«Βόμβα» ΣτΕ για την εξαγορά εκχερσωμένων δασών

Στον αέρα τινά­ζε­ται ο μηχα­νι­σμός εξα­γο­ράς δασικών εκτά­σεων από αυτούς που τις εκχέρ­σω­σαν παρά­νομα και τις καλ­λιερ­γούν. Το Ε’ τμήμα του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας έκρινε αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές τις δια­τά­ξεις του 2014 και 2017 με τις οποίες δόθηκε αυτή η δυνα­τό­τητα έναντι τιμή­μα­τος, κρί­νο­ντας ότι προ­σβάλ­λουν τα άρθρα 24 και 117 του Συντάγ­μα­τος αλλά και τις συνταγ­μα­τι­κές αρχές της ισό­τη­τας και του κράτους δικαίου και παρέ­πεμψε το θέμα λόγω σοβα­ρό­τη­τας στην Ολο­μέ­λεια. Οι εκτά­σεις αυτές ξεπερ­νούν μέχρι στιγμής τα 2 εκατ. στρέμ­ματα σε όλη τη χώρα, ενώ οι αιτή­σεις που έχουν κατα­τε­θεί ξεπερ­νούν τις 260.000.

Η απόφαση αρ.645/2019 του Ε’ τμή­μα­τος αφορά προ­σφυγή της Πανελ­λή­νιας Ένωσης Δασο­λό­γων Δημο­σίων Υπαλ­λή­λων (ΠΕΔΔΥ) και του Γεω­τε­χνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ) κατά τις συνταγ­μα­τι­κό­τη­τας τεσ­σά­ρων υπουρ­γι­κών απο­φά­σεων, με τις οποίες ορί­ζο­νται πτυχές της δια­δι­κα­σίας εξα­γο­ράς παρά­νομα εκχερ­σω­μέ­νων δασών και δασικών εκτά­σεων. Οι απο­φά­σεις βασί­ζο­νται σε δια­τά­ξεις των νόμων 4280/2014 (που έμεινε γνωστός ως «αντι­δα­σι­κός») και 4467/2017, με τις οποίες δόθηκε η πλήρους εξα­γο­ράς εκτά­σεων που εκχερ­σώ­θη­καν πριν το 1975 και αγοράς του δικαιώ­μα­τος αγρο­τι­κής χρήσης για όσες εκχερ­σώ­θη­καν από το 1975 έως το 2007. Να σημειω­θεί ότι η σχετική δυνα­τό­τητα μετά από δια­δο­χι­κές παρα­τά­σεις έχει πλέον κατα­λη­κτική ημε­ρο­μη­νία έως τις 8 Αυγού­στου του 2020.

Όπως επι­ση­μαί­νει το ανώτατο ακυ­ρω­τικό δικα­στή­ριο, η μετα­βολή του προ­ο­ρι­σμού των δασών και των δασικών εκτά­σεων απα­γο­ρεύ­ε­ται από το Σύνταγμα. Ωστόσο μέσα από τη νομο­λο­γία δίνεται η δυνα­τό­τητα κατ’ εξαί­ρεση να αλλοιω­θεί η μορφή τους, εφόσον συντρέ­χουν εξαι­ρε­τι­κοί λόγοι δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος και η θυσία της δασικής βλά­στη­σης είναι απόλυτα επι­βε­βλη­μένη (για παρά­δειγμα, η δυνα­τό­τητα αυτή δόθηκε για έργα ΑΠΕ). Το ΣτΕ παρα­τη­ρεί ότι τέσ­σε­ρις δια­δο­χι­κοί νόμοι από το 2012 έδωσαν τη δυνα­τό­τητα εξα­γο­ράς εκχερ­σω­μέ­νων δασικών εκτά­σεων από αγρότες, επε­κτεί­νο­ντας στα­διακά τη δυνα­τό­τητα σε εκτά­σεις που κατα­στρά­φη­καν μετά το 1975 και σε μη κατ’επάγγελμα αγρότες, ενώ μείωσαν το αντί­τιμο.

Στη συνέ­χεια το Ε’ τμήμα του ΣτΕ απο­δο­μεί την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία του Δημο­σίου (ότι η ρύθμιση δίνεται για σημα­ντι­κούς κοι­νω­νι­κούς και οικο­νο­μι­κούς λόγους). «Η επί­κληση της ενί­σχυ­σης της εθνικής οικο­νο­μίας και απα­σχό­λη­σης από το Δημόσιο [ως αιτιο­λό­γηση της ρύθ­μι­σης] γίνεται όλως αορί­στως, ενώ η αυθαί­ρετη εκχέρ­σωση και εν συνε­χεία αγρο­τική εκμε­τάλ­λευση δασών και δασικών εκτά­σεων -και μάλιστα από πρόσωπα μη απα­σχο­λού­μενα κατ’ επάγ­γελμα με τη γεωργία-, η δημιουρ­γία πολυ­ε­τών πραγ­μα­τι­κών κατα­στά­σεων και η απο­τροπή αντι­δι­κιών δεν συνι­στούν επ ουδενί επί­κληση εξαι­ρε­τι­κής ανάγκης με ιδιαί­τερη κοι­νω­νική, εθνική, ή έστω οικο­νο­μική σημασία» που θα δικαιο­λο­γούσε την αυθαί­ρετη εκχέρ­σωση. «Από τη φύση του πράγ­μα­τος, οι εκχερ­σώ­σεις αυτές έχουν γίνει ανε­πι­λέ­κτως και ασυν­δέ­τως προς κρα­τι­κούς ανα­πτυ­ξια­κούς σκοπούς ή άλλους λόγους δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος, δημιουρ­γούν τετε­λε­σμέ­νες κατα­στά­σεις και εμπο­δί­ζουν τον σχε­δια­σμό πολι­τι­κής σε εθνικό ή περι­φε­ρειακό επίπεδο».

Το ΣτΕ σημειώ­νει ότι με η εξαγορά αντί­κει­ται και στις αρχές της ισό­τη­τας και του κράτους δικαίου καθώς θέτει τους κατα­πα­τη­τές «που έδρασαν αυθαι­ρέ­τως σε πλε­ο­νε­κτική θέση έναντι όσων δεν προ­έ­βη­σαν αυτο­γνω­μό­νως σε απο­ψί­λωση δασικών εκτά­σεων». Ακόμα και η δυνα­τό­τητα νομι­μο­ποί­η­σης και μετα­βί­βα­σης της χρήσης «δημιουρ­γεί μετε­γρα­πτέο, μετα­βι­βά­σιμο και εμπο­ρεύ­σιμο τίτλο με οικο­νο­μική αξία και δημιουρ­γεί αδι­καιο­λό­γητη ευμενή μετα­χεί­ριση των αυθαι­ρέ­τως καλ­λιερ­γη­σά­ντων δάση και δασικές εκτά­σεις».

Το Ε΄τμήμα κατα­λή­γει ότι οι δια­τά­ξεις του 4467/2017, στο κομμάτι που αφορούν παρά­νομα εκχερ­σω­μέ­νες εκτά­σεις (για τις νόμιμα εκχερ­σω­μέ­νες προ­φα­νώς δεν τίθεται θέμα) αντί­κει­νται στο Σύνταγμα. Με αυτό το δεδο­μένο, η υπόθεση παρα­πέ­μπε­ται στην Ολο­μέ­λεια. Να σημειω­θεί ότι η απόφαση είναι ομόφωνη στο σκέλος που αφορά τις μετά το 1975 εκχερ­σώ­σεις, ενώ στις προ του 1975 μειο­ψή­φισε ο πρό­ε­δρος του Ε’ τμή­μα­τος Α. Ράντος.

Χιλιά­δες στρέμ­ματα «στον αέρα»

Η απόφαση του Ε’ τμή­μα­τος αφορά εκα­τομ­μύ­ρια στρέμ­ματα, που προ­έ­κυψε μέχρι στιγμής από τη δια­δι­κα­σία ανάρ­τη­σης των δασικών χαρτών όχι μόνο έχουν εκχερ­σω­θεί παρά­νομα και καλ­λιερ­γού­νται, αλλά… επι­δο­τού­νται από την Ευρω­παϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με το υπό­μνημα που υπέ­βαλλε στο ΣτΕ το Δημόσιο, το Νοέμ­βριο του 2018 είχαν υπο­βλη­θεί 32.373 αιτή­ματα εξα­γο­ράς έκτασης εκχερ­σω­θεί­σας προ του 1975 (ενδει­κτικά, 9.400 αιτή­ματα στην Απο­κε­ντρω­μένη Πελοποννήσου- Δυτικής Ελλάδας- Ιονίου για εκτά­σεις 80.000 στρ.). Και ακόμα 31.066 αιτή­ματα εξα­γο­ράς του δικαιώ­μα­τος δια­τή­ρη­σης της παρά­νο­μης χρήσης (π.χ. 9.896 αιτή­ματα στην Απο­κε­ντρω­μένη Θεσσαλίας- Στερεάς Ελλάδας, 19.420 στην Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση Μακεδονίας- Θράκης). Συνο­λικά, οι εκτά­σεις και των δύο κατη­γο­ριών ανέρ­χε­ται συνο­λικά σε 218.000 στρέμ­ματα.

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ (Ελλη­νι­κός Oργανισμός Πλη­ρω­μών των Κοι­νο­τι­κών Ενι­σχύ­σεων) εκτιμά ότι οι παρά­νομα εκχερ­σω­μέ­νες εκτά­σεις που επι­δο­τού­νται ξεπερ­νούν τα 2 εκατ. στρέμ­ματα. Οι περισ­σό­τε­ρες παρά­νομα επι­δο­τού­με­νες εκτά­σεις (από τους αναρ­τη­μέ­νους δασι­κούς χάρτες) βρί­σκο­νται στον Νομό Λαρίσης και είναι 554.952 στρέμ­ματα. Ακο­λου­θεί ο Νομός Ηλείας με 302.556 στρέμ­ματα, η Αχαΐα με 198.227 στρ., η Λακωνία με 169.585 στρ., η Μαγνη­σία με 149.695 στρ., η Μεσ­ση­νία με 139.683 στρ., η Χαλ­κι­δική με 131.580 στρ., η Κοζάνη με 109.078 στρέμ­ματα (βλ. ρεπορ­τάζ «Κ» 17.4.2017).

Σχόλιο της ΠΕΔΔΥ

Μετά τη δημο­σιο­ποί­ηση, χθες, της από­φα­σης, οι προ­σφεύ­γο­ντες μιλούν για δικαί­ωση, ζητώ­ντας να παγώσει η δια­δι­κα­σία εξα­γο­ρών μέχρι να κριθεί η υπόθεση από την Ολο­μέ­λεια.

«Η απόφαση 645/2019 του Έ τμή­μα­τος του ΣτΕ με την οποία κρί­νο­νται ως αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές οι δια­τά­ξεις των άρθρων 47 παρ.5 έως 13 και 48 Β του νόμου 998/79 απο­τε­λεί μια δικαί­ωση  για όσους φορείς αγω­νί­ζο­νται για την προ­στα­σία των δασών», επι­ση­μαί­νει στην «Κ» ο πρό­ε­δρος της ΠΕΔΔΥ Νίκος Μπό­κα­ρης. «Σήμερα στα Δασαρ­χεία και τις Διευ­θύν­σεις δασών σε όλη τη χώρα έχουν σωρευ­θεί χιλιά­δες φάκελοι εξα­γο­ρών και αιτή­σεων έγκρι­σης επέμ­βα­σης  δημιουρ­γώ­ντας ένα ασφυ­κτικό αδιέ­ξοδο στις Υπη­ρε­σίες που χωρίς προ­σω­πικό προ­σπα­θούν να αντα­πε­ξέλ­θουν στην πίεση των πολιτών που θέλουν να προβούν σε εξα­γο­ρές. Με δεδο­μένη την απόφαση του Ε τμή­μα­τος και την αντι­συ­νταγ­μα­τι­κό­τητα των συγκε­κρι­μέ­νων δια­τά­ξεων, η Διοί­κηση πρέπει να προ­στα­τέ­ψει και τους πολίτες και τις Υπη­ρε­σίες,  παγώ­νο­ντας τη δια­δι­κα­σία των εξα­γο­ρών μέχρι την κρίση της υπό­θε­σης από την Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ».

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι προ ημερών κρί­θη­καν αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές από την Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ και οι οικι­στι­κές πυκνώ­σεις (αρ. από­φα­σης 685/2019). Πρό­κει­ται για οικι­σμούς αυθαι­ρέ­των σε δάση, τα οποία το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος εξαί­ρεσε από τη δια­δι­κα­σία ανάρ­τη­σης δασικών χαρτών και ετοι­μά­ζει σχέδιο νόμου για την υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις νομι­μο­ποί­ησή τους.