Η Αγκυρα επιδιώκει συγκυριαρχία στο Αιγαίο-Οι «εορταστικές» NOTAM στο Αιγαίο

Το τέλος του 2015 και η είσοδος του 2016 είχαν, φέτος, για όσους παρα­κο­λου­θούν τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις ένα κοινό χαρα­κτη­ρι­στικό: Την έκδοση NOTAM (ειδο­ποί­ηση προς αερο­ναυ­τιλ­λο­μέ­νους), NAVTEX (αγγελία προς ναυ­τιλ­λο­μέ­νους) και SubNOTAM/SUBNOTE (οδηγίες για την κίνηση υπο­βρυ­χίων) από τις τουρ­κι­κές αρχές, με τις οποίες δεσμεύ­ο­νται μεγάλες περιο­χές στο Αιγαίο για μεγάλο μέρος του 2016. Μια πρώτη ματιά στον χάρτη του Αιγαίου, όπως αυτός δια­μορ­φώ­νε­ται βάσει όσων ζητεί η Αγκυρα –αλλά απορ­ρί­πτει η Αθήνα– αρκεί για να αντι­λη­φθεί κάποιος τρίτος τις ακρι­βείς διεκ­δι­κή­σεις και αμφι­σβη­τή­σεις της Τουρ­κίας στο αρχι­πέ­λα­γος.

Οπως ανα­φέ­ρουν διπλω­μα­τι­κές πηγές, η πρα­κτική αυτή είναι συνήθης και κάθε χρόνο την ίδια περίοδο τα τελευ­ταία χρόνια, η Τουρκία φρο­ντί­ζει με αυτό τον τρόπο να επα­να­λά­βει τις διεκ­δι­κή­σεις της. Οι «εορ­τα­στι­κές» NOTAM απο­τε­λούν έναν πολύ ευκρινή και προ­σβά­σιμο, σχεδόν παγκο­σμίως, τρόπο για την παρου­σί­αση της τουρ­κι­κής ατζέ­ντας στο Αιγαίο.

Τι αμφι­σβη­τεί

Εν ολίγοις, η Τουρκία αμφι­σβη­τεί:

Πρώτον, την κυριαρ­χία της Ελλάδας πάνω σε σημεία του Αιγαίου. Οι περιο­χές που δεσμεύ­ο­νται ταυ­τί­ζο­νται, σε κάποια σημεία, με χώρο άμεσης ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας.

Δεύ­τε­ρον, μέσω των συγκε­κρι­μέ­νων NOTAM αμφι­σβη­τεί­ται ευθέως το FIR Αθηνών, δηλαδή η δυνα­τό­τητα της Ελλάδας να ελέγχει την εναέρια κυκλο­φο­ρία πάνω από όλο το Αιγαίο και να ασκεί τις λοιπές, παρεμ­φε­ρείς αρμο­διό­τη­τες. Με την ίδια λογική η Τουρκία, πρα­κτικά, αμφι­σβη­τεί ότι ο ελλη­νι­κός ενα­έ­ριος χώρος φθάνει ώς τα 10 ναυτικά μίλια. Ανα­γνω­ρί­ζει μόνο τα έξι πρώτα ναυτικά μίλια.

Τρίτον, με τις συγκε­κρι­μέ­νες ειδο­ποι­ή­σεις προς αερο­ναυ­τιλ­λο­μέ­νους επα­να­φέ­ρε­ται η πάγια απαί­τηση της Τουρ­κίας για απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση της Λήμνου και της Σαμο­θρά­κης, βάσει της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης το 1923. Γεγονός που, βεβαίως, η Αθήνα απορ­ρί­πτει, καθώς παρα­πέ­μπει στη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, η οποία, σύμφωνα με την Ελλάδα, άλλαξε το καθε­στώς στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νήσων που βρί­σκο­νται απέ­να­ντι από τα Στενά των Δαρ­δα­νελ­λίων.

Το τέταρτο και σημα­ντι­κό­τερο στοι­χείο που υπο­δη­λώ­νε­ται από την έκδοση των συγκε­κρι­μέ­νων οδηγιών αφορά μια ακόμη πάγια άποψη της Τουρ­κίας για τις περιο­χές ασκή­σεων στο Αιγαίο. Η Ελλάδα, όπως φαί­νε­ται και στον χάρτη, χρη­σι­μο­ποιεί, παγίως, τέσ­σε­ρις θαλάσ­σιες περιο­χές: βόρεια της Κρήτης, νότια της Χαλ­κι­δι­κής, στα δυτικά της Ανδρου και της Τήνου και στο νότιο Μυρτώο Πέλαγος. Η Τουρκία ζητεί κατά καιρούς τη χρήση μιας θαλάσ­σιας περιο­χής ανάμεσα σε Λήμνο, Σαμο­θράκη και Ιμβρο και, νοτιό­τερα, μιας ακόμα νότια της Ικαρίας. Από τον Απρίλιο του 2014, η τουρ­κική στάση δια­φο­ρο­ποι­ή­θηκε. Τότε, ζήτησαν για πρώτη φορά από την Ελλάδα να απο­μα­κρυν­θεί από όλες τις ζώνες ασκή­σεων (ονο­μά­ζο­νται «danger areas» στη διεθνή ορο­λο­γία), στο πλαίσιο των επαφών που υπάρ­χουν ανάμεσα στις δύο χώρες. Η Αθήνα ουδέ­ποτε απά­ντησε, καθώς δεν απο­δέ­χε­ται ότι η Τουρκία είναι σε θέση να εγείρει ζητή­ματα στο Αιγαίο. Ακο­λού­θησε μια μακρά σιωπή από την πλευρά της Αγκυρας, η οποία λύθηκε στις 27 Φεβρουα­ρίου 2015, με την ανα­κή­ρυξη δύο νέων περιο­χών ασκή­σεων και βολής στο Αιγαίο. Στις 2 Μαρτίου η Αγκυρα υπο­χώ­ρησε, απο­σύ­ρο­ντας τις συγκε­κρι­μέ­νες NOTAM.

Η ανα­δί­πλωση

Στις 15 Ιουνίου και ενώ η Ελλάδα βρι­σκό­ταν στον «πυρετό» της σύγκρου­σης με τους δανει­στές, η Τουρκία εξέδωσε νέα NOTAM, με την οποία ανα­κή­ρυξε δύο νέα πεδία βολής, το ένα ανα­το­λικά της Σκύρου και το δεύτερο, νότια της Ικαρίας. Η σειρά οδηγιών (προς αερο­πλάνα και πλοία) μεταξύ των Χρι­στου­γέν­νων και της Πρω­το­χρο­νιάς συμπλη­ρώ­θηκε με την έκδοση κάποιων SUBNOTE, που αφο­ρού­σαν την κίνηση υπο­βρυ­χίων στα δυτικά της Λέσβου και στην περιοχή ανάμεσα στη Ρόδο και στο Καστελ­λό­ριζο.

Η συγκε­κρι­μένη δια­δι­κα­σία πραγ­μα­το­ποιεί­ται, κατά κύριο λόγο, μέσω NATO και, συνήθως, δεν δημιουρ­γεί ιδιαί­τε­ρες εντά­σεις. Η χρη­σι­μο­ποί­ηση του θαλασ­σίου χώρου μεταξύ Ρόδου και του νησιω­τι­κού συμπλέγ­μα­τος της Μεγί­στης, συν­δέ­ε­ται, επίσης, με την πάγια, τα τελευ­ταία χρόνια, τουρ­κική θέση ότι το Καστελ­λό­ριζο δεν επη­ρε­ά­ζει τη χάραξη των θαλασ­σίων ζωνών ανάμεσα στις χώρες της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Τα επι­χει­ρή­ματα που επι­κα­λεί­ται η Τουρκία μοιά­ζουν σε αρκετά σημεία με εκείνα που χρη­σι­μο­ποιεί και η Αθήνα. Ενα από αυτά αφορά την παρα­βί­αση του Μνη­μο­νίου (MoU) Παπούλια-Γιλμάζ, το οποίο υπο­γρά­φηκε το 1988 και προ­έ­βλεπε μορα­τό­ριουμ ασκή­σεων κατά τα Σαβ­βα­το­κύ­ριακα και τις μεγάλες θρη­σκευ­τι­κές εορτές και αργίες. Η Τουρκία θεωρεί ότι η μόνιμη δέσμευση περιο­χών στο Αιγαίο για στρα­τιω­τι­κές ασκή­σεις συνιστά παρα­βί­αση του μνη­μο­νίου, όπως και η Ελλάδα κατη­γο­ρεί την Αγκυρα για κατα­στρα­τή­γησή του με αφορμή τις παρα­βιά­σεις του ενα­έ­ριου χώρου, αλλά και τους πλόες τουρ­κι­κών πολε­μι­κών σκαφών σε περιο­χές του αρχι­πε­λά­γους.

Χαμη­λούς τόνους κρατά η Ελλάδα

Η Αθήνα υπο­βαθ­μί­ζει τη σημασία των NOTAM, οι οποίες εκδό­θη­καν τις τελευ­ταίες δύο εβδο­μά­δες. Διπλω­μα­τι­κές πηγές ανέ­φε­ραν ότι η άνοδος των τόνων για θέματα τα οποία δεν είναι άγνωστα ούτε και πρω­το­φανή θα αύξανε την ένταση, κάτι το οποίο δεν είναι επι­θυ­μητό για αρκε­τούς λόγους. Ενας από αυτούς τους λόγους είναι ότι μια υπερ­βο­λική αντί­δραση της Αθήνας θα ενίσχυε τους πιο επι­θε­τι­κούς κύκλους της Αγκυρας, που δια­θέ­τουν εδραία τη νοο­τρο­πία δια­τή­ρη­σης της έντασης στο Αιγαίο. Ανα­λό­γως, δεν θεω­ρεί­ται ενδε­δειγ­μένο να δοθούν επι­χει­ρή­ματα και στους επι­θε­τι­κούς των Αθηνών που, κατ’ εξα­κο­λού­θηση, κατη­γο­ρούν την εκά­στοτε κυβέρ­νηση για υπο­χω­ρη­τι­κό­τητα έναντι της Τουρ­κίας.

Ο «ελέ­φα­ντας στο δωμάτιο» των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων αυτή την περίοδο είναι, φυσικά, το προ­σφυ­γικό πρό­βλημα. Αν και φεύγει από το πλαίσιο των παρα­δο­σια­κών δια­φο­ρών ανάμεσα στις δύο χώρες και –υπη­ρε­σιακά– δεν απο­τε­λεί άμεση αρμο­διό­τητα του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, είναι σαφές ότι η διπλω­μα­τική προ­σπά­θεια που κατα­βάλ­λει η Ελλάδα για το προ­σφυ­γικό είναι σημα­ντική (π.χ. οι διερ­γα­σίες για την τριμερή Σύνοδο Ελλάδας-Γερμανίας-Τουρκίας). Και, όπως ανέ­φε­ραν έμπει­ροι παρα­τη­ρη­τές, η πιε­στική πραγ­μα­τι­κό­τητα της ανάγκης συνεν­νό­η­σης για το προ­σφυ­γικό δεν μπορεί να τεθεί σε δεύτερη μοίρα και να αντι­κα­τα­στα­θεί από μια ατζέντα, η οποία υπάρχει 30 χρόνια και, κατά πάσα πιθα­νό­τητα, θα εξα­κο­λου­θή­σει να υπάρχει για αρκετό καιρό ακόμα.

Καθη­με­ρινή