Παρέμβαση Ευάγγελου Βενιζέλου για Χάγη και οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών

Εκτενές άρθρο του Ευάγ­γε­λου Βενι­ζέ­λου για το ζήτημα της Χάγης και την οριο­θέ­τηση των θαλασ­σίων ζωνών φιλο­ξε­νεί το Σαβ­βα­το­κύ­ριακο η εφη­με­ρίδα «Νέα».

Σε αυτό ο πρώην αντι­πρό­ε­δρος της κυβέρ­νη­σης και υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών σχο­λιά­ζει πως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας, που απο­τε­λεί εδώ και σαράντα έξι χρόνια το βάθρο της ελλη­νι­κής επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας ως προς την οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων ζωνών (υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ) στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, «επι­βάλ­λει δια­βού­λευση μεταξύ των χωρών που συνο­ρεύ­ουν, που είναι δηλαδή αντι­κεί­με­νες ή παρα­κεί­με­νες. Αν η δια­βού­λευση δεν οδη­γή­σει σε συμ­φω­νία, το Διεθνές Δίκαιο προ­βλέ­πει εν τέλει ότι πρέπει να συνα­φθεί συνυ­πο­σχε­τικό για την προ­σφυγή στη διεθνή Δικαιο­σύνη – είτε στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης, είτε στο Διεθνές Δικα­στή­ριο του Δικαίου της Θάλασ­σας του Αμβούρ­γου, είτε σε διεθνές διαι­τη­τικό όργανο».

«Εμείς επα­να­λαμ­βά­νουμε επί σαράντα έξι ολό­κληρα χρόνια ότι ανα­γνω­ρί­ζουμε μόνο μία νομική διαφορά με την Τουρκία, την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας στο Αιγαίο, και χαί­ρο­μαι που βλέπω να έχει γίνει κοινός τόπος η ολο­κλη­ρω­μένη και ορθή δια­τύ­πωση της εθνικής αυτής θέσης: ανα­γνω­ρί­ζουμε μόνο μία νομική διαφορά με την Τουρκία, την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Εχουμε δε επι­λέ­ξει, εν προ­κει­μένω, το πιο παλιό και έγκυρο διεθνές δικα­στή­ριο, που είναι το ίδιο το Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης. Το συνυ­πο­σχε­τικό στην περί­πτωση αυτή θα προ­βλέ­πει την προ­σφυγή για την οριο­θέ­τηση, για το συγκε­κρι­μένο ζήτημα. Εφόσον συνεπώς το ζήτημα είναι η οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ, οι διμε­ρείς δια­βου­λεύ­σεις και σε περί­πτωση απο­τυ­χίας η υπο­γραφή συνυ­πο­σχε­τι­κού για την προ­σφυγή στο Διεθνές Δικα­στή­ριο είναι υπο­χρε­ω­τική επιλογή. Αλλωστε περιο­δικά επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες δια­βου­λεύ­σεις με την Τουρκία διε­ξά­γο­νται από το 2002. Η δε προ­χθε­σινή επί­σκεψη του Γενικού Γραμ­μα­τέα του ΥΠΕΞ στην Αγκυρα προ­φα­νώς σημα­το­δο­τεί την προ­σή­λωση της Ελλάδας στις διπλω­μα­τι­κές δια­δι­κα­σίες», σημειώ­νει ακόμα.

Ανα­λυ­τικά το άρθρο του Ευάγ­γε­λου Βενι­ζέ­λου στα «Νέα» έχει ως εξής:

Από το 1974 και για σαράντα περίπου χρόνια το ζήτημα της οριο­θέ­τη­σης των θαλάσ­σιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας ήταν εστια­σμένο στο Αιγαίο και την υφα­λο­κρη­πίδα. Ως υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών την περίοδο 2013-2015 έδωσα όσο μπο­ρούσα μεγα­λύ­τερη έμφαση στην ανάγκη η οριο­θέ­τηση να έχει ως πεδίο όχι μόνο το Αιγαίο αλλά και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Ως αντι­κεί­μενο δε όχι μόνο την υφα­λο­κρη­πίδα αλλά και την Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη, σύμφωνα με τις προ­βλέ­ψεις της Διε­θνούς Σύμ­βα­σης του Δικαίου της Θάλασ­σας που συνιστά τον κανόνα ανα­φο­ράς ακόμη και για τα κράτη που δεν προ­σχώ­ρη­σαν σε αυτήν, καθώς κωδι­κο­ποιεί εθιμικό δίκαιο επε­ξερ­γα­σμένο και από την πλούσια νομο­λο­γία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης και άλλων διεθνών δικαιο­δο­τι­κών οργάνων.Αλλωστε η Ελλάδα με τον Ν. 4001/2011 είχε ορίσει τα απώτερα όρια της υφα­λο­κρη­πί­δας της (που δεν χρειά­ζε­ται ανα­κή­ρυξη αλλά ισχύει «εξ υπαρχής» και «αυτο­δι­καίως») και της απο­κλει­στι­κής οικο­νο­μι­κής ζώνης της (που μπορεί να ανα­κη­ρυ­χθεί είτε πριν είτε μετά την οριο­θέ­τησή της) που εκτεί­νο­νται όχι μόνο στο Αιγαίο αλλά και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Εντός δε αυτών των απώ­τε­ρων ορίων, που υπο­λο­γί­στη­καν με βάση τον κανόνα της ίσης από­στα­σης / μέσης γραμμής και με πλήρη επήρεια των νήσων, καθο­ρί­στη­καν «τεμάχια» (π.χ. νότια της Κρήτης) που προ­κη­ρύ­χθη­καν με απο­τέ­λε­σμα να συνα­φθούν συμ­βά­σεις παρα­χώ­ρη­σης για έρευνα και εκμε­τάλ­λευση. Ο Ν. 4001/2011 γνω­στο­ποι­ή­θηκε στον ΟΗΕ, οι δε ρυθ­μί­σεις του τοπο­θε­τού­νται με σαφή τρόπο στον χάρτη τόσο του Αιγαίου όσο και της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Τα απώτερα όρια δεν είναι όμως τα τελικά, αυτά που προ­κύ­πτουν από οριο­θέ­τηση με τις γει­το­νι­κές χώρες όπως επι­τάσ­σει το Διεθνές Δίκαιο.

Η υπο­γραφή και η υποβολή προς πρω­το­κόλ­ληση στον ΟΗΕ της πρό­σφα­της άκυρης συμ­φω­νίας μεταξύ της Τουρ­κίας και της Λιβύης (μέσω της κυβέρ­νη­σης Σαράζ) για την οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων δικαιο­δο­σιών – συμ­φω­νία που παρα­βιά­ζει προ­δή­λως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας – κατέ­στησε απο­λύ­τως σαφείς τις προ­τε­ραιό­τη­τες. Βρε­θή­καμε στα βαθιά νερά και τον ευρύ ορί­ζο­ντα της Μεσο­γείου, μέσα στον οποίο οι χώρες με τις οποίες η Ελλάδα πρέπει να προβεί σε οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ είναι πολύ περισ­σό­τε­ρες από την Τουρκία. Η σύμβαση οριο­θέ­τη­σης υφα­λο­κρη­πί­δας μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας του 1977 ελπί­ζουμε και επι­διώ­κουμε να μετα­τρα­πεί πολύ σύντομα σε σύμβαση οριο­θέ­τη­σης και της ΑΟΖ. Η εκκρε­μό­τητα ως προς την ελλη­νο­αλ­βα­νική σύμβαση του 2009 ελπί­ζουμε και επι­διώ­κουμε να κλείσει το ταχύ­τερο δυνατό στο πλαίσιο των προ­τά­σεών μας του 2014, ενόψει και της ιδιό­τη­τας της Αλβα­νίας ως χώρας υπο­ψή­φιας προς ένταξη στην ΕΕ. Η έμφαση που έχουμε δώσει, με ιδιαί­τερη επιμονή από το 2014, στη σχέση μας με την Αίγυπτο και στο τρι­με­ρές σχήμα με την Κύπρο ελπί­ζουμε και επι­διώ­κουμε να οδη­γή­σει πολύ σύντομα σε πρα­κτικά απο­τε­λέ­σματα σχετικά με την οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών, με τρόπο που θα στέλνει σε όλες τις χώρες της περιο­χής σαφές μήνυμα σεβα­σμού του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας. Η δε οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης προσ­δο­κούμε να είναι μια από τις πρώτες πράξεις μιας λιβυκής κυβέρ­νη­σης που ανα­γνω­ρί­ζε­ται διεθνώς, ασκεί εσω­τε­ρικό έλεγχο και σέβεται το Διεθνές Δίκαιο στο πλαίσιο μιας συμ­φω­νη­μέ­νης, βιώ­σι­μης και «συμπε­ρι­λη­πτι­κής» πολι­τι­κής λύσης του λιβυκού προ­βλή­μα­τος επι­βε­βαιω­μέ­νης από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας του ΟΗΕ.

Αξίζει εδώ να σημειω­θεί ότι η Λιβύη είναι, επί καθε­στώ­τος Καντάφι, η χώρα η οποία ξεκί­νησε πρώτη τις δικα­στι­κές δια­δι­κα­σίες ενώπιον της Χάγης για την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας της. Δύο λοιπόν βασικές απο­φά­σεις στη διεθνή νομο­λο­γία που αφορούν τη Μεσό­γειο είναι απο­φά­σεις για τη Λιβύη. Η οριο­θέ­τηση μεταξύ Λιβύης και Τυνη­σίας και η οριο­θέ­τηση μεταξύ Λιβύης και Μάλτας. Θα μπο­ρούσε λοιπόν να πει κανείς ότι η κυβέρ­νηση Σαράζ, η «κυβέρ­νηση εθνικής συμ­φω­νίας» που υπο­τί­θε­ται ότι ακόμη είναι διεθνώς ανα­γνω­ρι­σμένη, είχε αν μη τι άλλο υπο­χρέ­ωση να ακο­λου­θή­σει την πεπα­τη­μένη του κράτους της, έστω και υπό άλλο καθε­στώς. Οφειλε δηλαδή να δηλώσει ότι θα ακο­λου­θή­σει την οδό της προ­σφυ­γής στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης για οριο­θέ­τηση με τις άλλες αντι­κεί­με­νες και παρα­κεί­με­νες χώρες και όχι επι­λε­κτικά με την Τουρκία.

Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας, που απο­τε­λεί εδώ και σαράντα έξι χρόνια το βάθρο της ελλη­νι­κής επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας ως προς την οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων ζωνών (υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ) στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, επι­βάλ­λει δια­βού­λευση μεταξύ των χωρών που συνο­ρεύ­ουν, που είναι δηλαδή αντι­κεί­με­νες ή παρα­κεί­με­νες. Αν η δια­βού­λευση δεν οδη­γή­σει σε συμ­φω­νία, το Διεθνές Δίκαιο προ­βλέ­πει εν τέλει ότι πρέπει να συνα­φθεί συνυ­πο­σχε­τικό για την προ­σφυγή στη διεθνή Δικαιο­σύνη – είτε στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης, είτε στο Διεθνές Δικα­στή­ριο του Δικαίου της Θάλασ­σας του Αμβούρ­γου, είτε σε διεθνές διαι­τη­τικό όργανο. Εμείς επα­να­λαμ­βά­νουμε επί σαράντα έξι ολό­κληρα χρόνια ότι ανα­γνω­ρί­ζουμε μόνο μία νομική διαφορά με την Τουρκία, την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας στο Αιγαίο, και χαί­ρο­μαι που βλέπω να έχει γίνει κοινός τόπος η ολο­κλη­ρω­μένη και ορθή δια­τύ­πωση της εθνικής αυτής θέσης: ανα­γνω­ρί­ζουμε μόνο μία νομική διαφορά με την Τουρκία, την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Εχουμε δε επι­λέ­ξει, εν προ­κει­μένω, το πιο παλιό και έγκυρο διεθνές δικα­στή­ριο, που είναι το ίδιο το Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης. Το συνυ­πο­σχε­τικό στην περί­πτωση αυτή θα προ­βλέ­πει την προ­σφυγή για την οριο­θέ­τηση, για το συγκε­κρι­μένο ζήτημα. Εφόσον συνεπώς το ζήτημα είναι η οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ, οι διμε­ρείς δια­βου­λεύ­σεις και σε περί­πτωση απο­τυ­χίας η υπο­γραφή συνυ­πο­σχε­τι­κού για την προ­σφυγή στο Διεθνές Δικα­στή­ριο είναι υπο­χρε­ω­τική επιλογή. Αλλωστε περιο­δικά επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες δια­βου­λεύ­σεις με την Τουρκία διε­ξά­γο­νται από το 2002. Η δε προ­χθε­σινή επί­σκεψη του Γενικού Γραμ­μα­τέα του ΥΠΕΞ στην Αγκυρα προ­φα­νώς σημα­το­δο­τεί την προ­σή­λωση της Ελλάδας στις διπλω­μα­τι­κές δια­δι­κα­σίες.

Αυτό δεν σημαί­νει προ­φα­νώς ούτε ότι η δια­βού­λευση είναι εύκολη, ούτε ότι η υπο­γραφή συνυ­πο­σχε­τι­κού είναι μια τυπική και αθώα δια­δι­κα­σία, ούτε ότι η οριο­θέ­τηση είναι απλώς ένα «νομικό / τεχνικό» ζήτημα άσχετο προς τις πραγ­μα­τι­κές κατα­στά­σεις και τον συσχε­τι­σμό των δυνά­μεων. Συσχε­τι­σμός που δια­μορ­φώ­νε­ται μέσα από συνερ­γα­σίες, μέσα από τη στάση της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας, των χωρών της περιο­χής, της ΕΕ, των ΗΠΑ, της Ρωσίας κ.ο.κ., χωρίς να υποτιμά κανείς τον ρόλο της συγκυ­ρίας και τα πολλά ανοιχτά μέτωπα πέριξ της Μεσο­γείου. Η εθνική ισχύς σε όλες της τις δια­στά­σεις είναι η θεμε­λιώ­δης προ­ϋ­πό­θεση της δια­χεί­ρι­σης των εθνικών θεμάτων. Η ειρήνη και η στα­θε­ρό­τητα στην περιοχή είναι η θεμε­λιώ­δης επι­δί­ωξη κάθε ευνο­μού­με­νης χώρας.

Εφόσον συνεπώς θέλουμε να έχουμε την πρω­το­βου­λία των διπλω­μα­τι­κών κινή­σεων και ως προ­με­τω­πίδα μας την αναγωγή στο Διεθνές Δίκαιο, οφεί­λουμε να προ­βάλ­λουμε ένα διεθνώς εύληπτο και σαφές πλαίσιο εθνικής πολι­τι­κής. Οφεί­λουμε επίσης να έχουμε πολύ καλή αίσθηση του τρόπου με τον οποίο κινεί­ται η διεθνής Δικαιο­σύνη στα θέματα αυτά. Δηλαδή του απο­θέ­μα­τος της νομο­λο­γίας, αλλά και των ιδιαί­τε­ρων και μονα­δι­κών στοι­χείων κάθε υπό­θε­σης.

Λίγες ημέρες πριν από την απο­χώ­ρησή μου από το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, τον Ιανουά­ριο του 2015, ακριβώς επειδή θα μπο­ρούσε να υπο­θέ­σει κανείς ότι αν ανοίξει η συζή­τηση για τη Χάγη μπορεί η προ­σφυγή στο ΔΔΧ να περι­λά­βει ζητή­ματα όπως οι λεγό­με­νες γκρίζες ζώνες, η απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νησιών της Δωδε­κα­νή­σου και του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και γενι­κό­τερα θέματα κυριαρ­χίας, τρο­πο­ποί­ησα τις δηλώ­σεις που είχε κάνει η Ελλάδα στο παρελ­θόν για την ανα­γνώ­ριση της δικαιο­δο­σίας του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης, αλλά και του Δικα­στη­ρίου το Δικαίου της Θάλασ­σας του Αμβούρ­γου, ώστε να μην υπάρχει καμία αμφι­βο­λία ότι η Ελλάδα δεν δέχεται να κατα­στούν δια­φο­ρές, και μάλιστα δια­φο­ρές ενώπιον της διε­θνούς Δικαιο­σύ­νης, ζητή­ματα κυριαρ­χίας.

Η οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων ζωνών της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ δεν είναι ζήτημα κυριαρ­χίας, είναι ζήτημα κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των. Υπάρ­χουν τρεις δια­φο­ρε­τι­κές έννοιες οι οποίες είναι σαφείς. Είναι άλλο ζήτημα η κυριαρ­χία την οποία ασκείς στην επι­κρά­τειά σου, στον χερσαίο χώρο, στα χωρικά ύδατα και στον εναέριο χώρο, άλλο ζήτημα τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα σε ζώνες όπως η υφα­λο­κρη­πίδα και η ΑΟΖ και άλλο ζήτημα οι διοι­κη­τι­κού χαρα­κτήρα αρμο­διό­τη­τες στο πλαίσιο συμ­βά­σεων ή διεθνών οργα­νι­σμών (π.χ. για τον συντο­νι­σμό της ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας και την ασφά­λεια των πτήσεων στο FIR Αθηνών).

Οι παρα­τη­ρή­σεις που προη­γή­θη­καν βοηθούν ελπίζω να τοπο­θε­τή­σουμε στο πλαίσιο μιας εθνικής στρα­τη­γι­κής αυτο­γνω­σίας και στην προ­ο­πτική τους τις κινή­σεις των τελευ­ταίων εβδο­μά­δων.