χατζη­χρι­στο­δού­λου.

Τελευ­ταία έξαρση είχαμε 2017-2018. Κατά την χρονική περίοδο 2004-2023 εκδη­λώ­θη­καν τρεις επι­δη­μίες ιλαράς στη χώρα μας και δηλώ­θη­καν συνο­λικά 4.151 κρού­σματα και 4 θάνατοι. Η πλειο­ψη­φία των κρου­σμά­των αφο­ρούσε Έλληνες Ρομά (56,9%), αλλά και νεαρούς ενή­λι­κες από τον γενικό πλη­θυ­σμό που ήταν ανεμ­βο­λί­α­στοι ή ατελώς εμβο­λια­σμέ­νοι. Το νόσημα παρου­σί­ασε την υψη­λό­τερη επί­πτωση στην ηλι­κιακή ομάδα 0-4 ετών.

Κατά τα έτη 2021, 2022 και 2023 δεν δηλώ­θηκε κανένα κρούσμα ιλαράς και ο ΕΟΔΥ επι­ση­μαί­νει την πιθα­νό­τητα υπο­δή­λω­σης λόγω της παν­δη­μίας COVID-19.

Τα στο­χευ­μένα μέτρα του ΕΟΔΥ

Σύμφωνα με τον κ. Χατζη­χρι­στο­δού­λου, η επι­δη­μιο­λο­γική επι­τή­ρηση της νόσου και η έγκαιρη εφαρ­μογή εμβο­λια­σμού απο­τε­λούν τα πλέον ενδε­δειγ­μένα μέτρα για τον έλεγχο της νόσου.

Στο πλαίσιο αυτό, κρί­νε­ται ανα­γκαία αφενός η εγρή­γορση των επαγ­γελ­μα­τιών υγείας και αφε­τέ­ρου η εντα­τι­κο­ποί­ηση των εμβο­λια­σμών με έμφαση στους εμβο­λια­σμούς ειδικών πλη­θυ­σμια­κών ομάδων, (Ρομά και μετα­να­στών), νεαρών εφήβων και ενη­λί­κων που δεν ολο­κλή­ρω­σαν τον εμβο­λια­σμό τους στο παρελ­θόν, καθώς και η συνε­χι­ζό­μενη εγρή­γορση των τοπικών και εθνικών αρχών. Ο ΕΟΔΥ σε συνερ­γα­σία με δήμους και τη ΜΚΟ «Υγεία για Όλους» θα διε­νερ­γή­σει μαζικό εμβο­λια­σμό σε καταυ­λι­σμούς Ρομά με τη συν­δρομή των ΚΟΜΥ. Κλι­μά­κια του ΕΟΔΥ θα επι­σκε­φθούν, επίσης, κέντρα φιλο­ξε­νίας προ­σφύ­γων και μετα­να­στών και θα ενη­με­ρώ­σουν για την εμβο­λια­σμό και τα μέτρα πρό­λη­ψης.

Παράλ­ληλα, ο ΕΟΔΥ βρί­σκε­ται σε επαφή με ταξι­διω­τι­κούς πρά­κτο­ρες, ώστε να ενη­με­ρώ­νο­νται οι ταξι­διώ­τες για την ολο­κλή­ρωση του εμβο­λια­σμού τους (δύο δόσεις του μικτού εμβο­λίου ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας-εμβόλιο MMR) πριν από το ταξίδι τους, ιδιαί­τερα αν πρό­κει­ται να ταξι­δέ­ψουν σε χώρες με έξαρση κρου­σμά­των, όπως η Ρου­μα­νία.

Τέλος, ειδικές δράσεις θα αφορούν περιο­χές όπου σύμφωνα με τα απο­τε­λέ­σματα μελέτης 2020-2021, δια­πι­στώ­θηκε χαμηλή εμβο­λια­στική κάλυψη, προ­κει­μέ­νου να ενι­σχυ­θεί ο εμβο­λια­σμός στον παιδικό πλη­θυ­σμό.

Όπως εξηγεί ο κ. Χατζη­χρι­στο­δού­λου, στην παρούσα φάση δεν υφί­στα­ται λόγος ιδιαί­τε­ρης ανη­συ­χίας, αλλά πρέπει οι αρμό­διες Αρχές να βρί­σκο­νται σε εγρή­γορση, καθώς παρα­τη­ρεί­ται αύξηση κρου­σμά­των σε χώρες της Ευρώπης και αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να προ­ε­τοι­μα­στούμε για ενδε­χό­μενη έξαρση ιλαράς και στην Ελλάδα.

Χώρες της Ευρώπης με αυξη­μένα κρού­σματα

Σύμφωνα με τα πρό­σφατα διεθνή επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα παρα­τη­ρεί­ται έξαρση κρου­σμά­των ιλαράς σε χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Συγκε­κρι­μένα: Από 1 Ιανουα­ρίου 2023 έως 30 Νοεμ­βρίου 2023 δηλώ­θη­καν 2.242 επι­βε­βαιω­μένα κρού­σματα ιλαράς από 22 χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Η πλειο­νό­τητα των κρου­σμά­των παρα­τη­ρεί­ται στη Ρου­μα­νία (1.687), στην Αυστρία (172), στη Γαλλία (111), στη Γερ­μα­νία (72), στο Βέλγιο (70), στην Πολωνία (32), στην Ιταλία (27), στην Ισπανία (12) και στη Σουηδία (11). Οι υπό­λοι­πες χώρες έχουν δηλώσει στο αντί­στοιχο χρονικό διά­στημα λιγό­τερα από 10 επι­βε­βαιω­μένα κρού­σματα.

Στις 9-10 Ιανουα­ρίου 2024 δηλώ­θη­καν 954 νέα επι­βε­βαιω­μένα κρού­σματα ιλαράς από έξι χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, από τα οποία τα 932 στην Ρου­μα­νία. Τα υπό­λοιπα 22 επι­βε­βαιω­μένα κρού­σματα δηλώ­θη­καν από την Αυστρία (17), την Πολωνία (3), την Τσεχία (1) και τη Δανία (1).

Ιλαρά: Μετα­δο­τι­κό­τητα, συμ­πτώ­ματα, επι­πτώ­σεις

Η ιλαρά είναι ιογενής λοίμωξη που οφεί­λε­ται στον ιό της ιλαράς.

Ο χρόνος επώασης κυμαί­νε­ται από 7-21 ημέρες (συνήθως 10-12 ημέρες από την έκθεση έως το πρό­δρομο στάδιο και 14 ημέρες από την έκθεση έως την εμφά­νιση του εξαν­θή­μα­τος).

Η νόσος μετα­δί­δε­ται από άτομο σε άτομο αερο­γε­νώς, με στα­γο­νί­δια και με άμεση επαφή με ρινικές ή φαρυγ­γι­κές εκκρί­σεις ασθενών. Σπα­νιό­τερα, μετα­δί­δε­ται μέσω αντι­κει­μέ­νων προ­σφά­τως μολυν­θέ­ντων με ρινο­φα­ρυγ­γι­κές εκκρί­σεις.

Ο ιός της ιλαράς μπορεί να παρα­μεί­νει σε μολυ­σμέ­νες επι­φά­νειες και στον περι­βάλ­λο­ντα χώρο (σε στα­γο­νί­δια) μέχρι 2 ώρες μετά την απο­χώ­ρηση του ασθε­νούς.

Η ιλαρά παρου­σιά­ζει πολύ υψηλή μετα­δο­τι­κό­τητα με ποσοστό δευ­τε­ρο­γε­νούς προ­σβο­λής έως 90% μεταξύ επί­νο­σων ατόμων (π.χ. ατόμων που δεν έχουν ανο­σο­ποι­η­θεί).

Όλα τα άτομα που δεν έχουν νοσήσει ή δεν έχουν εμβο­λια­σθεί είναι επίνοσα στην ιλαρά.

Πρό­γραμμα εμβο­λια­σμού

Συστή­νε­ται ο εμβο­λια­σμός με το μικτό εμβόλιο ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας (εμβόλιο MMR) των παιδιών, των εφήβων και των ενη­λί­κων που δεν έχουν εμβο­λια­στεί με τις απα­ραί­τη­τες δόσεις.

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρό­γραμμα Εμβο­λια­σμών, παιδιά, έφηβοι και ενή­λι­κες που έχουν γεν­νη­θεί μετά το 1970 και δεν έχουν ιστο­ρικό νόσου πρέπει να είναι εμβο­λια­σμέ­νοι με 2 δόσεις εμβο­λίου για την ιλαρά.

Επι­πλο­κές

Περίπου 30% των περι­πτώ­σεων ιλαράς έχουν μια ή περισ­σό­τε­ρες επι­πλο­κές που είναι συχνό­τε­ρες σε παιδιά <5 ετών και ενή­λι­κες >20 ετών.

Οι συχνό­τε­ρες επι­πλο­κές εμφα­νί­ζο­νται από το πεπτικό, ανα­πνευ­στικό και το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.

Σοβα­ρό­τε­ρες επι­πλο­κές είναι η πνευ­μο­νία ιογενής (γιγα­ντο­κυτ­τα­ρική) ή δευ­τε­ρο­πα­θής από μικρό­βια (συχνό­τητα 6%), η οποία απο­τε­λεί και τη συχνό­τερη αιτία θανάτου, η οξεία μέση πυώδης ωτίτιδα (7%), η οξεία εγκε­φα­λί­τιδα (0,1%), που προ­βάλ­λει με υπερ­πυ­ρε­ξία, ανη­συ­χία, διέ­γερση, θόλωση της διά­νοιας, σπα­σμούς και κώμα.

Η υποξεία σκλη­ρυ­ντική πανε­γκε­φα­λί­τις (SSPE), είναι σπάνια επι­πλοκή, εμφα­νί­ζε­ται μετά παρέ­λευση κατά μέσο όρο 7 ετών από την εκδή­λωση της ιλαράς και οφεί­λε­ται σε βλάβη των εγκε­φα­λι­κών κυτ­τά­ρων από τον ιό τής ιλαράς που παρα­μέ­νει και πολ­λα­πλα­σιά­ζε­ται μετά την απο­δρομή της νόσου.

Οι ενή­λι­κες νοσούν σπάνια από ιλαρά αλλά σοβα­ρό­τερα από τα παιδιά. Οι επι­πλο­κές αφορούν κυρίως το ανα­πνευ­στικό: πνευ­μο­νία (30%), μέση πυώδης ωτίτιδα (29%), ιγμο­ρί­τιδα (25%). Η νόσηση κατά την εγκυ­μο­σύνη σχε­τί­ζε­ται με αποβολή του εμβρύου, πρόωρο τοκετό, χαμηλού βάρους γέν­νη­σης νεογνό.

Θάνατοι από ιλαρά έχουν ανα­φερ­θεί σε ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες σε 1-2‰ των κρου­σμά­των. Η θνη­τό­τητα στις ανα­πτυσ­σό­με­νες χώρες αγγίζει το 25%.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ

Έφη Φουσέκη