ZEW, το παιδί του Pentcho: Μια ιστορία που ταξίδεψε από τη Ρόδο ως την Αργεντινή

Το 1940, το πλοίο Pentcho, ένα παλιό ατμό­πλοιο άνω των 80 ετών, ξε­κί­νη­σε από την Μπρα­τι­σλά­βα με­τα­φέ­ρο­ντας πε­ρισ­σό­τε­ρους από 500 Εβραί­ους πρό­σφυ­γες που ήθε­λαν να φτά­σουν στην Πα­λαι­στί­νη, ξε­φεύ­γο­ντας από τη να­ζι­στι­κή Ευ­ρώ­πη. Έπει­τα από εβδο­μά­δες πε­ρι­πλά­νη­σης στη Μαύρη Θά­λασ­σα και το Αι­γαίο, το πλοίο έφτα­σε στη Ρόδο — και λίγο αρ­γό­τε­ρα ναυά­γη­σε κοντά στο νησί Χα­μη­λο­νή­σι. Οι πρό­σφυ­γες σώ­θη­καν και με­τα­φέρ­θη­καν στη Ρόδο, όπου έζη­σαν για ενά­μι­ση χρόνο πριν στα­λούν στην Ιτα­λία.

Στη Ρόδο, οι πρό­σφυ­γες έμει­ναν σε ένα πρό­χει­ρα κα­τα­σκευα­σμέ­νο στρα­τό­πε­δο στο γή­πε­δο πο­δο­σφαί­ρου του νη­σιού και αρ­γό­τε­ρα με­τα­φέρ­θη­καν στο στρα­τό­πε­δο San Giovanni (ση­με­ρι­νό Βε­νε­τό­κλειο Λύ­κειο) .

Επι­μέ­λεια: Κάτια Χρι­στί­δου

Αν και οι συν­θή­κες δια­βί­ω­σης στην κα­τε­χό­με­νη από τους Ιτα­λούς Ρόδο ήταν δύ­σκο­λες, το φα­γη­τό ήταν λι­γο­στό και οι επι­δη­μί­ες θέ­ρι­ζαν, έζη­σαν συ­γκρι­τι­κά καλά με τη βο­ή­θεια της εβραϊ­κής κοι­νό­τη­τας, όπως ανα­φέ­ρει στην ιστο­σε­λί­δα της η Ισ­ραη­λι­τι­κή Κοι­νό­τη­τα.

Τον Ια­νουά­ριο του 1942, οι πρό­σφυ­γες με­τα­φέρ­θη­καν στο στρα­τό­πε­δο εγκλει­σμού Ferramonti στη νότια Ιτα­λία, όπου και κρα­τή­θη­καν έως ότου οι Σύμ­μα­χοι κα­τέ­λα­βαν την Ιτα­λία.

Στη Ρόδο, μέσα σε αυτές τις συν­θή­κες, γεν­νή­θη­κε ο Zew, γιος δύο Πο­λω­νών Εβραί­ων προ­σφύ­γων. Μετά την απε­λευ­θέ­ρω­ση, η οι­κο­γέ­νεια με­τα­νά­στευ­σε στην Αρ­γε­ντι­νή, όπου ο Zew με­γά­λω­σε και αρ­γό­τε­ρα έγινε ψυ­χα­να­λυ­τής.

Η ιστο­ρία του έγινε η αφε­τη­ρία για το ντο­κι­μα­ντέρ «ZEW» της κόρης του, Irene Kuten, μια ται­νία για τη μνήμη, τη με­τα­νά­στευ­ση και την ανα­ζή­τη­ση της ταυ­τό­τη­τας.

Την ιστο­ρία αυτή αφη­γή­θη­κε, χθες βράδυ (8/11), μέσα από λόγια και ει­κό­νες, η ίδια η σκη­νο­θέ­τι­δα, στην εκ­δή­λω­ση που διορ­γά­νω­σε η Ισ­ραη­λι­τι­κή Κοι­νό­τη­τα Ρόδου, σε ξε­νο­δο­χείο του νη­σιού, για την προ­βο­λή του ντο­κι­μα­ντέρ «ZEW. Οι κό­σμοι που συ­να­ντιού­νται», πα­ρου­σία της Irene Kuten.

Την ται­νία προ­λό­γι­σε η διευ­θύ­ντρια της Κοι­νό­τη­τας Κάρ­μεν Κοέν, ενώ την ιστο­ρία του πλοί­ου αφη­γή­θη­κε εν συ­ντο­μία, πριν από την προ­βο­λή, ο ιστο­ρι­κός Δη­μή­τρης Βαρ­βα­ρί­της.

Η αφίσα της ται­νί­ας

«Από τότε που θυ­μά­μαι τον εαυτό μου, ο πα­τέ­ρας μου μάς έλεγε την ιστο­ρία»

Μι­λώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ μετά την προ­βο­λή της ται­νί­ας, η Kuten μοι­ρά­στη­κε μνή­μες από την παι­δι­κή της ηλι­κία, λέ­γο­ντας πως η ιστο­ρία του πα­τέ­ρα της ήταν πάντα πα­ρού­σα μέσα στην οι­κο­γέ­νεια:

«Ο πα­τέ­ρας μου πάντα μάς έλεγε την ιστο­ρία. Από τότε που θυ­μά­μαι τον εαυτό μου, πάντα μας τη δι­η­γού­νταν. Καθώς με­γα­λώ­να­με, μας έδινε πε­ρισ­σό­τε­ρες λε­πτο­μέ­ρειες, αλλά ποτέ δεν υπήρ­ξε πε­ρί­ο­δος που να μην τη γνω­ρί­ζα­με».

Η σκη­νο­θέ­τι­δα εξη­γεί ότι, μέσα από αυτή τη συ­νε­χή αφή­γη­ση, έμαθε να αντι­με­τω­πί­ζει το τραύ­μα όχι ως σιωπή, αλλά ως λόγο, ως με­τά­δο­ση μνή­μης:

«Ήταν μια ιστο­ρία που ποτέ δεν κρύ­φτη­κε. Από τότε που θυ­μά­μαι, την κου­βα­λού­σα­με μέσα στο σπίτι».

Η Ρόδος ως τόπος μνή­μης και ευ­γνω­μο­σύ­νης

Η Kuten πε­ριέ­γρα­ψε ακόμη πώς οι ανα­μνή­σεις για τη Ρόδο έφτα­σαν σε εκεί­νη μέσα από τη φωνή του πα­τέ­ρα και των παπ­πού­δων της:

«Ο πα­τέ­ρας μου, μου λέει πράγ­μα­τα που του είχαν πει οι παπ­πού­δες μου. Θυ­μά­μαι κι εγώ με­ρι­κές αφη­γή­σεις τους. Μας έλε­γαν ότι κά­ποιοι κρα­τού­με­νοι προ­σπά­θη­σαν να σω­θούν κο­λυ­μπώ­ντας, και ότι οι κά­τοι­κοι του νη­σιού τους βο­ή­θη­σαν πολύ. Η για­γιά μου με­τα­φέρ­θη­κε στο νο­σο­κο­μείο της Ρόδου για να γεν­νή­σει. Οι ανα­μνή­σεις αυτές, μέσα από εκεί­νους, δεν ήταν τόσο δρα­μα­τι­κές. Θυ­μού­νταν την κα­λο­σύ­νη των αν­θρώ­πων του νη­σιού».

Η σκη­νο­θέ­τι­δα μί­λη­σε με συ­γκί­νη­ση για τη Ρόδο, έναν τόπο που, αν και βυ­θι­σμέ­νος στο σκο­τά­δι του πο­λέ­μου, στά­θη­κε κα­τα­φύ­γιο για τους προ­γό­νους της. Η Ρόδος, όπως είπε, ήταν ένας τόπος όπου, παρ’ όλα τα δεινά, υπήρ­χε φως. Οι κά­τοι­κοι βο­ή­θη­σαν τους δι­κούς της κι αυτή η μνήμη με­τα­βι­βά­στη­κε στην επό­με­νη γενιά χωρίς οδύνη, αλλά με ευ­γνω­μο­σύ­νη.

Από το Ferramonti στο Μπου­έ­νος Άιρες

Η δια­δρο­μή της οι­κο­γέ­νειας συ­νε­χί­στη­κε στην Ιτα­λία και έπει­τα στην Αρ­γε­ντι­νή. Ο πα­τέ­ρας της Kuten με­γά­λω­σε στο Μπου­έ­νος ‘Αιρες, όπου σπού­δα­σε Ια­τρι­κή και στη συ­νέ­χεια στρά­φη­κε στην ψυ­χα­νά­λυ­ση:

«Ο πα­τέ­ρας μου έζησε πε­ρισ­σό­τε­ρο τον πόνο των γο­νιών του, το ότι δεν μπο­ρού­σαν να βρουν ένα μέρος να ανή­κουν. Η άφιξη στην Αρ­γε­ντι­νή ήταν με­γά­λη ανα­κού­φι­ση. Εκεί­νος έζησε αυτό το αί­σθη­μα της λύ­τρω­σης. Νο­μί­ζω ότι αυτός ο πόνος τον με­τέ­τρε­ψε σε έναν σπου­δαίο άν­θρω­πο που αφιέ­ρω­σε τη ζωή του στο να βοηθά άλ­λους, μέσα από την ια­τρι­κή και την ψυ­χα­νά­λυ­ση».

Σε ερώ­τη­ση για το αν η επι­λο­γή της ψυ­χα­νά­λυ­σης επη­ρε­ά­στη­κε από την οι­κο­γε­νεια­κή ιστο­ρία, απά­ντη­σε:

«Ήταν δική του επι­λο­γή. Δε μπορώ να ξέρω αν το πα­ρελ­θόν έπαι­ξε ρόλο στο μυαλό του, αλλά σί­γου­ρα απο­φά­σι­σε να βοηθά αν­θρώ­πους. Ήταν μια κα­θα­ρή επι­λο­γή».

Η αι­σθη­τι­κή της ψυ­χραι­μί­ας

Το ZEW απο­φεύ­γει τη με­λο­δρα­μα­τι­κή ανα­πα­ρά­στα­ση. Αντί­θε­τα, υιο­θε­τεί έναν ήσυχο, στο­χα­στι­κό τόνο, που προ­σεγ­γί­ζει τα γε­γο­νό­τα χωρίς συ­ναι­σθη­μα­τι­κό εκ­βια­σμό.

«Ήταν συ­νει­δη­τή επι­λο­γή να μην μείνω στον πόνο, αλλά στην ανά­γκη να με­τα­δο­θούν οι ιστο­ρί­ες. Οι ιστο­ρί­ες πρέ­πει να λέ­γο­νται, για να μην επα­να­λη­φθεί ο πόνος. Δεν ήθελα να δώσω τόση βάση στη νο­σταλ­γία ή στο δράμα, αλλά στο ότι η μνήμη μάς δι­δά­σκει πώς να μην ξα­να­κά­νου­με τα ίδια λάθη», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

«Η ευχή μου είναι ο πό­λε­μος να πάψει να είναι σύγ­χρο­νος»

Κλεί­νο­ντας τη συ­νέ­ντευ­ξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Irene Kuten μί­λη­σε για τη δια­χρο­νι­κό­τη­τα του έργου της και τη σχέση του με τη ση­με­ρι­νή προ­σφυ­γι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα:

«Το θέμα της με­τα­νά­στευ­σης πα­ρα­μέ­νει σύγ­χρο­νο. Ελ­πί­ζω κά­ποια στιγ­μή να μη χρειά­ζε­ται να κά­νου­με τόση προ­σπά­θεια για να απο­δε­χτού­με τον άλλον, τον πρό­σφυ­γα, τον δια­φο­ρε­τι­κό. Η ευχή μου είναι ο πό­λε­μος να πάψει να είναι επί­και­ρος…».

Το ντο­κι­μα­ντέρ ZEW δεν είναι απλώς μια οι­κο­γε­νεια­κή ιστο­ρία. Είναι ένα κι­νη­μα­το­γρα­φι­κό προ­σκύ­νη­μα στη μνήμη, που ξε­κι­νά από τη Ρόδο, περνά από τη Ferramonti και κα­τα­λή­γει στο Μπου­έ­νος Άιρες. Μια μαρ­τυ­ρία για το πώς η ιστο­ρία επι­βιώ­νει, όχι μέσα από το τραύ­μα, αλλά μέσα από τη με­τά­δο­σή της στις επό­με­νες γε­νιές.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ