Η κλιματική αλλαγή και οι συνέπειές της στη Μεσόγειο και την Ελλάδα

Δεν υπάρ­χει πλέον καμιά αμ­φι­βο­λία ότι δια­νύ­ου­με την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή! Όλες οι αντί­θε­τες γνώ­μες των τε­λευ­ταί­ων 20 χρό­νων, από επι­στή­μο­νες, δεν μπο­ρούν να στα­θούν, γι’ αυτό δεν θα ανα­φερ­θώ σε τέ­τοιες γνώ­μες. Στο τέλος του άρ­θρου πα­ρα­θέ­τω τη βι­βλιο­γρα­φία αυτών που γράφω.Στο Peer-Review-ει­δι­κά άρθρα, 33.700 επι­στή­μο­νες, ανα­φέ­ρουν ότι η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή είναι πραγ­μα­τι­κό­τη­τα και έγινε/γί­νε­ται από αν­θρώ­πι­νο χέρι και μόνο 34 άρθρα πε­ρι­γρά­φουν, ότι η αλ­λα­γή του κλί­μα­τος δεν προ­έρ­χε­ται από αν­θρώ­πι­νο χέρι, αλλά είναι φυ­σι­κό πε­ριο­δι­κό φαι­νό­με­νο.
Τι πα­ρα­τη­ρού­με:Η θερ­μο­κρα­σία στην ατμό­σφαι­ρα ανε­βαί­νει, οι αιώ­νιοι πάγοι λιώ­νουν, η επι­φά­νεια των θα­λασ­σών ανε­βαί­νει, καύ­σω­νας στη Γροι­λαν­δία, φο­νι­κές πυρ­κα­γιές στη Σι­βη­ρί­α­και στον Αμα­ζό­νιο, κα­τα­στρο­φι­κές ξη­ρα­σί­ες στην Ανα­το­λι­κή Αφρι­κή, ασυ­νή­θι­στε­ςβρο­χές και καύ­σω­νες με κα­τα­στρο­φι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα, ξη­ρα­σί­ες, κλπ.

Η θερ­μο­κρα­σία του Πλα­νή­τη ανέ­βη­κε κατά μέσο όρο 1,1 βαθ­μούς Κελ­σί­ου, από το 1880 (Εικ. 1), που άρ­χι­σε η μέ­τρη­ση της και η βιο­μη­χα­νι­κή επα­νά­στα­ση στη Γη.

Αν η θερ­μο­κρα­σία ξε­πε­ρά­σει τους 1,5 βαθ­μούς,μέσο όρο, εξα­φα­νί­ζο­νται οι Μαλ­βί­δες Νήσοι, Ατό­λες-Νησιά στον Ιν­δι­κό­ω­κε­α­νό. Σε άλλα ση­μεία του Πλα­νή­τη η άνο­δος της θερ­μο­κρα­σί­ας ξε­πέ­ρα­σε τους 2 βαθ­μούς. Εάν η θερ­μο­κρα­σία ξε­πε­ρά­σει,κατά μέσο όρο τους 2 βαθ­μούς Κελ­σί­ου θα υπάρ­ξουν με­γά­λες κα­τα­στρο­φές με απο­τέ­λε­σμα ένα με­γά­λο με­τα­να­στευ­τι­κό ρεύμα, από Νότο προς Βορρά, γύρω στο 1,7 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια άν­θρω­ποι, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία του Ο.Η.Ε.

Οι Ει­κό­νες 2,3 και 4δεί­χνουν αύ­ξη­ση του διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κος σε διά­φο­ρες μορ­φές και έτη.

Διά­φο­ρε­ςεν­δια­φέ­ρου­σες πλη­ρο­φο­ρί­ες:

– κάθε επι­βά­της που τα­ξι­δεύ­ει από το Βε­ρο­λί­νο στη πρω­τεύ­ου­σα της Βρα­ζι­λί­ας με το αε­ρο­πλά­νο δη­μιουρ­γεί 6.600 κιλά διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κος, αυτός που τα­ξι­δεύ­ει από την Κο­λω­νία στη Μα­γιόρ­κα δη­μιουρ­γεί 2.500 κιλά CO2. Μπο­ρεί­τε να φα­ντα­στεί­τε πόσα εκα­τομ­μύ­ρια τόνοι διο­ξεί­διο του άν­θρα­κος εκ­πέ­μπο­νται κα­θη­με­ρι­νώς από τα αε­ρο­πλά­να;

– Ένα κρουα­ζιε­ρό­πλοιο εκτο­ξεύ­ει στη ατμό­σφαι­ρα σε 24 ώρες 420 τό­νους διο­ξεί­διο του άν­θρα­κος, επι­πλέ­ον οξεί­δια του Αζώ­του και Υδρό­θειο. Επει­δή τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια χρη­σι­μο­ποιούν το φτη­νό­τε­ρο και χει­ρό­τε­ρο καύ­σι­μο, το μα­ζούτ, εκ­πέ­μπουν και αι­θά­λη, που είναι κα­τα­στρο­φι­κή για του πνεύ­μο­νες. Γί­νο­νται προ­σπά­θειες τα νέα πλοία να έχουν αντί­στοι­χα φίλ­τρα.

– Το 2015 όλα τα αυ­το­κί­νη­τα, που κι­νού­νται με Ντί­ζελ (Diesel) έχουν εκτο­ξεύ­σει στην ατμό­σφαι­ρα 13,1 εκα­τομ­μύ­ρια τό­νους οξεί­δια του Αζώ­του. Αυτό αντι­στοι­χεί, σύμ­φω­να με

τη­νε­πι­στη­μο­νι­κή­ο­μά­δα­τηςSusanAnenberg, OrganisationEnvironmentalHealthAnalytics (LLC) στη­νΟυά­σιγ­κτον­σε­του­λά­χι­στον 107.600 θα­νά­τους.

– Το 2016 η Γερ­μα­νία εκτό­ξευ­σε στην ατμό­σφαι­ρα 906 εκα­τομ­μύ­ρια τό­νους αέρια του θερ­μο­κη­πί­ου στην ατμό­σφαι­ρα, 4 εκατ. τό­νους πε­ρισ­σό­τε­ρα από το 2015.

– Σύμ­φω­να με το ΔΝΤ (IWF) έχουν δοθεί επι­δο­τή­σεις πα­γκο­σμί­ως για την πα­ρα­γω­γή ενέρ­γειας από Υδρο­γο­νάν­θρα­κες, σε όλες τις φά­σεις, 5,3 τρις-εκα­τομ­μύ­ρια δο­λά­ρια!!!

– Ο πλη­θυ­σμός της Γης ήταν το 2015: 7,35 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια (Εικ. 5) το 2025 υπο­λο­γί­ζε­ται σε 8, το 2040 σε 9 και το 2060 σε 10 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια αν­θρώ­πους.

– Σύμ­φω­να με τους ερευ­νη­τές, IPCC (Δια­κυ­βερ­νη­τι­κή Επι­τρο­πή για την Αλ­λα­γή του Κλί­μα­τος, Ο.Η.Ε) τα τρό­φι­μα ευ­θύ­νο­νται για το 26% των εκ­πο­μπών που συν­δέ­ο­νται με το φαι­νό­με­νο του θερ­μο­κη­πί­ου. Και το 58% των εκ­πο­μπών από τρό­φι­μα προ­έρ­χε­ται από ζω­ι­κές τρο­φές.

– Για την πα­ρα­γω­γή ενός κιλού φυ­τι­κών πρω­τεϊ­νών χρεια­ζό­μα­στε 300 έως 3000 λίτρα νερού. Για τη πα­ρα­γω­γή ενός κιλού βο­δι­νού κρέ­α­τος χρεια­ζό­μα­στε 15.415 λίτρα νερού (Εικ. 6)!

– Το Πρω­τό­κολ­λο του Κιό­το­που απο­τε­λεί έναν «οδικό χάρτη» για τη μεί­ω­ση της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, 2008-2012 και η Συμ­φω­νία του Πα­ρι­σιού, 2016, που αφορά τη μεί­ω­ση των εκ­πο­μπών αε­ρί­ων θερ­μο­κη­πί­ου πα­γκο­σμί­ως, παρ ότι ήταν σο­βα­ρά βή­μα­τα στη σωστή κα­τεύ­θυν­ση, δεν εφαρ­μό­στη­καν από όλες τις χώρες και ει­δι­κά τις με­γά­λες βιο­μη­χα­νι­κές χώρες.

Ένα πα­ρά­δειγ­μα:Για ένα τόνο διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κος πρέ­πει ο κα­τα­να­λω­τής του (ερ­γο­στά­σιο, αυ­το­κί­νη­το, θέρ­μαν­ση, πλοίο, αε­ρο­πλά­νο) να πλη­ρώ­νει 180 Ευρώ. Μόνο η Σου­η­δία ζητά 130 € από το κα­τα­να­λω­τή ανά τόνο. 15 χώρες της Ε.Ε. ει­σπράτ­τουν 3-5 €. Στη Γερ­μα­νία συ­ζη­τιού­νται αυτή την στιγ­μή 32 € ανά τόνο CO2.

Οι ει­σπρά­ξεις αυτές θα επεν­δυ­θούν σε Projekte(έργα) και σε νέες τε­χνο­λο­γί­ες, που θα στα­μα­τή­σουν την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή. Θα υπάρ­ξει βέ­βαια και μέ­ρι­μνα για κοι­νω­νι­κά αδύ­να­μους αν­θρώ­πους.Στό­χος είναι σε20 έως 30 χρό­νια να μη χρη­σι­μο­ποιού­νται πλέον πα­γκο­σμί­ως Υδρο­γο­νάν­θρα­κες για ενέρ­γεια.

Ο με­γά­λος αντί­πα­λος στην προ­σπά­θεια της μεί­ω­σης ή εξά­λει­ψης της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής είναι η οι­κο­νο­μία!

Η οι­κο­νο­μία που επε­κρά­τη­σε μετά το 1990 στις πε­ρισ­σό­τε­ρες χώρες του πλα­νή­τη και μετά την πα­γκο­σμιο­ποί­η­ση είναι υπεύ­θυ­νη για τη κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή. Άκρως νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρη, με­γι­στο­ποί­η­ση του κέρ­δους, οι­κο­νο­μία του χρη­μα­τι­στη­ρί­ου (πα­ρα­σι­τι­κή οι­κο­νο­μία),η συλ­λο­γή τρις-εκα­τομ­μυ­ρί­ων δο­λα­ρί­ων σε φο­ρο­λο­γι­κούς πα­ρα­δεί­σους, που δεν επεν­δύ­ο­νται στην πραγ­μα­τι­κή οι­κο­νο­μία. Το τε­λευ­ταίο θα μπο­ρού­σε να συμ­βά­λει πολύ σε αλ­λα­γή, θε­τι­κή­ςρό­τας του κλί­μα­τος του Πλα­νή­τη και ασφα­λώς με διπλό κέρ­δος. Τη σω­τη­ρία της Γης και οι­κο­νο­μι­κά οφέλη για τον επεν­δυ­τή.

Με­γά­λα ονό­μα­τα διε­θνώς ανε­γνω­ρι­σμέ­νων οι­κο­νο­μο­λό­γων, ερευ­νη­τών του μέλ­λο­ντος και φι­λο­σό­φων,αλλά και Ορ­γα­νώ­σε­ων κα­τα­δι­κά­ζουν την αρχή: κα­τα­νά­λω­ση-ανά­πτυ­ξη, ανά­πτυ­ξη-κα­τα­νά­λω­ση και ονο­μά­ζουν τον ση­με­ρι­νό κα­πι­τα­λι­σμό Raubtierkapitalismus και Turbokapitalismus (κα­πι­τα­λι­σμό αρ­πα­κτι­κού πτη­νού και οδο­στρω­τή­ρα κα­πι­τα­λι­σμό) και τον προει­δο­ποιούν, ότι εάν δεν πάρει τα μέτρα που πρέ­πει, όσο αφορά το κοι­νω­νι­κό κρά­τος και την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, θα οδη­γή­σει την αν­θρω­πό­τη­τα σε εξα­θλί­ω­ση και φτω­χο­ποί­η­ση, με ότι αυτό συ­νε­πά­γε­ται. Όλοι αυτοί οι επώ­νυ­μοι θέ­λουν να σώ­σουν τον κα­πι­τα­λι­σμό και όχι να τον κα­τα­στρέ­ψουν! Θα ανα­φέ­ρω μόνο πα­ρα­δείγ­μα­τα: JorgenRanders, GraemeMaxton, Ernst-UlrichvonWeizsäcker, όλοι ανή­κουν στο μο­να­δι­κό/απο­κλει­στι­κό ClubofRome, AmartyaKumarHarvardUniversity, OttmarEdenhofer, διευ­θυ­ντής του Ιν­στι­τού­του MercatorResearchInstituteonGlobalCommonsandClimateChange (MCC) στο Βε­ρο­λί­νο, GlobalRisksReport 2017 (WorldEconomicForum, WEF), Οι­κο­νο­μο­λό­γοι του Ο.Η.Ε. κλπ.

Ένας επεν­δυ­τής θέλει/ζητά: χα­μη­λή φο­ρο­λο­γία, εάν είναι δυ­να­τόν να απο­φύ­γει το Φ.Π.Α., χα­μη­λούς μι­σθούς και ερ­γα­σια­κούς νό­μους, που να είναι στα «μέτρα» του. Το με­γα­λύ­τε­ρο

τί­μη­μα μιας επέν­δυ­σης είναι όμως το κό­στος του Πε­ρι­βάλ­λο­ντος.Αυτό το πλη­ρώ­νει δυ­στυ­χώς μόνο ο Ιθα­γε­νής!

Τι νόημα έχει μια ανά­πτυ­ξη (στην Ελ­λά­δα), όταν ο ερ­γα­ζό­με­νος κερ­δί­ζει 550-650 € το μήνα, με τα χρή­μα­τα δεν μπο­ρεί να ζήσει μόνος του, δεν μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σει οι­κο­γέ­νεια, ο ερ­γα­τι­κός νόμος είναι σχε­δόν πάντα ενα­ντί­ον του και πλη­ρώ­νει μόνος του το κό­στος της κα­τα­στρο­φής του Πε­ρι­βάλ­λο­ντος;

Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή στη Με­σό­γειο:

Η Με­σό­γειος επη­ρε­ά­ζε­ται έντο­να από την υπερ­θέρ­μαν­ση του πλα­νή­τη. Η ρύ­παν­ση και η ανε­ξέ­λιγ­κτηεκ­με­τάλ­λευ­ση αυ­ξά­νουν τις επι­πτώ­σεις εδώ πε­ρισ­σό­τε­ρο από ότι σε άλλες πε­ριο­χές.

Σύμ­φω­να με τους ερευ­νη­τές η άνο­δος της στάθ­μης της, θά­λασ­σας από τα μέσα του 20ου αιώνα μέχρι και τη δε­κα­ε­τία του ’70,ήταν 2,5 χι­λιο­στά τον χρόνο. Με­τα­ξύ 1990 και 2007 ήταν μέχρι και 10 χι­λιο­στά το χρόνο. Επί­σης, από τη δε­κα­ε­τία του 1970, οι θερ­μο­κρα­σί­ες νερού αυ­ξή­θη­καν κατά 0,12 έως 0,5 βαθ­μούς Κελ­σί­ου.

Ωστό­σο, ο κλι­μα­τι­κός στό­χος,η θερ­μο­κρα­σία να μην ξε­πε­ρά­σει τους 2 βαθ­μούς Κελ­σί­ου, είναι αφη­ρη­μέ­νος και προ­κα­λεί πα­ρε­ξη­γή­σεις, εξη­γεί η υπεύ­θυ­νη συγ­γρα­φέ­ας SoniaSeneviratne του ETH πα­νε­πι­στη­μί­ου της Ζυ­ρί­χης. Επει­δή δύο βαθ­μοί σε πα­γκό­σμιο μέσο όρο μπο­ρεί να ση­μαί­νουν πολύ ισχυ­ρό­τε­ρες πε­ρι­φε­ρεια­κές αλ­λα­γές. Αφε­νός, ο ψυ­χρό­τε­ρος αέρας πάνω από τις θά­λασ­σες μειώ­νει τον μέσο όρο, από την άλλη, υπάρ­χουν ήδη έντο­νες πε­ρι­φε­ρεια­κές δια­φο­ρές στον βαθμό θέρ­μαν­σης.Η Seneviratne και οι συ­νερ­γά­τες της διε­ρεύ­νη­σαν, ότι η μέ­γι­στη πα­γκό­σμια θέρ­μαν­ση κατά 2 βαθ­μούς επη­ρε­ά­ζει διά­φο­ρες πε­ριο­χές της Γης ποι­κι­λο­τρό­πως. Με βάση τα δε­δο­μέ­να και τα μο­ντέ­λα που με­τρή­θη­καν, υπο­λο­γί­ζουν τον βαθμό των ακραί­ων και μέσων θερ­μο­κρα­σιών, καθώς και τις έντο­νες βρο­χο­πτώ­σεις σε με­μο­νω­μέ­νες πε­ριο­χές. Απο­τέ­λε­σμα: Ακόμη και αν ο στό­χος των δύο βαθ­μών πλη­ρού­ται σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο, οι μέσοι όροι σε πολλά μέρη του κό­σμου θα τον ξε­πε­ρά­σουν. Υπάρ­χει μια άμεση, γραμ­μι­κή σχέση με­τα­ξύ της συ­νο­λι­κής αλ­λα­γής του κλί­μα­τος και των με­τα­βο­λών της θερ­μο­κρα­σί­ας, στις διά­φο­ρες πε­ριο­χές και στον κόσμο ως σύ­νο­λο. Οι ακραί­ες τιμές αλ­λά­ζουν δυ­σα­νά­λο­γα σε ορι­σμέ­νες πε­ριο­χές (Naturevolume 529, pages 477–483, 28 January 2016).

Δεν πε­ρι­μέ­να­με τα απο­τε­λέ­σμα­τα να εμ­φα­νι­στούν τόσο κα­θα­ρά, λέει ο συ­νά­δελ­φος τηςS. Seneviratne, MarkusDonat του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Νέας Νό­τιας Ουα­λί­ας. Οι ερευ­νη­τές χρη­σι­μο­ποί­η­σαν τέσ­σε­ρα πα­ρα­δείγ­μα­τα – την πε­ριο­χή της Με­σο­γεί­ου, τις ΗΠΑ, τη Βρα­ζι­λία και την Αρ­κτι­κή – για να δώ­σουν μια πιο ακρι­βή ει­κό­να του τρό­που με τον οποίο το κλίμα επη­ρε­ά­ζε­ται από δύο βαθ­μούς θέρ­μαν­σης. Στη Με­σό­γειο, οι μέσες θερ­μο­κρα­σί­ες αυ­ξά­νο­νται ακόμη και όταν φθά­σου­με τον στόχο των δύο βαθ­μών κατά μέσο όρο,στους 3,4 βαθ­μούς Κελ­σί­ου.

Ένα δί­κτυο επι­στη­μό­νων εξέ­τα­σε τις επι­πτώ­σεις των δια­φό­ρων πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών αλ­λα­γών, στις συν­θή­κες δια­βί­ω­σης των αν­θρώ­πων, σε όλη τη Με­σό­γειο. Τα ευ­ρή­μα­τά τους δη­μο­σιεύ­θη­καν στο φη­μι­σμέ­νο πε­ριο­δι­κό NatureClimate Change: Υπο­θέ­του­με ότι οι κίν­δυ­νοι στην πε­ριο­χή της Με­σο­γεί­ου έχουν υπο­τι­μη­θεί μέχρι στιγ­μής, επει­δή όλοι οι πα­ρά­γο­ντες έχουν εξε­τα­στεί με­μο­νω­μέ­να, αλλά αυτοί αλ­λη­λε­πι­δρούν, γρά­φει ο συ­νυ­πεύ­θυ­νος της δη­μο­σί­ευ­σης MichaelTsimplis από τη Σχολή Νο­μι­κών του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Χονγκ Κονγκ.

Πολ­λοί επι­στή­μο­νες προει­δο­ποιούν για τη κα­τά­στα­ση που θα επι­κρα­τή­σει στη Με­σό­γειο και στις χώρες της Νό­τιας και Ανα­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης, με γύρω στα 450 εκα­τομ­μύ­ρια πλη­θυ­σμό:

– Η αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας θα υπερ­βαί­νει πάντα τον μέσο όρο της θερ­μο­κρα­σί­ας του Πλα­νή­τη

– Το νερό θα γίνει ένα πο­λύ­τι­μο αγαθό

– Πολλά κράτη δεν έχουν ιδέα, τι τους απει­λεί/πε­ρι­μέ­νει. Ο Επι­στή­μο­νας WolfgangCramer γρά­φει:Στις ευ­η­με­ρού­σες πα­ρά­κτιες χώρες γί­νο­νται αρ­κε­τά για την προ­στα­σία του

οι­κο­συ­στή­μα­τος, άλλες χώρες απέ­χουν πολύ από αυτό. Οι χώρες της Νό­τιας και Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου έχουν μικρή ικα­νό­τη­τα να ανα­λύ­σουν την απει­λή αυτή για τα εδάφη τους, θέ­το­ντάς τα σε με­γα­λύ­τε­ρο κίν­δυ­νο!

– Η Με­σό­γειος θα γίνει έρη­μος.Με­γά­λα τμή­μα­τα της Νό­τιας Ευ­ρώ­πης και της Βό­ρειας Αφρι­κής θα στε­γνώ­σουν εξαι­τί­ας της έλ­λει­ψης νερού, λόγω της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής. Αυτό απο­δει­κνύ­ε­ται από μια με­λέ­τη που δη­μο­σιεύ­θη­κε πρό­σφα­τα στο επι­στη­μο­νι­κό πε­ριο­δι­κό Science. Αυτό θα έχει με­γά­λο αντί­κτυ­πο στη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα.

Αρ­κε­τά μέσα ενη­μέ­ρω­σης ανα­φέ­ρουν τη με­λέ­τη. Ο τη­λε­ο­πτι­κός σταθ­μός N24 χα­ρα­κτή­ρι­σε «μια τρο­με­ρή μοίρα» για την Ιτα­λία, την Ισπα­νία ή τη νότια Γαλ­λία: Μια υπερ­θέρ­μαν­ση του πλα­νή­τη άνω των 1,5 βαθ­μών θα έχει εξαι­ρε­τι­κά αρ­νη­τι­κές συ­νέ­πειες για τα οι­κο­συ­στή­μα­τα. Μέσα στα επό­με­να 100 χρό­νια, η φύση θα αλ­λά­ξει τόσο πολύ, όσο άλ­λα­ξε τα τε­λευ­ταία 10.000 χρό­νια.

Μπο­ρεί­τε να φα­ντα­στεί­τε, τί θα συμ­βεί στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, εά­ναρ­χί­σει η εξό­ρυ­ξη των Υδρο­γο­ναν­θρά­κων;

Η αλ­λα­γή του κλί­μα­τος έχει κα­τα­στρο­φι­κές συ­νέ­πειες για την Ελ­λά­δα

Σύμ­φω­να με εκτι­μή­σεις των κλι­μα­τι­κών μο­ντέ­λων των ερευ­νη­τι­κών κέ­ντρων (των Ελ­λη­νι­κών Πα­νε­πι­στη­μί­ων, της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών, του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου, του IPCC κ.α.) προ­κύ­πτει, ότι εξαι­τί­ας της γε­ω­γρα­φι­κής της θέσης, η οποία βρί­σκε­ται ανά­με­σα στην εύ­κρα­τη Ευ­ρώ­πη και την έρημο της βό­ρειας Αφρι­κής, η χώρα μας ανή­κει σε μια πε­ριο­χή που θε­ω­ρεί­ται ότι είναι «στο κόκ­κι­νο», δη­λα­δή στις πε­ριο­χές που επη­ρε­ά­ζο­νται σε με­γά­λο βαθμό από τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής.

Η Ελ­λά­δα έχει πολ­λές πα­ρά­κτιες πε­ριο­χές, επη­ρε­ά­ζε­ται άμεσα από την ανύ­ψω­ση της στάθ­μης της θά­λασ­σας. Έχει ακτο­γραμ­μή, πε­ρί­που 16.300 χι­λιό­με­τρα, η οποία είναι σχε­δόν ίση με το ένα τρίτο της πε­ρι­μέ­τρου της Γης. Από το μήκος αυτό, πε­ρί­που τα 1.000 χι­λιό­με­τρα απο­τε­λούν πε­ριο­χές υψη­λής ευ­πά­θειας στην κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, εξαι­τί­ας του κιν­δύ­νου ανό­δου της μέσης στάθ­μης της θά­λασ­σας, η οποία εκτι­μά­ται ότι θα κυ­μαν­θεί μέχρι το 2100 από 0,2 έως 2 μέτρα.

Το γε­γο­νός αυτό, βέ­βαια, έχει πολύ σο­βα­ρές συ­νέ­πειες στα πα­ρά­κτια οι­κο­συ­στή­μα­τα, τις αγρο­τι­κές καλ­λιέρ­γειες, στα στοι­χεία της με­σο­γεια­κής δια­τρο­φής, στη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα, αλλά και στον του­ρι­σμό της χώρας, εφό­σον πολ­λές πα­ρα­λί­ες κιν­δυ­νεύ­ουν να εξα­φα­νι­στούν στο μέλ­λον, μαζί με όλους τους οι­κι­σμούς που υπάρ­χουν σε αυτές.

Μπο­ρεί­τε να φα­ντα­στεί­τε ότι το πα­γκο­σμί­ως γνω­στό νησί της Μυ­κό­νου θα έχει χάσει μία από τις πιο επι­σκέ­ψι­μες πα­ρα­λί­ες; Σύμ­φω­να με με­λέ­τη, η νότια πα­ρα­λία του Ορνού στη Μύ­κο­νο θα χαθεί εντε­λώς λόγω της αύ­ξη­σης της στάθ­μης της θά­λασ­σας.

Εκτός από τα Νησιά ση­μα­ντι­κά προ­βλή­μα­τα ξη­ρα­σί­ας θα αντι­με­τω­πί­σει η Δυ­τι­κή Ελ­λά­δα και η Ατ­τι­κή

Πε­ρί­που 5,5 εκα­τομ­μύ­ρια Έλ­λη­νες, που ζουν στις 25 με­γα­λύ­τε­ρες πό­λεις της χώρας θα αντι­με­τω­πί­σουν πρό­σθε­το θερ­μι­κό στρες, λόγω της αύ­ξη­σης της θερ­μο­κρα­σί­ας και η υγεία εκα­τομ­μυ­ρί­ων Ελ­λή­νων ηλι­κί­ας άνω των 65 ετών, θα απει­λη­θεί από την τα­χεία αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας.

Αν και η Ελ­λά­δα έχει πολ­λές ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας (ηλια­κή, αιο­λι­κή και γε­ω­θερ­μι­κή), η χώρα εξα­κο­λου­θεί να βα­σί­ζε­ται στον άν­θρα­κα. Όχι μόνο το ήμισυ της πα­ρα­γω­γής ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας εξαρ­τά­ται από 16 πε­πα­λαιω­μέ­νους σταθ­μούς ηλε­κτρο­πα­ρα­γω­γής από λι­γνί­τη, αλλά η Ελ­λά­δα σχε­διά­ζει επί­σης να επε­κτεί­νει τις μο­νά­δες ηλε­κτρο­πα­ρα­γω­γής με καύση άν­θρα­κα. Τα προ­βλε­πό­με­να 1.100 MW ενέρ­γειας θα κο­στί­ζουν πε­ρί­που 2.4 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ και θα εκ­πέ­μπουν πε­ρί­που 7 εκα­τομ­μύ­ρια τό­νους CO2 ετη­σί­ως.

Συ­νο­πτι­κά, με τι τρό­πους και νέες τε­χνο­λο­γί­ες προ­σπα­θούν οι με­γά­λες βιο­μη­χα­νι­κές χώρες του Πλα­νή­τη το 2050 ή 2060 να εξαρ­τά­ται η ενέρ­γειά τους λι­γό­τε­ρο από το 90% από Υδρο­γο­νάν­θρα­κες:

– Συ­νε­χής αύ­ξη­ση του πο­σο­στού των εναλ­λα­κτι­κών μορ­φών ενέρ­γειας(ηλια­κή, αιο­λι­κή και γε­ω­θερ­μι­κή) και «κλεί­σι­μο» των ερ­γο­στα­σί­ων ενέρ­γειας με Υδρο­γο­νάν­θρα­κες

– Αυ­το­κί­νη­το, που θα κι­νεί­τε με ηλε­κτρι­σμό

– Με­τα­φο­ρά ενέρ­γειας από την Σα­χά­ρα μέσω ηλια­κού θερ­μοη­λε­κτρι­κού σταθ­μού με μο­νο­ή­με­ρη απο­θή­κευ­ση, 7000-7500 ώρες ηλίου τον χρόνο, που ισο­δυ­να­μεί με την ενερ­γεία ενός πυ­ρη­νι­κού ερ­γο­στα­σί­ου

– Με­τα­φο­ρά ενέρ­γειας από την Σα­χά­ρα, μέσω ηλια­κού θερ­μοη­λε­κτρι­κού σταθ­μού πα­ρα­γω­γής ατμού με απο­θή­κευ­ση θερ­μό­τη­τας. Η με­τα­φο­ρά γί­νε­ται με HGÜ-αγω­γούς (με­τα­φο­ρά/αγω­γός υψη­λής τάσης συ­νε­χούς ρεύ­μα­τος),που έχουν απώ­λεια στα 2.600 χι­λιό­με­τρα πε­ρί­που 12%. Υψί­στη από­δο­ση 3GW, που αντι­στοι­χούν σε 30 ερ­γο­στά­σια ενέρ­γειας ανά 100 MW. Τέ­τοιες πολύ μι­κρές μο­νά­δες υπάρ­χουν ήδη στην νότιο Ισπα­νία και στο Μα­ρό­κο.

Για πα­ρά­δειγ­μα: σή­με­ρα με­τα­φέ­ρου­με από χι­λιά­δες χι­λιό­με­τρα αέριο από τη Ρωσία και πε­τρέ­λαιο από το Κατάρ για να πα­ρά­γου­με ενέρ­γεια!

– Με­τα­τρο­πή του διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κος (από τον αέρα), με χη­μι­κές με­θό­δους και πίεση σε στε­ρεά μορφή και απο­θή­κευ­σή του στο έδα­φος

– Απορ­ρό­φη­ση του διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κος από τον αέρα και με πίεση απο­θή­κευ­σή του στο έδα­φος (επι­κίν­δυ­νη μέ­θο­δος)

– Η Airbusκα­τα­σκευά­ζει ένα αε­ρο­πλά­νο για 80-100 άτομα που θα κι­νεί­ται με ηλε­κτρι­σμό και κη­ρο­ζί­νη (Hybrid). Μέχρι το 2030 θα βρί­σκο­νται στον αέρα αρ­κε­τά από αυτά.

Επί­σης η Airbus κα­τα­σκευά­ζει ένα αε­ρο­πο­ρι­κό μέσο για λι­γό­τε­ρους από 10 αν­θρώ­πους, που θα κι­νεί­τε μόνο με ηλε­κτρι­κή ενέρ­γεια, στην αρχή με πι­λό­το και αρ­γό­τε­ρα αυ­τό­μα­τα

– Γί­νο­νται προ­σπά­θειες να πα­ρα­χθεί Βίο-κη­ρο­ζί­νη από φύκια (Algen) από την Airbus και το Τε­χνι­κό Πα­νε­πι­στή­μιο του Μο­νά­χου με εν­θαρ­ρυ­ντι­κά­α­πο­τε­λέ­σμα­τα (υπάρ­χουν 150.000 δια­φο­ρε­τι­κά Algen).

Όλες οι Κοι­νω­νί­ες των προ­ο­δευ­μέ­νων χωρών της Δυ­τι­κής Ευ­ρώ­πης, αλλά και Κοι­νω­νί­ες της Αφρι­κής, της Νο­τί­ου Αμε­ρι­κής και της Νο­τια­να­το­λι­κής Ασίας, άλλες λίγο, άλλες πολύ ξε­ση­κώ­νο­νται και ζη­τούν λύ­σεις από τις κυ­βερ­νή­σεις των ή παίρ­νουν μόνες τους μέτρα.

Στην πα­τρί­δα μας, την Ελ­λά­δα, που θα είναι από τις πρώ­τες, πού θα έχει τις άμε­σες και βα­ριές συ­νέ­πειες, τα επό­με­να 20 έως 30 χρό­νια (Νησιά, Ατ­τι­κή, Δυ­τι­κή Ελ­λά­δα) της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, πριν από τις χώρες της κε­ντρι­κής και βό­ρειας Ευ­ρώ­πης, όχι απλώς δεν υπάρ­χει καμιά σο­βα­ρή κί­νη­ση, αλλά ούτε και καμιά ου­σια­στι­κή πλη­ρο­φό­ρη­ση!

Τα παι­διά των Γυ­μνα­σί­ων της Γερ­μα­νί­ας, Ολ­λαν­δί­ας, Σου­η­δί­ας και άλλων προ­ο­δευ­μέ­νων Ευ­ρω­παϊ­κών κρα­τών κα­τα­βαί­νουν κάθε Πα­ρα­σκευή στους δρό­μους των πό­λε­ων τους και ζη­τούν, ούτε λίγο ούτε πο­λύ­να έχουν ένα μέλ­λον (FridaysforFuture)! Να μην κα­τα­στρα­φεί αυτός ο Πλα­νή­της και μαζί το μέλ­λον των παι­διών αυτών σε όλο το κόσμο!Στη Γερ­μα­νία εφέ­τος, στις θε­ρι­νές δια­κο­πές τους τα παι­διά των Γυ­μνα­σί­ων ορ­γά­νω­σαν ένα Παν­γερ­μα­νι­κό συ­νέ­δριο με 1500 αντι­προ­σώ­πους και συ­ζή­τη­σαν το θέμα της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, δεν επέ­τρε­ψαν δε σε κα­νέ­ναν πο­λι­τι­κό να λάβει μέρος! Με­ρι­κές μέρες αρ­γό­τε­ρα ορ­γα­νώ­θη­κε ένα πα­ρό­μοιο συ­νέ­δριο στην Ελ­βε­τία, με πε­ρί­που 450 αντι­προ­σώ­πους από Γυ­μνά­σια, που είχε τον χα­ρα­κτή­ρα με­τα­ξύ Πα­νευ­ρω­παϊ­κού­και Πα­γκο­σμί­ου συ­νε­δρί­ου. Όλα αυτά ξε­κί­νη­σαν από μια πρω­το­βου­λία της σή­με­ρα 16-χρο­νής GretaThunberg, «το παιδί θαύμα» από την Σου­η­δία, που πριν πε­ρί­που δύο χρό­νια κα­τά­λα­βε, ότι η γενιά της δεν έχει κα­νέ­να μέλ­λον, όταν πε­ρι­μέ­νει από τους πο­λι­τι­κούς και τις κυ­βερ­νή­σεις να πά­ρουν να απαι­τού­με­να μέτρα για να στα­μα­τή­σουν την καλ­πά­ζου­σα κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή!

Η δική μας Νε­ο­λαία τί κάνει, τι της δι­δά­σκουν οι δά­σκα­λοι και οι κα­θη­γη­τές της;

Σκέ­ψεις και προ­τά­σεις των επι­στη­μό­νων και με­ρι­κές δικές μου πα­ρα­τη­ρή­σεις,για την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή στην Ελ­λά­δα γε­νι­κά, αλλά και στη Ρόδο:

– Να δι­δά­σκο­νται και να συ­ζη­τιού­νται άμεσα στα Δη­μο­τι­κά, Γυ­μνά­σια και Λύ­κεια η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή στη Με­σό­γειο και στην Ελ­λά­δα και οι συ­νέ­πιες της

– Να αρ­χί­σει η Ελ­λά­δα με εντο­νό­τα­τους ρυθ­μούς την πα­ρα­γω­γή Ηλια­κής, Αιο­λι­κής και Γε­ω­θερ­μι­κής ενέρ­γειας και να ελατ­τώ­σει αυτήν από Υδρο­γο­νάν­θρα­κες

– Να εφαρ­μό­σει η Ελ­λά­δα το Πρω­τό­κολ­λο του Κιότο(2008-2012) και τη συμ­φω­νία των Πα­ρι­σί­ων, 2016. Σή­με­ρα βρί­σκε­ται στην Ε.Ε. η Ελ­λά­δα μαζί με τη Πο­λω­νία στην τε­λευ­ταία θέση, όσο αφορά την εφαρ­μο­γή των πα­ρα­πά­νω συμ­φω­νιών!

– Κάθε Έλ­λη­νας να φυ­τέ­ψει στην διάρ­κεια της ζωής του, του­λά­χι­στον 7 δέν­δρα, αφού προη­γου­μέ­νως αντι­κα­τα­στα­θούν με επι­τυ­χία, όσα δέν­δρα κά­η­καν τα τε­λευ­ταία 20 χρό­νια

-Να στα­μα­τή­σει άμεσα η κα­τα­στρο­φι­κή «επέν­δυ­ση» για το πε­ρι­βάλ­λον και τους αν­θρώ­πους αυτής και την επό­με­νης γε­νιάς στις Σκου­ριές της Χαλ­κι­δι­κής

– Να απο­τρα­πεί η εξό­ρυ­ξη των Υδρο­γο­ναν­θρά­κων στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο

– Να στα­μα­τή­σουν άμεσα όλες οι γε­ω­τρή­σεις (ει­δι­κά στη Ρόδο)

– Να αρ­χί­σουν άμεσα οι αφα­λα­τώ­σεις, εκεί που μπο­ρούν να γί­νουν(ει­δι­κά στη Ρόδο)

– Κάθε νέα ξε­νο­δο­χεια­κή μο­νά­δα, να παίρ­νει οι­κο­δο­μι­κή άδεια, αφού εί­ναιαυ­τάρ­κης σε νερό και ρεύμα (από αφα­λά­τω­ση και από εναλ­λα­κτι­κές μορ­φές ενέρ­γειας και όχι από Υδρο­γο­νάν­θρα­κες)

– Σιγά σιγά να αντι­κα­τα­στα­θούν σε όλες τις υπάρ­χου­σες ξε­νο­δο­χεια­κές μο­νά­δες το νερό και η ενέρ­γεια, με την μέ­θο­δο της αφα­λά­τω­σης και με εναλ­λα­κτι­κές μορ­φές ενέρ­γειας

– Κάθε νέα, με­γά­λη πο­λυ­κα­τοι­κία, που θα κτί­ζε­ται να έχει ρεύμα μόνο από εναλ­λα­κτι­κές μορ­φές ενέρ­γειας

– Να απο­συρ­θούν άμεσα από τη συ­γκοι­νω­νία όλα τα «ακα­τάλ­λη­λα» αυ­το­κί­νη­τα

– Να απα­γο­ρευ­τούν τα ιδιω­τι­κά αυ­το­κί­νη­τα στο κέ­ντρο και σε βα­σι­κούς δρό­μους όλων των πό­λε­ων. Οι άν­θρω­ποι να με­τα­φέ­ρο­νται με αυ­το­κί­νη­τα/λε­ω­φο­ρεία των Δήμων, που να κα­τα­να­λώ­νουν, όσο γί­νε­ται λι­γό­τε­ρους υδρο­γο­νάν­θρα­κες, δω­ρε­άν

– Να το­πο­θε­τη­θούν όρ­γα­να, που να με­τρούν τη ρύ­παν­ση, διο­ξεί­διο του άν­θρα­κος, οξεί­δια του αζώ­του και υδρό­θειο σε κε­ντρι­κά ση­μεία και σε βα­σι­κούς/κομ­βι­κούς δρό­μους των πό­λε­ων.

– Ρόδος: στο κέ­ντρο της πόλης, σε βα­σι­κούς δρό­μους γύρω από αυτό, στα χωριά Κρε­μα­στή, Πα­ρα­δεί­σι, Θολό και Σω­ρο­νή, αλλά και σε βα­σι­κά ση­μεία του δρό­μου Ρόδου-Λίν­δου

– Από τον βαθμό της ρύ­παν­σης θα συ­μπε­ραί­νε­ται στα­τι­στι­κά, πόσοι άν­θρω­ποι θα πε­θά­νουν εξ αι­τί­ας αυτής της ρύ­παν­σης σε ένα χρόνο (πνεύ­μο­νες, καρ­διά, αγ­γεία, καρ­κί­νος)

– Να βρε­θεί λύση, ώστε να χρη­σι­μο­ποιού­νται όσο γί­νε­ται λι­γό­τε­ρες πλα­στι­κές σα­κού­λες

– Νερό και άλλα ποτά να προ­σφέ­ρο­νται μόνο σε γυά­λι­να μπου­κά­λια, τα οποία μετά από πλύ­σι­μο και απο­λύ­μαν­ση να ξα­να­χρη­σι­μο­ποιού­νται

– Να κα­θα­ρι­στούν οι πα­ρα­λί­ες και οι ακτές σε όλη την Επι­κρά­τεια από τα πλα­στι­κά

– Λι­γό­τε­ρη κα­τα­νά­λω­ση κρέ­α­τος, πε­ρισ­σό­τε­ρα λα­χα­νι­κά, όσπρια και φρού­τα

– Να ενι­σχυ­θεί η πραγ­μα­τι­κή πυ­ρα­σφά­λεια της Ρόδου με συ­γκε­κρι­μέ­νο σχέ­διο, με πε­ρισ­σό­τε­ρους και κα­λύ­τε­ρα εκ­παι­δευ­μέ­νους άν­δρες.Μια πυρ­κα­γιά στο Νησί, όπως στην Εύ­βοια θα είναι η αρχή του τέ­λους του Νη­σιού

Ο του­ρι­σμός στη Ρόδο είναι, όπως λένε οι ει­δι­κοί στην με­γά­λη του πλειο­ψη­φία πτω­χός …

Τα επό­με­να χρό­νια δεν θα μπο­ρέ­σει η Ρόδος να αντέ­ξει στον αντα­γω­νι­σμό με την Τουρ­κία, Αί­γυ­πτο και Τυ­νη­σία. Όπως πα­ρα­δέ­χο­νται όλοι οι υπεύ­θυ­νοι του του­ρι­σμού, δεν υπάρ­χει κα­νέ­να ου­σια­στι­κό σχέ­διο για τα επό­με­να 10 χρό­νια, ει­δι­κά με τις υπο­δο­μές (δρό­μοι, κυ­κλο­φο­ρι­κό, ηχο­ρύ­παν­ση).

Μόνο ένας «οι­κο­λο­γι­κός» του­ρι­σμός (κατά την τα­πει­νή μου γνώμη), που θα συμ­βα­δί­ζει με τα μέτρα ενα­ντί­ον της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής θα προ­σελ­κύ­σει του­ρί­στες, με πο­λι­τι­σμό, μόρ­φω­ση, με εν­δια­φέ­ρον για την Αρ­χαιο­λο­γία και την Ιστο­ρία μας και υπο­στη­ρι­κτές των μέ­τρων ενα­ντί­ον της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, οι οποί­οι είναι δια­τε­θει­μέ­νοι και έχουν την οι­κο­νο­μι­κή δυ­να­τό­τη­τα να πλη­ρώ­σουν υψη­λό­τε­ρες τιμές, γι’ αυτή τη ση­μα­ντι­κή αλ­λα­γή. Αυτό το είδος των του­ρι­στών δεν προ­σελ­κύ­ο­νται μόνο με γυα­λι­στε­ρά φυλ­λά­δια.

Η Ρόδος μοιά­ζει με ένα με­γά­λο πλοίο, που έχει δύο ισχυ­ρές μη­χα­νές, αρι­στε­ρά την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή και δεξιά τη «βαριά βιο­μη­χα­νία», τον του­ρι­σμό(μο­νο­καλ­λιέρ­γεια). Κι­νεί­ται με με­γά­λη τα­χύ­τη­τα, κα­θο­δη­γεί­ται από τον αυ­τό­μα­το πι­λό­το, που είναι προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νος να πέσει πάνω στα βρά­χια. Οι επι­βά­τες του πλοί­ου, στην πολύ με­γά­λη τους πλειο­ψη­φία δεν ξέ­ρουν που πάνε!

– 7 –

Παρ ότι εύ­χο­μαι στην ιδιαί­τε­ρη πα­τρί­δα μου τα κα­λύ­τε­ρα, δεν είμαι κα­θό­λου αι­σιό­δο­ξος!

Λυ­πά­μαι πολύ τα παι­διά, που είναι σή­με­ρα μι­κρό­τε­ρα των 10 ετών, γιατί θα αντι­με­τω­πί­σουν τα επό­με­να 20 έως 30 χρό­νια τρο­με­ρές κλι­μα­τι­κές αλ­λα­γές και κα­τα­στρο­φές,σε κάθε επί­πε­δο. Υπαί­τιοι γι’ αυτό θα είναι οι γε­νιές των πα­τε­ρά­δων και των παπ­πού­δων τους, οι δικές μας γε­νιές δη­λα­δή, γιατί δεν κά­να­με τί­πο­τα για να μην υπο­στούν τα παι­διά και τα εγ­γό­νια μας τις συ­νέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής!!!

Βι­βλιο­γρα­φία:

1:Το βι­βλίο του αστρο­φυ­σι­κού και κα­θη­γη­τή του τε­χνι­κού πα­νε­πι­στη­μί­ου Μο­νά­χου Prof. Dr. HaraldLesch: „Wennnichtjetzt, wanndann?“ Εκ­δο­τι­κός οίκος Pinguin, 2018.Το βι­βλίο πε­ριέ­χει πέραν των πλη­ρο­φο­ριών, ερευ­νη­τι­κών απο­τε­λε­σμά­των και ανα­λύ­σε­ων και συ­νε­ντεύ­ξεις με επι­στή­μο­νες και άλλες προ­σω­πι­κό­τη­τες, που ασχο­λού­νται με το αντι­κεί­με­νο στη Γερ­μα­νία..

2:IPCC (IntergovernmentalPanelonClimateChange) Το­α­νώ­τα­το­Όρ­γα­νο για την Κλι­μα­τι­κή Αλ­λα­γή του Ο.Η.Ε.(Δια­κυ­βερ­νη­τι­κή Επι­τρο­πή για την Αλ­λα­γή του Κλί­μα­τος).

3:Global Risks Report 2017και 2018 (World Economic Forum, WEF).

4: «Η Κλι­μα­τι­κή Αλ­λα­γή στην Ελ­λά­δα», Αθη­νο­δρό­μιο, Απρί­λιος 2019, άρθρο τη­ςΑ­ρι­στέ­ας Κου­νά­νη,Υπο­ψή­φια Δι­δά­κτο­ρας – Ερευ­νή­τρια Ερ­γα­στη­ρί­ου Πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής Εκ­παί­δευ­σης, Αγω­γής και Επι­κοι­νω­νί­ας του Τμή­μα­τος Πε­ρι­βάλ­λο­ντος, Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου.Επι­μέ­λεια­άρ­θρου: Κων­στα­ντί­νο­ςΟυ­ρα­νός.

5:Άρθρο„Auswirkungen der globalen Erwärmung von 2°C auf Europa“,Dr. Lola Kotovaκαι April Humble, Helmholtz-Zentrum Geesthacht, Zentrum für Material- und Küstenforschung, Hamburg, ESKP.

6:Βι­βλίο„Utopia for Realists“ τουΟλ­λαν­δούRutger Bregman, Εκ­δό­σειςBloomsbury, Λον­δί­νο, 2017.

7:Άρθρο„Warum gerade der Mittelmeerraum vom Klimawandel bedroht ist“ Fokus, 11/2018

8: EURACTIV.gr

*Ο dr Από­στο­λος Κυ­ρια­τσού­λης είναι  Χη­μι­κός Μη­χα­νι­κός

πηγή protothema.gr