Φαρμακονήσι: Πώς το ΕΔΔΑ εξέθεσε τους ελληνικούς χειρισμούς και το κλείσιμο της υπόθεσης

Η Μαρία Παπα­μηνά, μια εκ των δικη­γό­ρων που χει­ρί­στηκε την υπόθεση με το ναυάγιο στο Φαρ­μα­κο­νήσι, μιλά στο NEWS 24/7 για το πώς η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο από τις ελλη­νι­κές αρχές ήδη από το 2014 και τη σημασία της για αντί­στοι­χες υπο­θέ­σεις.

Οκτώ χρόνια. Τόσα πέρασαν από το 2014 μέχρι σήμερα. Οι δια­σω­θέ­ντες του ναυα­γίου ανοιχτά από το Φαρ­μα­κο­νήσι, μαζί με μερι­κούς δικη­γό­ρους και οργα­νώ­σεις που εξαρχής στά­θη­καν στο πλευρό τους, βρέ­θη­καν μόνοι τους να προ­σπα­θούν να απο­δεί­ξουν ότι οι 11 (8 παιδιά και 3 γυναί­κες) από τους 27 μετα­νά­στες που επέ­βαι­ναν στο πλοιά­ριο 8 μέτρων, έχασαν τη ζωή τους με ευθύνη των ελλη­νι­κών αρχών. Μόλις χθες το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που τους δικαί­ωσε, κατα­δι­κά­ζο­ντας την Ελλάδα.

Μια από τους δικη­γό­ρους που ασχο­λή­θη­καν από την αρχή μέχρι σήμερα με την υπόθεση, είναι η Μαρία Παπα­μηνά: «Από την αρχή της ιστο­ρίας, παρα­κο­λου­θώ­ντας τους χει­ρι­σμούς, την έρευνα που υπο­τί­θε­ται ότι γινόταν αλλά και τις συζη­τή­σεις που διε­ξά­γο­νταν για το θέμα στη Βουλή, η αίσθησή μας ήταν ότι όλο αυτό έμοιαζε με μια επι­χεί­ρηση συγκά­λυ­ψης. Δεν ήταν μια επι­χεί­ρηση έρευνας με πρόθεση να απο­δο­θούν ευθύνες. Υπήρχε η πρόθεση μόνο να κλείσει η υπόθεση και αυτό πλέον προ­κύ­πτει από τον τρόπο που ασκεί την κριτική του το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που στην απόφαση που εκδό­θηκε χθες», λέει στο News 24/7 η δικη­γό­ρος. «Λέει ξεκά­θαρα ότι οι ελλη­νι­κές αρχές μπο­ρού­σαν και όφειλαν να κάνουν αλλιώς και την επι­χεί­ρηση έρευνας και διά­σω­σης και τη διε­ρεύ­νηση του περι­στα­τι­κού μετά».

Το Ναυ­το­δι­κείο δεν ζήτησε τις συνο­μι­λίες του σκάφους- Δεν ζήτησε καν ανά­συρση του πλοια­ρίου

Η υπόθεση πήγε στο Ναυ­το­δι­κείο Πειραιά τον Απρίλιο του 2014 και μέσα σε τρεις μήνες έκλεισε σε πρώτο και δεύτερο βαθμό. Οι δικη­γό­ροι τότε ζήτησαν να γίνει άρση απορ­ρή­του των επι­κοι­νω­νιών του σκάφους του λιμε­νι­κού με το κέντρο Διεύ­θυν­σης Προ­στα­σίας Συνόρων ώστε να γίνουν γνωστές οι εντολές που δίνο­νταν και συνο­λικά οι συνο­μι­λίες κατά τη διάρ­κεια του περι­στα­τι­κού. Ο εισαγ­γε­λέας του Ναυ­το­δι­κείου δεν ζήτησε τις επι­κοι­νω­νίες ώστε να προ­στε­θούν στη δικο­γρα­φία.

Όπως λέει η Μαρία Παπα­μηνά: «Δεν εμφα­νί­στη­καν ποτέ σε εμάς οι συνο­μι­λίες, δεν μπήκαν στη δικο­γρα­φία και έτσι δεν υπήρχε η δυνα­τό­τητα να σχη­μα­τι­στεί πλήρης εικόνα για το τι συνέβη. Οι δια­σω­θέ­ντες έδωσαν κατα­θέ­σεις στη Λέρο με διερ­μη­νείς που δεν κατα­λά­βαι­ναν τη γλώσσα τους. Όταν μετά μίλησαν τόσο με την Ύπατη Αρμο­στεία όσο και με διερ­μη­νείς που ήταν οι κατάλ­λη­λοι να μετα­φρά­σουν σωστά, φάνηκε πως όσα έλεγαν δεν είχαν σχέση με αυτά που κατα­γρά­φη­καν στην αρχή».

Επι­πλέον, ενώ είχαν περάσει εννέα ημέρες από το ναυάγιο, η δικη­γό­ρος υπεν­θυ­μί­ζει πως οι ελλη­νι­κές αρχές δεν είχαν δια­τά­ξει την ανά­συρση του πλοια­ρίου στο οποίο επέ­βαι­ναν τα θύματα από τον βυθό της θάλασ­σας, κάτι που έγινε μόνο μετά από το αίτημα των δικη­γό­ρων. Αυτό, όπως λέει η Παπα­μηνά, ήταν και το μόνο από τα αιτή­ματά τους που τελικά έγινε δεκτό από το Ναυ­το­δι­κείο, ωστόσο ανα­ρω­τιέ­ται πως είναι δυνατόν να διε­ξά­γε­ται μια έρευνα χωρίς από μόνες τους οι αρχές να έχουν ζητήσει την ανά­συρση του σκάφους του ναυα­γίου.

«Τελικά η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο από το Ναυ­το­δι­κείο Πειραιά, με επι­χεί­ρημα ότι η Ελλάδα δεν διε­νερ­γεί επα­να­προ­ω­θή­σεις. Δεν ζήτησε τις συνο­μι­λίες, δεν κάλεσε καν την Ύπατη Αρμο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες που από την πρώτη στιγμή βρέθηκε στη Λέρο με τους δια­σω­θέ­ντες, έλαβε υπόψη του ως αξιό­πι­στες τις κατα­θέ­σεις των λιμε­νι­κών και δηλώ­σεις στε­λε­χών του λιμε­νι­κού στη Βουλή», υπεν­θυ­μί­ζει η Μαρία Παπα­μηνά.

Οι δικη­γό­ροι που ασχο­λή­θη­καν με την υπόθεση, δεν πήγαν εξαρχής στο Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που με μια υπόθεση επα­να­προ­ώ­θη­σης μετα­να­στών, όπως εξηγεί η Παπα­μηνά: «Είπαμε τους ισχυ­ρι­σμούς των δια­σω­θέ­ντων. Ότι η όλη επι­χεί­ρηση ήταν επι­χεί­ρηση επα­να­προ­ώ­θη­σης στην Τουρκία όπως είπαμε και στις ελλη­νι­κές αρχές. Παρόλα αυτά πήγαμε βασι­ζό­με­νοι στα στοι­χεία της ποι­νι­κής δικο­γρα­φίας, την πραγ­μα­το­γνω­μο­σύνη της ανά­κρι­σης, τις κατα­θέ­σεις των λιμε­νι­κών, τα στοι­χεία που είχαν προ­σκο­μί­σει οι αρχές και φυσικά και την περι­γραφή και των προ­σφευ­γό­ντων. Εντο­πί­σαμε σημεία που στοι­χειο­θε­τού­σαν παρα­βί­αση των δια­τά­ξεων των δικαιω­μά­των του ανθρώ­που. Ήταν εύλογα τα ερω­τή­ματα.

Γιατί δεν ανε­βά­σατε τους ανθρώ­πους στο σκάφος του λιμε­νι­κού όταν ήταν 27 άνθρω­ποι σε σκάφος 8 μέτρων και ενώ οι άνθρω­ποι παρα­κα­λού­σαν, τους λιμε­νι­κούς να πάρουν στο σκάφος τους το μωρό και τα γυναι­κό­παιδα. Υπήρχε μια κατά­σταση για επεί­γουσα διάσωση. Παρόλα αυτά το δικα­στή­ριο επι­ση­μαί­νει ότι δεν ενη­με­ρώ­θηκε η Διεύ­θυνση Έρευνας και Διά­σω­σης αλλά η Διεύ­θυνση Προ­στα­σίας Συνόρων. Η επι­χεί­ρηση διά­σω­σης ξεκί­νησε μόνο μετά την ανα­τροπή του σκάφους. Το δικα­στή­ριο επίσης λέει ότι δεν έγινε σωστά η δια­δι­κα­σία διε­ρεύ­νη­σής για να ξέρει αν έγινε επα­να­προ­ώ­θηση».

Στα κομβικά ερω­τή­ματα που έθεταν οι δικη­γό­ροι ήταν, γιατί αφού η 8 μέτρων βάρκα είχε εντο­πι­στεί από τις 12 το βράδυ, δεν έγινε προ­σπά­θεια διά­σω­σης; «Η ανα­τροπή της βάρκας έγινε στις 2:10. Ακόμα και όταν πλη­σί­ασε το σκάφος του λιμε­νι­κού μπο­ρούσε να δει πως επρό­κειτο για μια βάρκα με χαλα­σμένη μηχανή, ακίνητη μέσα στη θάλασσα, με αρκετά μποφόρ και ανθρώ­πους που ζητού­σαν βοήθεια. Αφού δεν έδωσαν εντολή να πλη­σιά­σουν άλλα σκάφη από το νησί για βοήθεια, επέ­λε­ξαν να μην ανε­βά­σουν καν στο σκάφος του λιμε­νι­κού έστω τα παιδιά.

Έδεσαν την βάρκα με ένα σκοινί 10 μέτρων και άρχισαν να τους ρυμουλ­κούν. Όταν από τα απόνερα που άφηνε το σκάφος του λιμε­νι­κού αλλά και από τον καιρό, το σκοινί έσπασε, σπά­ζο­ντας και ένα μέρος της βάρκας, αντί να προ­σπα­θή­σουν να τους δια­σώ­σουν και ενώ η βάρκα έπαιρνε νερά, τους πέταξαν εκ νέου πίσω το σκοινί, τους είπαν να το ξανα­δέ­σουν και προ­σπά­θη­σαν εκ νέου να τους ρυμουλ­κή­σουν με απο­τέ­λε­σμα το σκάφος να ανα­τρα­πεί».

Στίγμα για τις δια­δι­κα­σίες που ακο­λου­θού­νται

Κλεί­νο­ντας, η δικη­γό­ρος υπο­γραμ­μί­ζει πως η χθεσινή ημέρα ήταν πολύ σημα­ντική σε ανθρώ­πινο επίπεδο για διά­φο­ρους λόγους:

«Πέρα από τη δικαί­ωση των ανθρώ­πων που έχασαν τη ζωή τους και τους δικούς τους ανθρώ­πους, η απόφαση είναι πολύ σημα­ντική για την πίστη μας στη δικαιο­σύνη. Μας υπεν­θυ­μί­ζει ότι τελικά αν επι­μεί­νεις μπορεί να βρεις το δίκιο σου. Επίσης ανοίγει μια συζή­τηση, μπαίνει ένα στίγμα για τον τρόπο που γίνο­νται κάποιες δια­δι­κα­σίες. Πρέπει να μας κάνει όλους να σκε­φτούμε κάποια πράγ­ματα γιατί με μεγάλη ευκολία λέγο­νται διάφορα για τις οργα­νώ­σεις του πεδίου που βρί­σκο­νται δίπλα στις αδύ­να­μες κοι­νω­νι­κές ομάδες. Πρέπει η υπόθεση να φτάσει στην κοι­νω­νία, να γίνει γνωστή, γιατί οι κοι­νω­νίες πρέπει να ενδια­φέ­ρο­νται, να αισθά­νο­νται ότι τους αφορούν οι παρα­βιά­σεις ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των, ανε­ξαρ­τή­τως του ποιοι είμαστε».

Η προ­σπά­θεια οκτώ χρόνων, έφτασε πλέον στο τέλος της, όμως όπως λέει η Μαρία Παπα­μηνά: «Αυτή η υπόθεση μας στιγ­μά­τισε όλους όσους την πλαι­σιώ­σαμε και στο νομικό κομμάτι και στη υπο­στή­ριξη των ανθρώ­πων. Από τον Ιανουά­ριο του 2014 ήμασταν μαζί με αυτούς τους ανθρώ­πους. Τα απο­γεύ­ματα από τότε που φιλο­ξε­νού­νταν σε ξενο­δο­χείο του δήμου για αστέ­γους, έρχο­νταν για να συζη­τή­σουν για αυτά που τους συνέ­βη­σαν. Ζήσαμε όλο το κομμάτι του θρήνου τους. Μας περιέ­γρα­φαν πώς τους εξευ­τέ­λι­ζαν στη Λέρο αμέσως μετά το ναυάγιο, όταν τους έγδυναν.

Ανθρώ­πους ναυα­γούς, που είχαν μόλις χάσει μπροστά στα μάτια τους τα παιδιά τους, τους έβγαλαν από τη θάλασσα και τους ξεγύ­μνω­ναν λες και μπο­ρού­σαν να κου­βα­λάνε όπλα πάνω τους. Συνά­δελ­φοι πήγαν στη Ρόδο στο νεκρο­το­μείο, να πάρουν τα ρούχα, τις φωτο­γρα­φίες για να τα δείξουν στους ανθρώ­πους να κατα­λά­βουν ποιες σοροί είχαν βρεθεί. Η εμπλοκή μας ήταν πολύ βαθιά. Της Ύπατης Αρμο­στείας, της νομικής υπη­ρε­σίας του Ελλη­νι­κού Συμ­βου­λίου για τους Πρό­σφυ­γες, των διερ­μη­νέων, των κοι­νω­νι­κών λει­τουρ­γών, του Δικτύου Κοι­νω­νι­κής Υπο­στή­ρι­ξης Προ­σφύ­γων και Μετα­να­στών, της PROASYL, της Ομάδας Δικη­γό­ρων για τα Δικαιώ­ματα Προ­σφύ­γων και Μετα­να­στών».

Η κατα­δίκη της Ελλάδας

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται πως με την απόφασή του το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο για τα Δικαιώ­ματα του Ανθρώ­που δικαιώ­νει τους 16 επι­ζώ­ντες, οι οποίοι στην καταγ­γε­λία τους έκαναν λόγο για από­πειρα βίαιαης επα­να­προ­ώ­θη­σης (push-back) από σκάφος του λιμε­νι­κού που είχε ως απο­τέ­λε­σμα το ναυάγιο.

Το Δικα­στή­ριο, στην απόφασή του κάνει λόγο για παρα­λεί­ψεις στις δια­δι­κα­σίες και υπο­γραμ­μί­ζει ότι οι ελλη­νι­κές αρχές δεν προ­έ­βη­σαν σε ενδε­λεχή και απο­τε­λε­σμα­τική έρευνα, ώστε να δια­λευ­καν­θούν οι ακρι­βείς περι­στά­σεις υπό τις οποίες συνέβη το ναυάγιο.

Επίσης, όπως τονί­ζε­ται στην απόφαση, οι ελλη­νι­κές αρχές δεν προ­χώ­ρη­σαν στις ανα­γκαίες ενέρ­γειες ώστε να παρά­σχουν στους προ­σφεύ­γο­ντες το απαι­τού­μενο επίπεδο προ­στα­σίας.

Συγκε­κρι­μένα, η Ελλάδα κατα­δι­κά­ζε­ται από το ΕΔΔΑ για:

-Παραβίαση του άρθρου 2(δικαί­ωμα στην ζωή) της Ευρω­παϊ­κής Συν­θή­κης για τα Ανθρώ­πινα Δικαιώ­ματα. Το δικα­στή­ριο εντό­πισε παραλ­λεί­ψεις στις δια­δι­κα­σίες και κατέ­ληξε στο συμπέ­ρα­σμα ότι οι εθνικές αρχές δεν διε­ξή­γα­γαν ενδε­λεχή και απο­τε­λε­σμα­τική έρευνα, ικανή να ρίξει φως στις συν­θή­κες υπό τις οποίες βού­λιαξε η βάρκα.

-Παραβίαση του άρθρου 2(δικαί­ωμα στη ζωή) καθώς απέ­τυ­χαν να συμ­μορ­φω­θούν με τις υπο­χρε­ώ­σεις που απορ­ρέ­ουν από αυτό. Το Δικα­στή­ριο έκρινε ότι οι ελλη­νι­κές αρχές δεν έπραξαν τα δέοντα προ­κει­μέ­νου να παρά­σχουν στους προ­σφεύ­γο­ντες και τους συγ­γε­νείς τους το απαι­τού­μενο επίπεδο προ­στα­σίας.

-Παραβίαση του άρθρου 3(απα­γό­ρευση απάν­θρω­πης ή ευτε­λι­στική συμπε­ρι­φο­ράς) σχετικά με 12 από τους προ­σφεύ­γο­ντες που μετά το ναυάγιο υπέ­στη­σαν εξευ­τε­λι­στική συμπε­ρι­φορά και σωμα­τι­κούς ελέγ­χους κατά την άφιξή τους στο Φαρ­μα­κο­νήσι.

Πηγή news247.gr

Μάνος Φρα­γκιου­δά­κης