Αγ. Συρίγος: «Το 25% της τουρκικής Βουλής χαρακτηρίζεται από ακροδεξιά και εθνικιστική ρητορεία»

Συ­νέ­ντευ­ξη

στην Πέγκυ Ντό­κου

Τις εκτι­μή­σεις του για τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά μετά και τις εκλο­γές στην γεί­το­να Τουρ­κία, κα­τα­θέ­τει σή­με­ρα στην “δ” ο κ. Άγ­γε­λος Συ­ρί­γος, ανα­πλη­ρω­τής κα­θη­γη­τής διε­θνούς δι­καί­ου και εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής στο Πά­ντειο Πα­νε­πι­στή­μιο. Έχο­ντας ασχο­λη­θεί ει­δι­κά με τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά, με δια­τρι­βή στο θέμα ‘Νο­μι­κή και Δι­πλω­μα­τία στο Αι­γαίο’ στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Μπρί­στολ, όπου είναι και δι­δά­κτωρ, ο κ. Συ­ρί­γος μι­λά­ει για τα σχέ­δια του Τούρ­κου Προ­έ­δρου Ταγίπ Ερ­ντο­γάν σε ό,τι αφορά την Ελ­λά­δα, την Ευ­ρώ­πη, τις σχέ­σεις με τις ΗΠΑ και την Ρωσία και εκτι­μά πως το εν­δια­φέ­ρον του, θα στρα­φεί πε­ρισ­σό­τε­ρο στην Κύπρο -χωρίς όμως, να απο­κλεί­ει νέες προ­κλή­σεις στο Αι­γαίο.

Η συ­νέ­ντευ­ξη ανα­λυ­τι­κά:

• Κύριε Συ­ρί­γο, να ξε­κι­νή­σου­με από τις πρό­σφα­τες εκλο­γές στην Τουρ­κία και την επα­νε­κλο­γή του Ταγίπ Ερ­ντο­γάν. Θα ήθελα ένα πρώτο σχό­λιο για το απο­τέ­λε­σμα και τι πε­ρι­μέ­νου­με από εδώ και στο εξής;

Το κλίμα και η προ­ε­κλο­γι­κή πε­ρί­ο­δος στην Τουρ­κία, ήταν σα­φέ­στα­τα ‘ανε­λεύ­θε­ρα’. Την μέρα των εκλο­γών υπήρ­ξε, όμως, σχε­τι­κή ελευ­θε­ρία. Ο Ταγίπ Ερ­ντο­γάν κέρ­δι­σε με το… σπαθί του, θεωρώ, αφού άσκη­σε ψυ­χο­λο­γι­κή βία, κρά­τη­σε την πα­ντο­κρα­το­ρία του στην προ­βο­λή αλλά ο τρό­πος της ψη­φο­φο­ρί­ας ήταν πιο κα­θα­ρός. Αυτό απο­δεί­χθη­κε από την εί­σο­δο των Κούρ­δων στην Τουρ­κι­κή Βουλή. Για πρώτη φορά όμως στα χρο­νι­κά της Τουρ­κι­κής Βου­λής, έχου­με τόσο με­γά­λο πο­σο­στό της Άκρας Δε­ξιάς. Είναι το 11% που πήραν οι Γκρί­ζοι Λύκοι, καθώς και αρ­κε­τοί βου­λευ­τές που εκλέ­χθη­καν με το ΑΚΕΠΕ οι οποί­οι ήταν πρώην βου­λευ­τές των Γκρί­ζων Λύκων. Οπότε θα λέ­γα­με ότι το 25% της Τουρ­κι­κής Βου­λής χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από ακρο­δε­ξιά και εθνι­κι­στι­κή ρη­το­ρία.

• Αυτό όμως, τι ση­μαί­νει για την Ελ­λά­δα; Βλέ­που­με πάλι ότι δεν υπάρ­χει καμία διά­θε­ση να στα­μα­τή­σει την προ­κλη­τι­κό­τη­τα και την ρη­το­ρι­κή ενα­ντί­ον της χώρας μας ο Τούρ­κος Πρό­ε­δρος.

Είναι γε­γο­νός αυτό που λέτε. Πι­στεύω ότι θα ξα­να­γυ­ρί­σου­με στην πε­ρί­ο­δο που ήμα­σταν μέχρι και τον Απρί­λιο που προ­κη­ρύ­χθη­καν οι Τουρ­κι­κές εκλο­γές. Θυ­μί­ζω την έντα­ση στο Αι­γαίο και την ιδιαί­τε­ρη κι­νη­τι­κό­τη­τα στην πε­ριο­χή της Κύ­πρου.

• Για την Ελ­λά­δα όμως, πα­ρα­μέ­νουν πολλά ζη­τή­μα­τα ανοι­χτά. Η πα­ρά­νο­μη κρά­τη­ση των δύο Ελ­λή­νων στρα­τιω­τι­κών, η τουρ­κι­κή προ­κλη­τι­κό­τη­τα στο Αι­γαίο, το με­τα­να­στευ­τι­κό…

Η πε­ρί­πτω­ση των δύο Ελ­λή­νων στρα­τιω­τι­κών είναι κάτι που ενο­χλεί τον ελ­λη­νι­κό λαό, αλλά πα­ρα­μέ­νει ένα θέμα ψυ­χο­λο­γι­κής επι­χεί­ρη­σης που διε­ξά­γουν οι Τούρ­κοι εις βάρος της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νί­ας. Δεν έχει όμως στρα­τη­γι­κά στοι­χεία. Δεν είναι το ίδιο με την αμ­φι­σβή­τη­ση στο Αι­γαίο ή το θέμα στην πε­ριο­χή της Κύ­πρου. Είναι εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κή η μορφή τους.

• Για το με­τα­να­στευ­τι­κό όμως, με αφορ­μή και την Σύ­νο­δο Κο­ρυ­φής των Ευ­ρω­παί­ων αρ­χη­γών που έγινε πρό­σφα­τα πα­ρα­μέ­νει ανοι­χτό για την Ελ­λά­δα. Θα κερ­δί­σου­με κάτι, τε­λι­κά;

Το με­τα­να­στευ­τι­κό αυτή την στιγ­μή, η Τουρ­κία το βλέ­πει μέσα από τα μάτια της Ευ­ρώ­πης. Κι έτσι δεν το χρη­σι­μο­ποιεί για να παί­ξει μ’ εμάς. Από τότε που έγινε το ανα­κοι­νω­θέν ανά­με­σα στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση και την Τουρ­κία, έχουν μειω­θεί σε με­γά­λο βαθμό οι ροές από την γεί­το­να. Φέτος, προς το παρόν είναι μι­κρό­τε­ροι οι αριθ­μοί. Το ό,τι εμείς δεν μπο­ρού­με να το δια­χει­ρι­στού­με, δεν σχε­τί­ζε­ται με τους αριθ­μούς, αλλά με δικά μας εσω­τε­ρι­κά προ­βλή­μα­τα.

• Γιατί επι­μέ­νε­τε ότι θα στρέ­ψει το εν­δια­φέ­ρον του ο Ερ­ντο­γάν προς την Κύπρο και όχι προς το Αι­γαίο;

Στην Ελ­λά­δα εδώ και πάρα πολλά χρό­νια από την εποχή Κεμάλ, η Τουρ­κία έχει καλ­λιερ­γή­σει την ‘αί­σθη­ση’ γκρί­ζων πε­ριο­χών ασκή­σε­ως δι­καιω­μά­των. Πα­ρα­βιά­ζει τον ενα­έ­ριο χώρο, αμ­φι­σβη­τεί την δυ­να­τό­τη­τα της Ελ­λά­δας να κάνει γε­ω­τρή­σεις ή έρευ­νες εκτός των χω­ρι­κών της υδά­των, αμ­φι­σβη­τεί με­γά­λο αριθ­μό νη­σί­δων στην πε­ριο­χή του Αι­γαί­ου. Όλα αυτά δη­μιουρ­γούν κλίμα γκρι­ζα­ρι­σμέ­νης πε­ριο­χής. Η Τουρ­κία το μόνο που μπο­ρεί να κάνει είναι να δια­τη­ρεί αυτή την κα­τά­στα­ση. Αντι­θέ­τως, στην πε­ριο­χή της Κύ­πρου, δια­κυ­βεύ­ο­νται στρα­τη­γι­κά της συμ­φέ­ρο­ντα. Δια­κυ­βεύ­ε­ται η επι­λο­γή της το 1974 να κα­τα­λά­βει το 37% του νη­σιού και να κυ­ριαρ­χεί εκεί που θέλει και δια­κυ­βεύ­ε­ται η επι­λο­γή της να είναι ο κύ­ριος δια­κο­με­τα­κο­μι­στι­κός φο­ρέ­ας αε­ρί­ου από την Ανα­το­λή προς την Ευ­ρώ­πη. Εάν βρε­θούν ενερ­γεια­κά κοι­τά­σμα­τα νο­τί­ως της Κύ­πρου αυτά όλα θα τε­θούν υπό αμ­φι­σβή­τη­ση. Οι Ευ­ρω­παί­οι θα πουν: θέ­λου­με μια Κύπρο η οποία ελέγ­χε­ται από την Τουρ­κία; Η απά­ντη­ση -αυ­το­νό­τη­τα- είναι όχι. Εάν εντο­πι­στούν δη­λα­δή τα κοι­τά­σμα­τα τότε μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει ο πε­΄ρι­φη­μος αγω­γός που θα συν­δέ­ει την Κύπρο με την Κρήτη, την Πε­λο­πόν­νη­σο και μετά με την υπό­λοι­πη Ευ­ρώ­πη. Όλα αυτά θα γί­νουν εάν εκτε­λε­στεί το ενερ­γεια­κό πρό­γραμ­μα της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας. Είναι προ­φα­νές λοι­πόν, ότι η Τουρ­κία δεν θέλει και δεν αφή­νει να ολο­κλη­ρω­θεί αυτό το πρό­γραμ­μα.

• Η Τουρ­κία όπως εί­χα­τε ξα­να­πεί, έχει σο­βα­ρά εσω­τε­ρι­κά προ­βλή­μα­τα. Ωστό­σο ο Ταγίπ Ερ­ντο­γάν έχε συ­γκε­ντρώ­σει όλες τις εξου­σί­ες. Έχει όμως απέ­να­ντί του την Ε.Ε. η οποία φαί­νε­ται να ενο­χλεί­ται από την συ­μπε­ρι­φο­ρά της Τουρ­κί­ας και δεν έχει στα­μα­τή­σει τις οχλή­σεις και τις προει­δο­ποι­ή­σεις απέ­να­ντί της.

Αυτό είναι αλή­θεια, αλλά ας τα πά­ρου­με με την σειρά. Ο Ερ­ντο­γάν πλέον έχει τόσες αρ­μο­διό­τη­τες με το νέο Σύ­νταγ­μα το οποίο ισχύ­ει από τώρα, που μπο­ρεί να κυ­βερ­νά την χώρα με Προ­ε­δρι­κά Δια­τάγ­μα­τα χωρίς να περ­νούν από την Βουλή. Ως προς τις σχέ­σεις της με την Ευ­ρώ­πη, είναι σαφές ότι πα­ρα­μέ­νουν προ­βλη­μα­τι­κές. Και η Τουρ­κία δεν θέλει να μπει στην Ευ­ρώ­πη φο­ρώ­ντας ένα κο­στού­μι που δεν της αρέ­σει, αλλά και η Ευ­ρώ­πη δεν θέλει να την βάλει μέσα. Εάν δεν υπήρ­χε το πρό­βλη­μα του Brexit της Με­γά­λης Βρε­τα­νί­ας από την Ε.Ε. ίσως τα πράγ­μα­τα να εξε­λίσ­σο­νταν πιο γρή­γο­ρα. Τώρα όμως, δεν μπο­ρού­με να προσ­διο­ρί­σου­με ποια θα είναι η επό­με­νη φάση των ευρω-τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Ό,τι γίνει στην Βρε­τα­νία, θα απο­τε­λέ­σει μια πυ­ξί­δα για το τι θα γίνει με την Τουρ­κία. Είναι όμως σαφές ότι δεν πρό­κει­ται να μπει στην Ευ­ρώ­πη.

• Οι Ευ­ρω­παί­οι πά­ντως επι­δει­κνύ­ουν μια αυ­στη­ρή στάση απέ­να­ντι στην Τουρ­κία τον τε­λευ­ταίο καιρό….

Πράγ­μα­τι έχουν μια αυ­στη­ρή στάση απέ­να­ντι στην Τουρ­κία αλλά δεν ξε­χνούν την δυ­να­μι­κή που έχει αυτή η χώρα στο με­τα­να­στευ­τι­κό. Το ζή­τη­μα αυτό απα­σχο­λεί πάρα πολύ τις ευ­ρω­παϊ­κές χώρες τον τε­λευ­ταίο καιρό. Βλέ­που­με τα με­γά­λα πο­σο­στά που λαμ­βά­νουν τα κόμ­μα­τα με αντι-με­τα­να­στευ­τι­κή και δευ­τε­ρευό­ντως, ακρο­δε­ξιά ρη­το­ρι­κή. Όλα αυτά δεί­χνουν ότι η Τουρ­κία έχει ένα ση­μα­ντι­κό όπλο στα χέρια της (το με­τα­να­στευ­τι­κό) με το οποίο θα προ­σπα­θή­σει να δια­πραγ­μα­τευ­τεί. Για πα­ρά­δειγ­μα ζη­τά­ει άρση της βίζας για τους Τούρ­κους πο­λί­τες που θέ­λουν να επι­σκέ­πτο­νται την Ε.Ε. ανά εξά­μη­νο. Φυ­σι­κά είναι και τα 3δις ευρώ της Ε.Ε. που την εν­διέ­φε­ραν για την αντι­με­τώ­πι­ση του με­τα­να­στευ­τι­κού και προς αυτή την κα­τεύ­θυν­ση θα παί­ζει τα παι­χνί­δια της. Οι Ευ­ρω­παί­οι το ξέ­ρουν αυτό, αλλά θα είναι πολύ προ­σε­κτι­κοί σε κάθε τους κί­νη­ση πάνω στο ζή­τη­μα.

• Θα ήθελα το σχό­λιό σας για τις σχέ­σεις της Τουρ­κί­ας με τις ΗΠΑ. Πώς βλέ­πε­τε να εξε­λίσ­σο­νται από τώρα και στο εξής;

Ας ξε­κι­νή­σου­με από τα…εύ­κο­λα. Οι ΗΠΑ είναι προ­φα­νές ότι δεν είναι εν­θου­σια­σμέ­νες με τον Ερ­ντο­γάν κι εκεί­νος θε­ω­ρεί ότι η Αμε­ρι­κή ήταν πίσω από το απο­τυ­χη­μέ­νο πρα­ξι­κό­πη­μα του 2016. Γι αυτό και τους βλέ­πει με τρο­με­ρή κα­χυ­πο­ψία. Εάν μπο­ρού­σε, θα είχε φύγει…χτες από την συμ­μα­χία. Ξέρει ότι δεν μπο­ρεί να το κάνει για οι­κο­νο­μι­κούς λό­γους και για λό­γους πο­λε­μι­κού υλι­κού. Και η Αμε­ρι­κή όμως, δεν πιέ­ζει την Τουρ­κία ιδιαι­τέ­ρως. Αντι­θέ­τως, έπαι­ξε με τον Ερ­ντο­γάν τις τε­λευ­ταί­ες μέρες πριν τις εκλο­γές με την Συρία και τους Κούρ­δους. Η Αμε­ρι­κή κρα­τά­ει χα­μη­λούς τό­νους, ανέ­χε­ται την Τουρ­κία αλλά ετοι­μά­ζε­ται και για την επό­με­νη μέρα. Δη­λα­δή είναι προ­φα­νές ότι απο­δρά­μει σιγά σιγά από την Τουρ­κία και ανα­ζη­τά εναλ­λα­κτι­κά ση­μεία στην γύρω πε­ριο­χή.

• Αυτό το βλέ­που­με και από τις δη­λώ­σεις του Αμε­ρι­κα­νού Πρέ­σβη στην Αθήνα, που εκ­φρά­ζει μια ανη­συ­χία ότι εάν συμ­βεί κάτι στην πε­ριο­χή ίσως η Αμε­ρι­κή να μην μπο­ρεί να το δια­χει­ρι­στεί -κάτι που θα τους φέρει σε δύ­σκο­λη θέση.

Ο Αμε­ρι­κα­νός Πρέ­σβης Τζέ­φρι Πάιατ, μου έχει δώσει την εντύ­πω­ση ενός εξαι­ρε­τι­κά σο­βα­ρού δι­πλω­μά­τη ο οποί­ος είναι πολύ δρα­στή­ριος και κα­τα­λα­βαί­νει τα προ­βλή­μα­τα στην πε­ριο­χή. Είναι φυ­σιο­λο­γι­κό πά­ντως ότι εάν συ­νε­χι­στεί αυτή η προ­κλη­τι­κό­τη­τα σε τόσο με­γά­λες τα­χύ­τη­τες ίσως και να έχου­με κά­ποιο ατύ­χη­μα.

• Θα ήθελα το σχό­λιό σας και για τις σχέ­σεις της Τουρ­κί­ας με την Ρωσία. Είναι λίγο πε­ρί­πλο­κες…

Θα έλεγα ότι είναι πολύ μπερ­δε­μέ­νες. Η Τουρ­κία όταν είδε ότι η Ρωσία απο­κτού­σε το πάνω χέρι στην Συρία σε βάρος της, επέ­λε­ξε να τα βρει με τον Βλα­ντι­μίρ Πού­τιν. Αυτό δεί­χνει τον ρε­α­λι­σμό του Ερ­ντο­γάν. Πόσο καιρό θα διαρ­κέ­σει αυτή η σχέση είναι άγνω­στο. Οι δύο άν­δρες μι­λούν στο τη­λέ­φω­νο πολύ συχνά όπως μα­θαί­νου­με αλλά ιστο­ρι­κά, είναι δύ­σκο­λο να πεις ότι αυτές οι δύο χώρες θα τα βρουν σε βάθος χρό­νου. Προς το παρόν η Τουρ­κία προ­σπα­θεί μέσω της Ρω­σί­ας να έχει πα­ρου­σία στην Συρία.