Ελληνοτουρκικά: ισορροπία σε ήρεμα νερά ή πρόσκαιρη ανάπαυλα;

• Χαμηλές προσ­δο­κίες, ανοι­χτοί δίαυλοι και μια συνά­ντηση κορυφής με το βλέμμα στραμ­μένο στη γεω­πο­λι­τική σκα­κιέρα • Στη «δ» απα­ντούν στο ερώτημα οι: Νείλος Χοσάδας, Νίκος Κου­τρο­μά­νος, Κώστας Μαρδάς, Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου και Μιχάλης Καβου­κλής

Σε ένα περι­βάλ­λον διε­θνούς ρευ­στό­τη­τας και αυξη­μέ­νων γεω­πο­λι­τι­κών αντα­γω­νι­σμών, η συνά­ντηση κορυφής Μητσοτάκη- Ερντο­γάν στην Άγκυρα διε­ξά­γε­ται υπό το βάρος των γνωστών, άλυτων δια­φο­ρών και της ανάγκης απο­φυ­γής νέων εντά­σεων. Τα λεγό­μενα «ήρεμα νερά» στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις δεν συνι­στούν ένδειξη στρα­τη­γι­κής σύγκλι­σης, αλλά περισ­σό­τερο μια λεπτή άσκηση ισορ­ρο­πίας, με περιο­ρι­σμένο πολι­τικό βάθος και σαφή όρια.

Η Αθήνα προ­σέρ­χε­ται αύριο Τετάρτη 11 Φεβρουα­ρίου στο 6ο Ανώτατο Συμ­βού­λιο Συνερ­γα­σίας επι­διώ­κο­ντας τη δια­τή­ρηση των ανοι­χτών διαύλων και την ενί­σχυση της θετικής ατζέ­ντας, ενώ η Άγκυρα επι­χει­ρεί να καλ­λιερ­γή­σει εικόνα απο­κλι­μά­κω­σης χωρίς να εγκα­τα­λεί­πει τον ανα­θε­ω­ρη­τικό της λόγο. Το κρίσιμο ερώτημα παρα­μέ­νει αν αυτή η συνθήκη συνιστά ένα σταθερό πλαίσιο συνύ­παρ­ξης ή απλώς μια τακτική ανά­παυλα σε μια δια­χρο­νικά δύσκολη σχέση.

Ο Έλληνας πρω­θυ­πουρ­γός, Κυριά­κος Μητσο­τά­κης, σε πρό­σφατη συνέ­ντευξή του, στο Foreign Policy, επα­νέ­λαβε ότι η οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ απο­τε­λεί, τη μία και μονα­δική διαφορά με την Τουρκία, ενώ χαρα­κτή­ρισε τόσο τον ίδιο όσο και τον Τούρκο πρόεδρο έμπει­ρους ηγέτες, που γνω­ρί­ζουν πώς να δια­χει­ρί­ζο­νται τις εντά­σεις χωρίς να επι­τρέ­πουν σε αυτές να εκτρο­χιά­ζο­νται. Στη «δ» μιλούν οι: Νείλος Χοσάδας, Νίκος Κου­τρο­μά­νος, Κώστας Μαρδάς, Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου και Μιχάλης Καβου­κλής και απα­ντούν στο ερώτημα: «Με αφορμή τη συνά­ντηση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, την Τετάρτη στο πλαίσιο του Ανώ­τα­του Συμ­βου­λίου Ελλάδας- Τουρ­κίας, ποιες μπορεί να είναι οι προσ­δο­κίες κι αν εκτι­μάτε ότι έχει ουσια­στική πρόθεση η γείτονα χώρα να κάνουμε βήματα μπροστά;»

Νείλος Χοσάδας

Ο Νείλος Χοσάδας, αντι­στρά­τη­γος ε.α. κι επί­τι­μος διευ­θυ­ντής του Τεχνι­κού Σώματος του Γενικού Επι­τε­λείου Στρατού, δηλώνει: «Παρά την συνέ­χιση των “ήρεμων νερών”, οι ουσια­στι­κές δια­φο­ρές παρα­μέ­νουν άλυτες. Για την Τουρκία, όλα τα ζητή­ματα παρα­μέ­νουν ανοιχτά, από την πολι­τική δια­πραγ­μά­τευση στο Αιγαίο έως τον ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό που απο­τε­λεί πυλώνα της στρα­τη­γι­κής της. Βλέ­πουμε ότι αργά και σταθερά περνάμε σε μια φάση χαμηλού ρίσκου ελεγ­χό­με­νης κλι­μά­κω­σης, που όμως γνω­ρί­ζαμε και από πριν ότι αυτή η περί­πτωση της τακτι­κής ανα­δί­πλω­σης με συγκυ­ριακό πρόσημο, κάποτε θα τελεί­ωνε. Η συνά­ντηση αυτή, απο­τε­λεί ένα κρίκο σε μια αλυσίδα εξε­λί­ξεων που ξεπερ­νούν κατά πολύ το διμερές επίπεδο. Το ζήτημα του Casus Belli, το οποίο ανα­μέ­νε­ται να θέσει ο πρω­θυ­πουρ­γός στον πρόεδρο της Τουρ­κίας, είναι ένα χρήσιμο εργα­λείο διε­θνο­ποί­η­σης της τουρ­κι­κής απειλής, ιδίως προς τους Ευρω­παί­ους, καθώς δεν είναι ψηλά στην ιεράρ­χηση του Ευρω­παϊ­κού παρά­γο­ντα σαν θέμα. Ποτέ δεν ήταν, κα αυτός είναι ίσως και ένας από τους λόγους που δεν λύθηκαν τα ελλη­νο­τουρ­κικά. Οπότε σωστά φέρ­νουμε και σε πιο δύσκολη θέση την Τουρκία.

Παρά τις προ­σπά­θειες “εκλο­γί­κευ­σης” της τουρ­κι­κής στάσης, η Άγκυρα όχι μόνο δεν έχει εγκα­τα­λεί­ψει τον μεγα­λοϊ­δε­α­τι­σμό της, αλλά εμφα­νί­ζε­ται σήμερα με αυξη­μένη αυτο­πε­ποί­θηση και αίσθηση ισχύος. Σε αυτό το πλαίσιο, ο διά­λο­γος είναι ανα­γκαίος, αλλά όχι αρκετός.

Θα είναι λάθος να εγκλω­βι­στούμε σε ένα διμερές επίπεδο. Η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί ταυ­τό­χρονα σε πολ­λα­πλά επίπεδα, διπλω­μα­τικά, γεω­πο­λι­τικά και στρα­τη­γικά με καθαρά μηνύ­ματα, χωρίς ασά­φειες. Η προ­σπά­θεια εξορ­θο­λο­γι­σμού της Τουρ­κίας, πρέπει να συμ­βα­δί­ζει με μια απαι­τη­τική δια­πραγ­μά­τευση με τη Δύση συνο­λικά και ιδίως με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Επο­μέ­νως η συνά­ντηση Μητσο­τάκη – Ερντο­γάν είναι σημα­ντική, καθόσον κρί­νε­ται απα­ραί­τητη η ανα­γκαιό­τητα των ανοι­κτών διαύλων για την αποφυγή κρίσεων και την απο­κλι­μά­κωση εντά­σεων. Εκτιμώ, κα. Παμπρή ότι η Τουρκία δεν έχει την πρόθεση να κάνει ένα βήμα μπροστά και θα τηρήσει αδιάλ­λα­κτη στάση έναντι των βασικών δια­φο­ρών μας, τα 12 νμ, την υφα­λο­κρη­πίδα και της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών μας», σημειώ­νει κατα­λή­γο­ντας.

Νίκος Κου­τρο­μά­νος

Ο Νίκος Κου­τρο­μά­νος, από­στρα­τος αξιω­μα­τι­κός του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού, Πλοί­αρ­χος (Ε) ε.α, δηλώνει ότι: «Η απά­ντηση στην ερώτηση είναι ξεκά­θαρα ΟΧΙ. Και αυτό γιατί όσο οι ατζέ­ντες των δυο χωρών, όσον αφορά εθνικά θέματα, γιατί αυτά είναι που μας ενδια­φέ­ρουν ουσια­στικά, θα είναι εκ δια­μέ­τρου αντί­θε­τες, οι συνα­ντή­σεις αυτές θα είναι περισ­σό­τερο εθι­μο­τυ­πι­κές. Βέβαια αυτό δεν σημαί­νει ότι δεν πρέπει να γίνο­νται οι συνα­ντή­σεις αυτές, καθόσον μιλάμε για τη γείτονα χώρα, με την οποία όμως και δυστυ­χώς μας χωρί­ζουν πολλά. Ωστόσο μέσα από αυτές τις συνα­ντή­σεις θα μπο­ρού­σαν να επι­τευ­χθούν κάποιες συμ­φω­νίες σε τομείς όπως ο έλεγχος των μετα­να­στευ­τι­κών ροών, το εμπόριο, η επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα, ο πολι­τι­σμός και ο του­ρι­σμός».

Κώστας Μαρδάς

Ο Κώστας Μαρδάς, δημοσιογράφος-συγγραφέας δηλώνει ενόψει της αυρια­νής συνά­ντη­σης, τα εξής: «Είμαι συγκρα­τη­μένα… απαι­σιό­δο­ξος για τη συνά­ντηση. Γιατί; Διότι, στο διά­στημα των δύο ετών και δύο μηνών από την Δια­κή­ρυξη των Αθηνών (7/12/23) ο Ερντο­γάν έχει επαυ­ξή­σει τις απειλές του, έστω σε χαμη­λούς τόνους. Θυμίζω: Απεί­λησε με χρήση πυρών από πέντε φρε­γά­τες – έναντι μιας ελλη­νι­κής – στις 24 Ιουλίου 2024, στη θάλασσα της Κάσου, όταν το ερευ­νη­τικό πλοίο με Ιταλό καπε­τά­νιο εισήλθε λίγα μέτρα εκτός των χωρικών μας υδάτων κι εντός της θεω­ρού­με­νης από τον Σουλ­τάνο τουρ­κι­κής δικαιο­δο­σίας, που όμως ευρί­σκε­ται στην ελλη­νική ΑΟΖ. Επίσης: Το Υπουρ­γείο Άμυνας προει­δο­ποί­ησε την Ελλάδα ότι προ­βαί­νει ήδη σε… “εργασίες- δρα­στη­ριό­τη­τες” για να… “εξου­δε­τε­ρώ­σει” το πρό­γραμμα εγκα­τά­στα­σης ισραη­λι­νών πυραύ­λων σε βρα­χο­νη­σί­δες του Αιγαίου. Επι­πλέον: Με την Ναυτική Αναγ­γε­λία αορί­στου χρόνου… αυθά­δειας, οικειο­ποιεί­ται το Ανα­το­λικό Αιγαίο, απαι­τώ­ντας να… υπο­βάλ­λουμε τα χαρτιά μας στους υδρο­γρα­φι­κούς σταθ­μούς του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού στο Τσα­νά­καλε και στη Σμύρνη για έρευνες πόντι­σης καλω­δίου σύν­δε­σης της ηπει­ρω­τι­κής Ελλάδας με τα νησιά μας!

Βέβαια, ο Έλληνας πρω­θυ­πουρ­γός πηγαί­νει στο… στόμα του λύκου. Αλλά υπό την προ­στα­σία της Μπελαρά – που σημαί­νει «Θεόρατα Κύματα» – Κίμων. Πηγαί­νει με 42 F-16 εκσυγ­χρο­νι­σμένα στο επίπεδο Viper – που σημαί­νει… «Οχιά». Πηγαί­νει με τεχνο­λο­γική υπεροχή των 24 Ραφάλ, που σημαί­νει «Ριπή». Οπλικά συστή­ματα που μπορεί να μην ανα­τρέ­πουν τη βασική στρα­τιω­τική αν ισορ­ρο­πία Ελλάδας – Τουρ­κίας, όμως λει­τουρ­γούν προ­στα­τευ­τικά – αντα­γω­νι­στικά. Πηγαί­νει έχοντας εξαγ­γεί­λει –εν μέσω Δια­κή­ρυ­ξης Αθηνών- θαλάσ­σια πάρκα, θαλάσ­σιο χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό, βέτο στα ευρω­παϊκά στρα­τιω­τικά δάνεια SAFE, Chevron νοτίως της Κρήτης, πυραυ­λικό θόλο στο Αιγαίο, δυνα­τό­τητα πρώτου πλήγ­μα­τος, προ­ω­θη­μέ­νες στρα­τιω­τι­κές συμ­φω­νίες με Ισραήλ… Και κατα­λήγω με το λεχθέν του Γάλλου δημο­σιο­γρά­φου Μωρίς Σαπελέν (1906- 1992): “Ένας απαι­σιό­δο­ξος δεν απο­γοη­τεύ­ε­ται ποτέ!”.

Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου

Η Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου, διεθνολόγος-πολιτικός επι­στή­μων, δηλώνει από την πλευρά της ότι «η προ­γραμ­μα­τι­σμένη συνά­ντηση του Ανω­τά­του Συμ­βου­λίου Συνερ­γα­σίας (ΑΣΣ) Ελλάδας – Τουρ­κίας πραγ­μα­το­ποιεί­ται σε ένα κλίμα συγκρα­τη­μέ­νης αισιο­δο­ξίας αλλά με περιο­ρι­σμέ­νες προσ­δο­κίες για άμεση επίλυση των μεγάλων δια­φό­ρων. Ο βασικός στόχος είναι η δια­τή­ρηση του “ήρεμου κλί­μα­τος” ώστε να απο­φεύ­γο­νται κλι­μα­κώ­σεις, ακόμη και αν υπάρ­χουν δια­φω­νίες. Το κύριο ζήτημα που θέτει η Αθήνα είναι ο καθο­ρι­σμός υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ.

Η πρόθεση της Τουρ­κίας εμφα­νί­ζε­ται συνθέτη και διττή: Έχει πρόθεση δια­λό­γου επι­διώ­κο­ντας – κατά την πάγια τακτική της-να δείξει ότι είναι περι­φε­ρεια­κός παίκτης που συνο­μι­λεί με τη Δύση (ΝΑΤΟ) και την Ελλάδα, ειδικά μετά τις πρό­σφα­τες γεω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις. Οι θέσεις της Άγκυρας παρα­μέ­νουν αμε­τά­βλη­τες, αμφι­σβη­τώ­ντας τα δικαιώ­ματα της Ελλάδας στο Αιγαίο. Το κρίσιμο ερώτημα της συνά­ντη­σης δεν είναι ο ίδιος ο διά­λο­γος, αλλά οι προσ­δο­κίες που τον συνο­δεύ­ουν.

Για την Τουρκία, όλα τα ζητή­ματα παρα­μέ­νουν ανοικτά, από την πολι­τική δια­πραγ­μά­τευ­σης στο Αιγαίο έως τον ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό που απο­τε­λεί πυλώνα της στρα­τη­γι­κής της. Η συνά­ντηση της Άγκυρας δεν απο­τε­λεί ούτε λύση ούτε εγγύηση, απο­τε­λεί έναν κρίκο σε μία αλυσίδα εξε­λί­ξεων που ξεπερ­νούν κατά πολύ το διμερές επίπεδο. Η Τουρκία δίνει πολύ μεγα­λύ­τερη σημασία στη μεγάλη γεω­πο­λι­τική εικόνα.

Πρέπει και η Ελλάδα να κινηθεί ανάλογα διότι έχουμε εισέλ­θει σε μία περίοδο γεω­πο­λι­τι­κής περι­πέ­τειας που ενέχει ρίσκο χωρίς το άλλοτε προ­στα­τευ­τικό δίχτυ του Διε­θνούς δικαίου, όπου κυριαρ­χούν οι λογικές της ισχύος και της αυτο­συ­ντή­ρη­σης.

Ο Τούρκος πρό­ε­δρος σε αυτό το πλαίσιο, εκτι­μά­ται ότι θα επι­χει­ρή­σει τον συναλ­λα­κτικό χαρα­κτήρα της προ­σω­πι­κής διπλω­μα­τίας με τον πρόεδρο Τραμπ, αξιο­ποιώ­ντας το νέο διεθνές κλίμα. Το βασικό πολι­τικό δια­κύ­βευμα είναι αν και κατά πόσο τα ήρεμα νερά μπορούν να δια­τη­ρη­θούν στο μέλλον, σε σχέση με τις μελ­λο­ντι­κές δια­θέ­σεις της Τουρ­κίας. Το ζήτημα του Casus belli το οποίο ανα­μέ­νε­ται να θέσει ο πρω­θυ­πουρ­γός στον πρόεδρο της Τουρ­κίας απο­τε­λεί ένα χρήσιμο εργα­λείο διε­θνο­ποί­η­σης της Τουρ­κι­κής απειλής, ιδίως προς τους Ευρω­παί­ους.

Ο διμερής διά­λο­γος Ελλάδας – Τουρ­κίας δεν είναι πλέον αρκετός για την Ελλάδα η οποία πρέπει εκτός από τον διμερή διάλογο, να ακο­λου­θή­σει μία απαι­τη­τική δια­πραγ­μά­τευση με τη Δύση συνο­λικά και ιδίως με τις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες και την Ευρώπη, προ­κει­μέ­νου να απο­σα­φη­νί­σει τι συνε­πά­γε­ται για τα ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα το άνοιγμα προς την Τουρκία, τόσο για την αρχι­τε­κτο­νική ασφα­λείας, όσο και για την Ανα­το­λική Μεσό­γειο και τα ελλη­νο­τουρ­κικά».

Μιχάλης Καβου­κλής

Ο Μιχάλης Καβου­κλής, διεθνολόγος-πολιτικός επι­στή­μο­νας, Marketeer, πρό­ε­δρος του Σπιτιού της Ευρώπης στη Ρόδο ανα­φέ­ρει από την πλευρά του τα εξής: «Το κλίμα στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις μπορεί να περι­γρα­φεί ως μια άσκηση “ισορ­ρο­πίας σε ήρεμα νερά”. Προ­σω­πικά έχω πολύ χαμηλές προσ­δο­κίες για θεα­μα­τι­κές ανα­τρο­πές σε αυτά που γνω­ρί­ζουμε και βιώ­νουμε ήδη στις σχέσεις μας με τη γείτονα χώρα. Η Αθήνα προ­σέρ­χε­ται στο 6ο Ανώτατο Συμ­βού­λιο Συνερ­γα­σίας (ΑΣΣ) με στόχο τη δια­τή­ρηση των ανοι­χτών διαύλων επι­κοι­νω­νίας. Οι κύριες προσ­δο­κίες εστιά­ζο­νται στη λεγό­μενη “θετική ατζέντα” και αφορούν κυρίως μία προ­σέγ­γιση για επί­τευξη ή επέ­κταση συμ­φω­νιών σε θέματα “χαμηλής πολι­τι­κής” και να δια­τη­ρη­θεί το υφι­στά­μενο καθε­στώς “μη κρίσεων. Πιο συγκε­κρι­μένα θα δούμε να υιο­θε­τού­νται και υπο­γρά­φο­νται διάφορα κείμενα συνερ­γα­σίας σε τομείς, όπως η οικο­νο­μία, οι μετα­φο­ρές, η πολι­τική προ­στα­σία και ο του­ρι­σμός, με πιο σημα­ντικό παρά­δειγμα την επέ­κταση της visa express στα νησιά, που μας αφορά και άμεσα. Σε κάθε περί­πτωση, το βασικό ζητού­μενο θα είναι να απο­φευ­χθεί οποια­δή­ποτε ένταση, ειδικά σε μια περίοδο διε­θνούς αστά­θειας. Και από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα επι­διώ­κει μια τακτική απο­κλι­μά­κω­σης, χωρίς όμως να υπο­χω­ρεί από τις πάγιες ανα­θε­ω­ρη­τι­κές της θέσεις. Η πρό­σφατη ρητο­ρική για τις Navtex και τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα δείχνει ότι η Τουρκία δεν είναι ακόμη έτοιμη για το “μεγάλο βήμα” της οριο­θέ­τη­σης υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ στη βάση του Διε­θνούς Δικαίου. Με την Ελλάδα να βελ­τιώ­νει συνεχώς την αμυ­ντική της κατά­σταση και παράλ­ληλα τη διεθνή της στρα­τη­γική και πολι­τική της θέση, η Τουρκία, με μία εξαι­ρε­τικά πιο πολυ­διά­στατη, επι­θε­τική και φιλό­δοξη εξω­τε­ρική πολι­τική που επι­διώ­κει τα τελευ­ταία χρόνια, αυτή της περι­φε­ρεια­κής δύναμης, πρέπει να αμβλύ­νει, του­λά­χι­στον φαι­νο­με­νικά, τις αντι­θέ­σεις της με την Ελλάδα, επι­δει­κνύ­ο­ντας καλή συμπε­ρι­φορά που θα της επι­τρέ­ψει τη βελ­τί­ωση των σχέσεων της με τις ΗΠΑ (F-35) και την Ευρω­παϊκή Ένωση – επι­τρέ­πο­ντάς της την είσοδο στο νέο υπό δια­μόρ­φωση Κοινό Ευρω­παϊκό Αμυ­ντικό Οικο­δό­μημα», επι­ση­μαί­νει χαρα­κτη­ρι­στικά.