Το νέο κόλπο του Ταγίπ για να γκριζάρει το Αιγαίο

Του ΝΙΚΟΥ ΜΕ­ΛΕ­ΤΗ

Μια λάθος συ­ντε­ταγ­μέ­νη, που σε μια πα­ρά­νο­μη ΝΟΤΑΜ αμ­φι­σβη­τού­σε όχι μόνο κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα, αλλά το ίδιο το έδα­φος της Λή­μνου, ήταν η αιτία για να ανα­κα­λέ­σει η Τουρ­κία τη δέ­σμευ­ση μιας με­γά­λης πε­ριο­χής του Κε­ντρι­κού Αι­γαί­ου. Προ­σέ­φε­ρε όμως την ευ­και­ρία να θέσει εκ του πλα­γί­ου στην ατζέ­ντα θέμα Μέ­τρων Οι­κο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης, τα οποία ζη­τού­σε εδώ και δύο χρό­νια…

Η συ­ζή­τη­ση για ΜΟΕ είναι απο­λύ­τως προ­βλη­μα­τι­κή για τα ελ­λη­νι­κά συμ­φέ­ρο­ντα και απο­προ­σα­να­το­λι­στι­κή από τα πραγ­μα­τι­κά προ­βλή­μα­τα των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Εξάλ­λου γι’ αυτό, μετά τη Συμ­φω­νία Πα­πού­λια – Γιλ­μάζ, όπου κα­λύ­φθη­καν σχε­δόν πλή­ρως οι κίν­δυ­νοι θερ­μής σύ­γκρου­σης και θε­σπί­στη­καν μη­χα­νι­σμοί απο­συ­μπί­ε­σης των εντά­σε­ων, όλες οι προ­σπά­θειες για υιο­θέ­τη­ση πρό­σθε­των ΜΟΕ (υψη­λής πο­λι­τι­κής) εκ­δη­λώ­θη­καν από την Τουρ­κία, πολ­λές φορές με τη δια­με­σο­λά­βη­ση των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, και όχι από την Αθήνα.

Η Άγκυ­ρα επι­διώ­κει όλα αυτά τα χρό­νια να πε­ριο­ρί­σει το εν­δε­χό­με­νο κό­στος από μια θερμή έντα­ση στο Αι­γαίο, δια­τη­ρώ­ντας όμως στο ακέ­ραιο τη δυ­να­τό­τη­τά της για κα­θη­με­ρι­νές αμ­φι­σβη­τή­σεις της ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας και των ελ­λη­νι­κών κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των.

Σε με­γά­λο βαθμό το πρό­βλη­μα των εντά­σε­ων στο Αι­γαίο θα είχε λυθεί όχι μέσω των ΜΟΕ, αλλά εφό­σον η Τουρ­κία απέ­συ­ρε τις αμ­φι­σβη­τή­σεις της όχι μόνο για τον ενα­έ­ριο χώρο (όπου δεν ανα­γνω­ρί­ζει ως ΕΕΧ την πε­ριο­χή με­τα­ξύ 6 και 10 ν.μ., που ούτε οι ΗΠΑ ανα­γνω­ρί­ζουν), αλλά και για τα όρια του FIR Αθη­νών, το δι­καί­ω­μα Έρευ­νας και Διά­σω­σης (SAR) κ.ά. Το πρό­βλη­μα όλα αυτά τα χρό­νια είναι ότι η Τουρ­κία δεν εφάρ­μο­σε ποτέ πλή­ρως το μνη­μό­νιο Πα­πού­λια ? Γιλ­μάζ και ει­δι­κά μετά το 1996, όταν προ­έ­κυ­ψε το θέμα των γκρί­ζων ζωνών.

Αντι­θέ­τως, πολλά μη στρα­τιω­τι­κά ΜΟΕ, τα λε­γό­με­να χα­μη­λής πο­λι­τι­κής, είτε αδρα­νο­ποι­ή­θη­καν είτε λει­τούρ­γη­σαν με­ρι­κώς, διευ­κο­λύ­νο­ντας τις επα­φές με­τα­ξύ των δύο χωρών, τον του­ρι­σμό, τις πο­λι­τι­στι­κές ανταλ­λα­γές κ.λπ.

Πα­γί­δα

Απο­λύ­τως προ­βλέ­ψι­μη η Τουρ­κία εκ­με­ταλ­λεύ­θη­κε ακόμη και το υπο­τι­θέ­με­νο λάθος της (με τη συ­ντε­ταγ­μέ­νη πάνω από τη Λήμνο) ώστε να ζη­τή­σει επα­νέ­ναρ­ξη των συ­νο­μι­λιών για νέα ΜΟΕ, κάτι που απο­δέ­χθη­καν η Αθήνα και ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Νίκος Κο­τζιάς.

Η ηγε­σία του ΥΠΕΞ γνω­ρί­ζει τις πα­γί­δες που κρύ­βει αυτή η συ­ζή­τη­ση, αλλά έχει επι­λέ­ξει να κρα­τή­σει ζω­ντα­νή την επαφή με την Άγκυ­ρα και θε­ω­ρεί ότι τα ΜΟΕ προ­σφέ­ρουν ένα αρ­κε­τά «ασφα­λές» πε­ρι­βάλ­λον.

Η συ­ζή­τη­ση για τα ΜΟΕ, στρα­τιω­τι­κής μορ­φής, οδη­γούν εκ των πραγ­μά­των σε δια­πραγ­μά­τευ­ση επί των διεκ­δι­κή­σε­ων της Τουρ­κί­ας. Η Άγκυ­ρα δεν ανα­γνω­ρί­ζει την «ιδιορ­ρυθ­μία» του εύ­ρους του Ελ­λη­νι­κού Ενα­έ­ριου Χώρου με­τα­ξύ 6 και 10 ν.μ. και συ­νε­πώς σε ό,τι αφορά τον ενα­έ­ριο χώρο η συ­ζή­τη­ση είναι εκ προ­οι­μί­ου «κα­μέ­νη».

Οι άλλες προ­τά­σεις και ιδέες της τουρ­κι­κής πλευ­ράς περί μη υπο­βο­λής σχε­δί­ων πτή­σης και άο­πλων πτή­σε­ων στο Αι­γαίο είναι σαφές ότι δεν μπο­ρούν να γί­νουν δε­κτές από την Αθήνα, καθώς αυτό θα οδη­γού­σε στον «αφο­πλι­σμό» των ελ­λη­νι­κών αε­ρο­σκα­φών, ενώ τουρ­κι­κά από το Ιν­τσιρ­λίκ ή την Άγκυ­ρα σε λίγα λεπτά θα μπο­ρού­σαν να βρε­θούν πάνω από ελ­λη­νι­κούς «στό­χους».

Στο Αι­γαίο με κάθε ευ­και­ρία πά­ντως εκ­δη­λώ­νε­ται όλο το φάσμα των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων. Την τε­λευ­ταία εβδο­μά­δα με ένα μπα­ράζ NOTAM η Τουρ­κία αμ­φι­σβή­τη­σε το εύρος του FIR Αθη­νών (A0831/15 και Β0299/15) σε μια ιδιαί­τε­ρα ευαί­σθη­τη πε­ριο­χή με­τα­ξύ Ρόδου και Κα­στε­λό­ρι­ζου.

Επί­σης αμ­φι­σβή­τη­σε την πε­ριο­χή ευ­θύ­νης της Ελ­λά­δας για Ερευ­να και Διά­σω­ση (SAR), ενώ με άλλη NOTAM απαί­τη­σε να αφαι­ρε­θούν από τον σχε­δια­σμό ελ­λη­νι­κής άσκη­σης η Σα­μο­θρά­κη, η Θάσος και η Μυ­τι­λή­νη, με το επι­χεί­ρη­μα ότι βάσει της Συν­θή­κης της Λο­ζά­νης ισχύ­ει για τα νησιά κα­θε­στώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης… Φυ­σι­κά όλοι αυτοί οι ισχυ­ρι­σμοί απορ­ρί­φθη­καν από αντί­στοι­χες ελ­λη­νι­κές NOTAM.

Όμως ακόμη μία πρό­κλη­ση απο­κα­λύ­φθη­κε με τη δη­μο­σιο­ποί­η­ση του επί­ση­μου προ­γράμ­μα­τος του 2015 της Διεύ­θυν­σης Ναυ­σι­πλο­ΐ­ας – Υδρο­γρα­φί­ας και Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας του Γε­νι­κού Ναυ­τι­κού Επι­τε­λεί­ου της Τουρ­κί­ας, που εκτεί­νε­ται σε ολό­κλη­ρο το Αι­γαίο. Αντί­στοι­χο πρό­γραμ­μα είχε αναγ­γεί­λει και πέ­ρυ­σι η Τουρ­κία προ­κα­λώ­ντας τα δια­βή­μα­τα της Αθή­νας.

Στο φε­τι­νό πρό­γραμ­μα προσ­διο­ρί­ζε­ται ως χρό­νος διε­ξα­γω­γής των ερευ­νών το διά­στη­μα 15-30 Μαΐου 2015 και το εν­δια­φέ­ρον είναι ότι το Πα­νε­πι­στή­μιο Σμύρ­νης έχει κα­λέ­σει για συμ­με­το­χή στην έρευ­να και το κα­να­δι­κό Πα­νε­πι­στή­μιο Newfoundland Memorial University, σε μια προ­σπά­θεια να προσ­δο­θεί διε­θνές κύρος και επι­στη­μο­νι­κό άλ­λο­θι στην έμπρα­κτη αμ­φι­σβή­τη­ση των ελ­λη­νι­κών κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των.

Αφορ­μή… η κλι­μα­τι­κή εξέ­λι­ξη

Σύμ­φω­να με την αναγ­γε­λία, το γνω­στό τουρ­κι­κό ερευ­νη­τι­κό σκά­φος Πίρι Ρέις (R/V KOCA PIRI REIS), με πλή­ρω­μα δέκα ατό­μων, θα κάνει έρευ­νες (για την κλι­μα­τι­κή εξέ­λι­ξη του Αι­γαί­ου τα τε­λευ­ταία 250.000 χρό­νια με τη λήψη ιζη­μά­των από τον βυθό κ.λπ.).

Ο χάρ­της τον οποίο δη­μο­σιεύ­ει η τουρ­κι­κή υπη­ρε­σία δια­σχί­ζει το Αι­γαίο από τη Σα­μο­θρά­κη μέχρι τη Ρόδο, χω­ρί­ζο­ντάς το στα δύο, σε μια γραμ­μή που συ­μπί­πτει με την πάγια επι­δί­ω­ξη της Τουρ­κί­ας για επι­χει­ρη­σια­κή (αρ­χι­κά) δι­χο­τό­μη­ση του Αι­γαί­ου και εγκλω­βι­σμό με­γά­λου αριθ­μού νη­σιών υπό την επι­χει­ρη­σια­κή δι­καιο­δο­σία της Τουρ­κί­ας.

ΕΝΑ­Ε­ΡΙΟΣ ΧΩΡΟΣ

Επι­διώ­κει την κα­τάρ­γη­ση ενός ελ­λη­νι­κού πε­δί­ου βολής

Για την Τουρ­κία είναι ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κό και το θέμα των πε­δί­ων βολής, όπου θέλει να έχει όσο το δυ­να­τόν με­γα­λύ­τε­ρο τμήμα του διε­θνούς ενα­έ­ριου χώρου για όσο το δυ­να­τόν με­γα­λύ­τε­ρο διά­στη­μα στη διά­θε­ση της Αε­ρο­πο­ρί­ας της.

Η Ελ­λά­δα για λό­γους και «ασφά­λειας» έχει δε­σμεύ­σει τρεις πε­ριο­χές του Αι­γαί­ου για με­γά­λο διά­στη­μα. Η Τουρ­κία με τη σειρά της δέ­σμευ­σε και αυτή πε­ριο­χές στον διε­θνή ενα­έ­ριο χώρο και μετά την ακύ­ρω­ση της τε­λευ­ταί­ας και εξό­φθαλ­μα πα­ρά­νο­μης NOTAM θε­ω­ρεί ότι νο­μι­μο­ποιεί­ται να ζη­τή­σει την κα­τάρ­γη­ση ενός ελ­λη­νι­κού πε­δί­ου βολής στο Αι­γαίο ώστε να υπάρ­ξει αμοι­βαιό­τη­τα (κάτι που ανα­φέ­ρει και στη δή­λω­σή του ο εκ­πρό­σω­πος του τουρ­κι­κού ΥΠΕΞ).

Ομως η αμοι­βαία κα­τάρ­γη­ση πε­δί­ων βολής είναι απο­λύ­τως προ­βλη­μα­τι­κή για την Ελ­λά­δα. Γιατί ο διε­θνής ενα­έ­ριος χώρος του Αι­γαί­ου είναι απο­λύ­τως ζω­τι­κός χώρος για την Ελ­λά­δα, καθώς εκτεί­νε­ται ακόμη και σε μι­κρές λω­ρί­δες με­τα­ξύ των νη­σιών και εναλ­λάσ­σε­ται με εθνι­κό ενα­έ­ριο χώρο και δεν υπάρ­χει δυ­να­τό­τη­τα πραγ­μα­το­ποί­η­σης ασκή­σε­ων σε τερέν που να αντα­πο­κρί­νε­ται στην ιδιό­τυ­πη μορ­φο­λο­γία του Αι­γαί­ου. Συγ­χρό­νως όμως η Ελ­λά­δα, δε­σμεύ­ο­ντας πε­ριο­χές για ασκή­σεις, προ­σφέ­ρει και αί­σθη­μα ασφά­λειας στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου και τα Δω­δε­κά­νη­σα.

Η Τουρ­κία εξάλ­λου δια­θέ­τει ση­μα­ντι­κό γε­ω­γρα­φι­κό βάθος ώστε να μπο­ρεί να πραγ­μα­το­ποιεί ασκή­σεις χωρίς να δε­σμεύ­ει πε­ριο­χές στο Αι­γαίο, πρα­κτι­κή όμως που επι­λέ­γει για ευ­νό­η­τους λό­γους και για την αμ­φι­σβή­τη­ση ελ­λη­νι­κών κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των.