Το 2023 η πιο ζεστή χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ

Σύμφωνα με μελέτη της ευρω­παϊ­κής Υπη­ρε­σίας Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής Copernicus, πρώτη φορά στα χρονικά, κάθε ημέρα της χρονιάς που μας πέρασε ήταν κατά του­λά­χι­στον 1 βαθμό Κελσίου πιο θερμή από τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα

Ηταν λίγο έως πολύ ανα­με­νό­μενο και τελικά επι­βε­βαιώ­θηκε: το 2023 ήταν η πιο ζεστή χρονιά παγκο­σμίως από το 1850 κι έπειτα, όταν και άρχισε να κατα­γρά­φε­ται η μέση παγκό­σμια θερ­μο­κρα­σία. Αυτό προ­κύ­πτει από έρευνα που πραγ­μα­το­ποί­ησε η Ευρω­παϊκή Υπη­ρε­σία Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής Copernicus –υλο­ποι­ή­θηκε από το Ευρω­παϊκό Κέντρο Μεσο­πρό­θε­σμων Μετε­ω­ρο­λο­γι­κών Προ­βλέ­ψεων για λογα­ρια­σμό της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής με χρη­μα­το­δό­τηση από την Ε.Ε.–, βάσει της οποίας παρα­τη­ρή­θη­καν «συν­θή­κες ρεκόρ, όπως ο θερ­μό­τε­ρος μήνας που έχει κατα­γρα­φεί ποτέ και η υψη­λό­τερη ημε­ρή­σια μέση παγκό­σμια θερ­μο­κρα­σία, που ξεπέ­ρασε για λίγο τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα κατά περισ­σό­τερο από 2 βαθμούς Κελσίου».

Η επίμαχη έρευνα που ονο­μά­ζε­ται «2023 Global Climate Highlights» κατέ­γραψε τα πιο σημα­ντικά ακραία κλι­μα­τικά φαι­νό­μενα της χρονιάς που μας πέρασε, αλλά και τις κύριες κινη­τή­ριες δυνά­μεις πίσω από αυτά, όπως τις συγκε­ντρώ­σεις αερίων του θερ­μο­κη­πίου και άλλες φυσικές μετα­βο­λές.

Οι πιο υψηλές θερ­μο­κρα­σίες των τελευ­ταίων 100.000 ετών

Πιο συγκε­κρι­μένα, η μέση παγκό­σμια θερ­μο­κρα­σία για το 2023 ανήλθε στους 14,98 βαθμούς Κελσίου. Η αμέσως προη­γού­μενη πιο υψηλή θερ­μο­κρα­σία είχε κατα­γρα­φεί το 2016 και ήταν κατά 0,17 βαθμούς Κελσίου χαμη­λό­τερη. Μάλιστα, είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι το 2023 ήταν κατά «0,60 βαθμούς Κελσίου θερ­μό­τερο από τον μέσο όρο της περιό­δου 1991-2020 και κατά 1,48 βαθμούς Κελσίου θερ­μό­τερο από τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα του 1850-1900.

Αυτή ήταν η πρώτη φορά στα χρονικά που κάθε ημέρα μέσα σε ένα έτος ξεπέ­ρασε τον 1 βαθμό Κελσίου πάνω από τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα του 1850-1990.

Αυτά όμως δεν είναι τα μόνα αρνη­τικά ρεκόρ που καταρ­ρί­φθη­καν το 2023, αφού αυτή ήταν η πρώτη φορά στα χρονικά που όλες τις ημέρες του έτους ξεπε­ρά­στηκε ο ένας βαθμός Κελσίου πάνω από τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα του 1850-1990, ενώ «σχεδόν το 50% των ημερών ήταν θερ­μό­τε­ρες κατά του­λά­χι­στον 1,5 βαθμό Κελσίου».

«Οταν έχουμε μπροστά μας στοι­χεία, το σημα­ντι­κό­τερο που μπο­ρούμε να κάνουμε είναι να βγά­λουμε τα απα­ραί­τητα συμπε­ρά­σματα και να δούμε πού αυτά μας οδηγούν. Η κατα­γραφή του Copernicus δείχνει αυτό που ακούμε τα τελευ­ταία χρόνια: ότι δηλαδή κάθε χρονιά είναι πιο ζεστή από την προη­γού­μενη. Είναι άλλωστε χαρα­κτη­ρι­στικό ότι την τελευ­ταία δεκα­ε­τία έχουν σημειω­θεί τα τρία πιο ζεστά έτη που έχουν κατα­γρα­φεί ποτέ. Αυτό δεν είναι συμ­πτω­μα­τικό» δήλωσε στην «Κ» ο Νίκος Χαρα­λα­μπί­δης, γενικός διευ­θυ­ντής στο ελλη­νικό γραφείο της Greenpeace.

Τα πρώτα σημάδια του πόσο ασυ­νή­θι­στο θα ήταν το 2023 άρχισαν να εμφα­νί­ζο­νται στις αρχές Ιουνίου, όταν οι ανω­μα­λίες της θερ­μο­κρα­σίας σε σχέση με τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα του 1850-1990 έφτασαν τον 1,5 βαθμό Κελσίου για αρκετές συνε­χό­με­νες ημέρες. Μολο­νότι δεν ήταν η πρώτη φορά που κατα­γρά­φη­καν τέτοιες θερ­μο­κρα­σίες, αυτό δεν είχε συμβεί πότε στο παρελ­θόν τη συγκε­κρι­μένη εποχή του έτους. Σύμφωνα μάλιστα με όσα δήλωσε η Σαμάνθα Μπούρ­γκες, ανα­πλη­ρώ­τρια διευ­θύ­ντρια της Υπη­ρε­σίας Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής του Copernicus, «οι θερ­μο­κρα­σίες κατά τη διάρ­κεια του 2023 πιθα­νό­τατα ξεπερ­νούν εκείνες οποιασ­δή­ποτε περιό­δου των τελευ­ταίων του­λά­χι­στον 100.000 ετών».

Ο θερ­μό­τε­ρος Δεκέμ­βριος που έχει κατα­γρα­φεί

Ανα­φο­ρικά με τις μέσες ετήσιες θερ­μο­κρα­σίες αέρα, αυτές ήταν οι θερ­μό­τε­ρες που έχουν κατα­γρα­φεί ή σχεδόν οι θερ­μό­τε­ρες σε σημα­ντικά τμήματα όλων των ωκε­ά­νιων λεκανών και όλων των ηπείρων, εκτός από την Αυστρα­λία, ενώ κάθε μήνας από τον Ιούνιο έως τον Δεκέμ­βριο του 2023 ήταν θερ­μό­τε­ρος από τον αντί­στοιχο μήνα οποιου­δή­ποτε έτους. Οι πιο ζεστοί μήνες ήταν ο Ιούλιος και ο Αύγου­στος. Σχετικά με τον Δεκέμ­βριο του 2023, αυτός ήταν ο θερ­μό­τε­ρος που έχει κατα­γρα­φεί παγκο­σμίως.

Παράλ­ληλα, η παγκό­σμια μέση θερ­μο­κρα­σία στην επι­φά­νεια της θάλασ­σας (SST) παρέ­μεινε επίμονα και ασυ­νή­θι­στα υψηλή, φθά­νο­ντας σε επίπεδα-ρεκόρ για την εποχή του έτους από τον Απρίλιο έως τον Δεκέμ­βριο και συν­δέ­θηκε εν πολλοίς με θαλάσ­σια κύματα καύσωνα σε όλο τον κόσμο, μεταξύ άλλων και σε τμήματα της Μεσο­γείου.

«Δεν πρέπει να κρυ­βό­μα­στε πίσω από το δάχτυλό μας. Δεν περι­μέ­νουμε η επόμενη χρονιά να είναι καλύ­τερη. Αντι­θέ­τως, ανα­μέ­νουμε πιο κατα­στρο­φι­κούς καύ­σω­νες και πλημ­μύ­ρες».

Ο κύριος μακρο­πρό­θε­σμος παρά­γο­ντας που οδήγησε σε αυτές τις υψηλές ωκε­ά­νιες θερ­μο­κρα­σίες ήταν η συνε­χι­ζό­μενη αύξηση των συγκε­ντρώ­σεων του θερ­μο­κη­πίου, όμως αυτή δεν ήταν η μονα­δική εξήγηση του φαι­νο­μέ­νου: ένας πρό­σθε­τος παρά­γο­ντας ήταν η νότια ταλά­ντωση Ελ Νίνιο, που απο­τε­λεί ένα μοτίβο φυσικής κλι­μα­τι­κής μετα­βλη­τό­τη­τας, κατά το οποίο οι θερ­μο­κρα­σίες των ωκεανών στον κεντρικό και ανα­το­λικό τροπικό Ειρη­νικό εναλ­λάσ­σο­νται μεταξύ ψυχρό­τε­ρων και θερ­μό­τε­ρων από τις μέσες συν­θή­κες. Η έναρξη του Ελ Νίνιο κηρύ­χθηκε τον Ιούλιο του 2023 και «οι συν­θή­κες συνέ­χι­σαν να ενι­σχύ­ο­νται κατά τη διάρ­κεια του υπό­λοι­που έτους».

Το δεύτερο θερ­μό­τερο έτος για την Ευρώπη

Και για την Ευρώπη, όμως, το 2023 ήταν το δεύτερο θερ­μό­τερο έτος που έχει πότε κατα­γρα­φεί –μονα­δική πιο θερμή χρονιά ήταν το 2020–, με 1,02 βαθμό Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο της περιό­δου 1991-2020. Οι θερ­μο­κρα­σίες στην Ευρώπη «ήταν πάνω από τον μέσο όρο για έντεκα μήνες κατά τη διάρ­κεια του 2023 και ο Σεπτέμ­βριος ήταν ο θερ­μό­τε­ρος Σεπτέμ­βριος που έχει κατα­γρα­φεί ποτέ», ενώ ο περ­σι­νός ευρω­παϊ­κός χει­μώ­νας ήταν ο δεύ­τε­ρος θερ­μό­τε­ρος.

Το 2023 ήταν αξιο­ση­μεί­ωτα αρνη­τικό και για τους θαλάσ­σιους πάγους της Ανταρ­κτι­κής, καθώς «τόσο η ημε­ρή­σια όσο και η μηνιαία έκταση (σ.σ. των θαλάσ­σιων πάγων) έφτασε στα ελά­χι­στα επίπεδα όλων των εποχών τον Φεβρουά­ριο του 2023». Βάσει της αντι­πα­ρα­βο­λής με τα δορυ­φο­ρικά αρχεία, η έκταση των θαλάσ­σιων πάγων της Ανταρ­κτι­κής στην ετήσια κορύ­φωσή της τον Μάρτιο του 2023 «συγκα­τα­λέ­γε­ται μεταξύ των τεσ­σά­ρων χαμη­λό­τε­ρων που έχουν κατα­γρα­φεί για τη συγκε­κρι­μένη χρονική περίοδο».

Αυξα­νό­με­νες και σε επίπεδα ρεκόρ ήταν και οι ατμο­σφαι­ρι­κές συγκε­ντρώ­σεις διο­ξει­δίου του άνθρακα και μεθα­νίου. Οι εκτι­μώ­με­νες παγκό­σμιες εκπο­μπές διο­ξει­δίου του άνθρακα από πυρ­κα­γιές το 2023 αυξή­θη­καν κατά 30% συγκρι­τικά με το 2022, κυρίως λόγω των επί­μο­νων πυρ­κα­γιών στον Καναδά. Αξίζει να σημειω­θεί πως κατα­γρά­φηκε επίσης μεγάλος αριθμός ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων σε όλο τον κόσμο, όπως καύ­σω­νες, πλημ­μύ­ρες, ξηρα­σίες και πυρ­κα­γιές.

«Να μην κρυ­βό­μα­στε πίσω από το δάχτυλό μας»

Το ζητού­μενο πλέον, σύμφωνα με τον κ. Χαρα­λα­μπίδη, είναι «πώς θα μετου­σιώ­σουμε σε δράση αυτές τις πλη­ρο­φο­ρίες. Αλλωστε, οι καύ­σω­νες που ήδη βιώ­νουμε είναι πιο μεγάλοι σε διάρ­κεια και με πιο υψηλή θερ­μο­κρα­σία και έχουν έντονες συνέ­πειες σε ό,τι αφορά τις ανθρώ­πι­νες ζωές, αλλά και τη δημιουρ­γία ιδα­νι­κών συν­θη­κών για πυρ­κα­γιές που μαί­νο­νται ανε­ξέ­λεγ­κτες για ημέρες, όπως είδαμε να συμ­βαί­νει και το καλο­καίρι του 2023».

Αλλωστε, προ­σθέ­τει, «δεν πρέπει να κρυ­βό­μα­στε πίσω από το δάχτυλό μας. Δεν περι­μέ­νουμε η επόμενη χρονιά να είναι καλύ­τερη. Αντι­θέ­τως, ανα­μέ­νουμε πιο κατα­στρο­φι­κούς καύ­σω­νες και πλημ­μύ­ρες. Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να δημιουρ­γή­σουμε τις κατάλ­λη­λες υπο­δο­μές και να λάβουμε τις πολι­τι­κές απο­φά­σεις –σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο–, ώστε να προ­στα­τεύ­σουμε τη ζωή και το περι­βάλ­λον, αλλά και να κατα­στή­σουμε την κοι­νω­νία συμ­μέ­τοχο αυτής της προ­σπά­θειας. Η εκπαί­δευση και η προ­σαρ­μογή στις υπάρ­χου­σες συν­θή­κες είναι περισ­σό­τερο απα­ραί­τητη παρά ποτέ».

«Γνω­ρί­ζαμε χάρη στις εργα­σίες του προ­γράμ­μα­τος Copernicus καθ’ όλη τη διάρ­κεια του 2023 ότι σήμερα δεν θα λαμ­βά­ναμε καλά νέα. Αλλά τα ετήσια δεδο­μένα που παρου­σιά­ζο­νται εδώ παρέ­χουν ακόμη περισ­σό­τε­ρες απο­δεί­ξεις για τις αυξα­νό­με­νες επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. Η Ευρω­παϊκή Ενωση, σύμφωνα με τις βέλ­τι­στες δια­θέ­σι­μες επι­στη­μο­νι­κές γνώσεις, έχει συμ­φω­νή­σει για μείωση των εκπο­μπών κατά 55% έως το 2030 – που απέχει πλέον μόλις έξι χρόνια. Η πρό­κληση είναι σαφής», δήλωσε από την πλευρά του ο Μάουρο Φακίνι, επι­κε­φα­λής του τμή­μα­τος Παρα­τή­ρη­σης της Γης στη Γενική Διεύ­θυνση Αμυ­ντι­κής Βιο­μη­χα­νίας και Δια­στή­μα­τος της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής.

Πηγή kathimerini.gr