“Η πολιτική μπορεί να είναι γένους θηλυκού;” -Γράφει η Ελευθερία Φτακλάκη

Το σύγ­χρονο ευρύ­τερο περι­βάλ­λον

 

Έχουν δοθεί πολλοί αγώνες και έχει χυθεί πολύ μελάνι για το ρόλο της γυναί­κας στην πολι­τική καθώς τόσο οι γυναι­κείες οργα­νώ­σεις έχουν παλέψει και παλεύ­ουν για μια δίκαιη συμ­με­τοχή των γυναι­κών στην πολι­τική, ενώ και στον ακα­δη­μαϊκό χώρο έχουν διε­ξα­χθεί κατ’ επα­νά­ληψη επι­στη­μο­νι­κές έρευνες και έχουν εκπο­νη­θεί ανα­ρίθ­μη­τες μελέτες και ανα­λύ­σεις για το θέμα αυτό.

 

Το απο­τέ­λε­σμα όλων αυτών υπήρξε η εδραί­ωση της πεποί­θη­σης πως η ενεργός συμ­με­τοχή των γυναι­κών στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων και η συνα­κό­λουθη «ισορ­ρο­πία ισχύος» των φύλων απο­τε­λεί πλέον μια ανα­γκαία συνθήκη για την ισορ­ρο­πία του παγκό­σμιου συστή­μα­τος και την προ­ώ­θηση της ειρήνης και της βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης. Αυτό έχει εκφρα­στεί πλέον με τον πιο πανη­γυ­ρικό τρόπο σε σειρά Διεθνών Συν­θη­κών και Πρω­το­βου­λιών που θέτουν ως στόχο την προ­ώ­θηση της συμ­με­το­χής των γυναι­κών στα κοινά. Είναι χαρα­κτη­ρι­στική η περί­πτωση των απο­φά­σεων της Παγκό­σμιας Διά­σκε­ψης του ΟΗΕ στο Πεκίνο το 1995, κατά τις οποίες η ειρήνη και η βιώσιμη ανά­πτυξη δεν απο­τε­λούν απλώς μια ιδέα αλλά μια δυνα­τό­τητα που μπορεί να εγγυ­η­θεί μία αξιο­πρεπή ζωή για όλους και όλες, τόσο για τις παρού­σες όσο και για τις επό­με­νες γενιές, με την συμ­με­τοχή των γυναι­κών στην πολι­τική.

 

Η Ευρω­παϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της, μέσα από τις πολι­τι­κές που προ­ω­θούν και τις νομο­θε­τι­κές πρω­το­βου­λίες τους, εργά­ζο­νται  για την επί­τευξη της ισό­τη­τας των φύλων, σε  ευρω­παϊκό και εθνικό επίπεδο και σε όλους τους τομείς. Άλλωστε, η πλήρης αξιο­ποί­ηση των παρα­γω­γι­κών δυνα­το­τή­των των γυναι­κών ανα­γνω­ρί­ζε­ται δια­χρο­νικά από όλους ως ανα­γκαία συνθήκη για την επι­τυ­χία παλαιό­τερα της Στρα­τη­γι­κής της Λισ­σα­βό­νας και σήμερα της Στρα­τη­γι­κής «Ευρώπη 2020», ώστε δηλαδή να κατα­στεί η ευρω­παϊκή οικο­νο­μία στην πιο δυνα­μική και πιο αντα­γω­νι­στική οικο­νο­μία του κόσμου, που να στη­ρί­ζε­ται στη γνώση και στην συνοχή.

 

Αυτές οι συν­θή­κες έχουν εκφρα­στεί και στο πεδίο της πολι­τι­κής. Η πρό­βλεψη για ποσό­στωση συμ­με­το­χής γυναι­κών στην κατάρ­τιση των ψηφο­δελ­τίων απο­τε­λεί μια βασική πολι­τική επιλογή για την υπο­στή­ριξη της καθόδου των γυναι­κών στον πολι­τικό στίβο. Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα συνιστά για τη χώρα μας η απόφαση του ΠΑΣΟΚ να καθο­ρί­σει ελά­χι­στο ποσοστό συμ­με­το­χής το 40% και για τα δύο φύλα στα κομ­μα­τικά όργανα, ένα μέτρο που αναμ­φι­βό­λως ενθαρ­ρύ­νει και ενι­σχύει τη συμ­με­τοχή των γυναι­κών στη πολι­τική. Σημα­ντικό επίσης βήμα προόδου συνιστά και η υπο­χρε­ω­τική συμ­με­τοχή γυναι­κών, του­λά­χι­στον κατά το 1/3, στα ψηφο­δέλ­τια για την Τοπική Αυτο­διοί­κηση.

 

Όμως παρά τις όποιες προ­σπά­θειες δεν  έχει επι­τευ­χθεί  η εξά­λειψη των δια­κρί­σεων, του­λά­χι­στον όσον αφορά την ισότιμη αντι­με­τώ­πιση και συμ­με­τοχή τους στη δημόσια σφαίρα. Είναι γεγονός ότι παρά την ευνοϊκή νομική θέση των γυναι­κών, υπάρχει χάσμα ανάμεσα στη τυπικά προ­βλε­πό­μενη ισότητα και στη πραγ­μα­τι­κό­τητα, όπως αυτή απει­κο­νί­ζε­ται στα χαμηλά ποσοστά πολι­τι­κής συμ­με­το­χής των γυναι­κών.

 

Η υπο-εκπροσώπηση των γυναι­κών στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων, συν­δέ­ε­ται στενά και με τη φύση των  εκλο­γι­κών συστη­μά­των  και των στρα­τη­γι­κών, που τα κόμματα υιο­θε­τούν απέ­να­ντι στις γυναί­κες.  Έχει απο­δει­χτεί ότι τα πιο ανα­λο­γικά και μικτά εκλο­γικά συστή­ματα (όπως αυτά που υπάρ­χουν σε πολλές χώρες της Β. Ευρώπης), με  ψηφο­δέλ­τια χωρίς σταυρό προ­τί­μη­σης, διευ­κο­λύ­νουν την ανά­δειξη γυναι­κών υπο­ψη­φίων.

 

Ελλάδα: Γυναίκα και Τοπική Αυτο­διοί­κηση

 

Στρέ­φο­ντας την εστίαση της ανά­λυ­σης μας στην Ελλάδα, δια­πι­στώ­νουμε ότι η πολι­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα σήμερα δια­κρί­νε­ται από μια πολύ σοβαρή εκδοχή  δημο­κρα­τι­κού ελλείμ­μα­τος, αφού η πλειο­ψη­φία του εκλο­γι­κού σώματος (γυναί­κες) υπο-αντιπροσωπεύεται στα κέντρα χάραξης πολι­τι­κής και λήψης απο­φά­σεων, κατα­τάσ­σο­ντας την Ελλάδα μεταξύ των τελευ­ταίων στις χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, ως προς αυτό το θέμα.

 

Η μεγα­λύ­τερη συμ­με­τοχή γυναι­κών στην Ελλάδα παρα­τη­ρεί­ται στην τοπική αυτο­διοί­κηση, σε σχέση με το εθνικό Κοι­νο­βού­λιο και το Ευρω­κοι­νο­βού­λιο αλλά και τα συν­δι­κα­λι­στικά όργανα. Όμως και στην περί­πτωση της αυτο­διοί­κη­σης, από τα ευρή­ματα του Β’ βαθμού αυτο­διοί­κη­σης (αιρετές περι­φέ­ρειες), δια­πι­στώ­νουμε πως, αν και πρό­κει­ται για ένα νεο­σύ­στατο θεσμό που θα μπο­ρούσε να χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από νέα δεδο­μένα όπως η αυξη­μένη συμ­με­τοχή των γυναι­κών, παρ’ όλα αυτά η εκπρο­σώ­πηση των γυναι­κών είναι αρκετά χαμηλή.

 

Για την περίοδο αυτο­διοι­κη­τι­κής θητείας 2014-2019, ως προς την κατα­νομή κατά φύλο των αιρετών αξιω­μα­τού­χων στο σύνολο της επι­κρά­τειας, έχουμε τα εξής ευρή­ματα:

• Το 84,6% είναι άνδρες περι­φε­ρειάρ­χες και μόλις το 15,4% είναι γυναί­κες (2 γυναί­κες στο σύνολο των 13 εκλεγ­μέ­νων περι­φε­ρειαρ­χών).
• Το 79,3% είναι άνδρες αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χες και μόλις το 20,7% είναι γυναί­κες
• Στο σύνολο των περι­φε­ρεια­κών συμ­βού­λων το 82,7% είναι άνδρες και το 17,3% γυναί­κες.

 

Πρό­κει­ται για απο­γοη­τευ­τικά νούμερα, αν ανα­λο­γι­στεί κανείς πως η αυτο­διοί­κηση απο­τε­λεί το εγγύ­τερο στον πολίτη επίπεδο διοί­κη­σης και ως εκ τούτου η ενερ­γο­ποί­ηση ενός νέου δυνα­μι­κού με τη συμ­με­τοχή των γυναι­κών θα έπρεπε να είναι ζητού­μενο όλων και να εκφρά­ζε­ται στις αυτο­διοι­κη­τι­κές επι­λο­γές.

 

Εν τέλει γιατί οι γυναί­κες απο­φεύ­γουν την πολι­τική; Αρκεί η στε­ρε­ο­τυ­πική διά­κριση;

 

Η κλασική αιτιο­λό­γηση της εκκω­φα­ντι­κής απου­σίας των γυναι­κών στην πολι­τική, απο­δί­δε­ται στα στε­ρε­ό­τυπα των δυο φύλων, που είναι βαθιά ριζω­μένα και ανα­πα­ρά­γο­νται μέσα από τις δομές και φορείς κοι­νω­νι­κο­ποί­η­σης με την παρα­δο­σιακή, ιστο­ρική  ταύτιση της πολι­τι­κής με την ανδρική εξουσία.

 

Όμως τελικά απο­δει­κνύ­ε­ται πως τα στε­ρε­ό­τυπα, αυτά καθε­αυτά, δεν εμπο­δί­ζουν την κάθοδο των γυναι­κών στην πολι­τική, καθώς μέσα από τις έρευνες δια­πι­στώ­νε­ται πως υπάρ­χουν και άλλοι παρά­γο­ντες που απο­θαρ­ρύ­νουν τις σύγ­χρο­νες γυναί­κες από το να συμ­με­τέ­χουν στην πολι­τική. Αυτό που θα πρέπει να ανα­δει­χθεί είναι οι συμπε­ρι­φο­ρές που επι­δρούν αρνη­τικά στη γυναι­κεία ψυχο­σύν­θεση και την απο­τρέ­πει από την ενεργό πολι­τική συμ­με­τοχή και δράση. Συμπε­ρι­φο­ρές που εκπο­ρεύ­ο­νται από τα στε­ρε­ο­τυ­πικά πρότυπα της ανι­σό­τη­τας των φύλων και το απο­τέ­λε­σμα τους επι­κυ­ρώ­νει τη δια­χρο­νική ανι­σό­τητα. Η πλέον χαρα­κτη­ρι­στική τέτοια συμπε­ρι­φορά είναι το πολι­τικό bullying

 

Το πολι­τικό bullying και η  επί­δραση που μπορεί να έχει στις γυναί­κες;

 

Δεχό­μα­στε αξιω­μα­τικά πως υπάρχει bullying στην πολι­τική. Δεν αμφι­σβη­τεί­ται η ύπαρξη του καθώς η «πολι­τική απο­τε­λεί μια μορφή πολέμου χωρίς όπλα» και συγκρο­τεί μια ισχυρή συνι­στώσα – μεταξύ άλλων – της ιστο­ρι­κής εξέ­λι­ξης και της ανθρώ­πι­νης μοίρας. Η πρώ­τι­στη μορφή bullying κατά των γυναι­κών στην πολι­τική είναι να τις απο­κλεί­εις, να τις κρατάς έξω από αυτή.

 

Απο­δε­δειγ­μένα οι γυναί­κες απο­τε­λούν σε μεγα­λύ­τερο ποσοστό τα «θύματα» του πολι­τι­κού bullying. Φαι­νό­μενα «εξα­να­γκα­σμού» και «εκφο­βι­σμού» που συνήθως είναι λεκτι­κού χαρα­κτήρα (bullying, mobbing, dayilik) με σεξι­στι­κές και αρνη­τι­κές συναι­σθη­μα­τι­κές επι­πτώ­σεις, που έχουν ως στόχο τη ψυχο­λο­γική χει­ρα­γώ­γηση της γυναί­κας πολι­τι­κού, απο­τε­λούν την κλασική περί­πτωση του πολι­τι­κού bullying.

 

Είναι σύνηθες στο «παι­χνίδι» του πολι­τι­κού bullying, ο  δρών ή οι δρώντες να έχουν τα χαρα­κτη­ρι­στικά του «πολι­τι­κού νταή» και οι συμπε­ρι­φο­ρές τους να εκπο­ρεύ­ο­νται αφενός από την μη αποδοχή της δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τας του πολι­τι­κού αντι­πά­λου και αφε­τέ­ρου από την αδυ­να­μία άρθρω­σης ενός πει­στι­κού πολι­τι­κού λόγου με επι­χει­ρή­ματα και προ­τά­σεις.

 

Όταν δε ο πολι­τι­κός αντί­πα­λος είναι θηλυκού γένους, κάτι που δεν είναι εύκολα απο­δε­κτό, ο θύτης στην προ­σπά­θεια ισο­πέ­δω­σης του αντι­πά­λου του, επι­στρα­τεύει όλα τα μέσα και κυρίως ότι μπορεί να βοη­θή­σει στην δια­σπορά της αρνη­τι­κής προ­πα­γάν­δας, κατα­στρα­τη­γώ­ντας κάθε στοι­χείο πολι­τι­κού σεβα­σμού και γενι­κό­τερα κάθε έννοια πολι­τι­κού πολι­τι­σμού.

 

Η συνέ­πεια αυτής της «πολε­μι­κής» δια­δι­κα­σίας, είναι να επι­βάλ­λε­ται, ως απο­τέ­λε­σμα, ο απο­κλει­σμός από τον πολι­τικό στίβο πολιτών που δεν αρέ­σκο­νται σε τέτοιες πρα­κτι­κές, και κυρίως των γυναι­κών που είτε απο­θαρ­ρύ­νο­νται, είτε εκπα­ρα­θυ­ρώ­νο­νται. Με αυτό τον τρόπο ανα­τρο­φο­δο­τεί­ται η πεποί­θηση πως Γυναίκα και Πολι­τική είναι έννοιες ασύμ­βα­τες και ως εκ τούτου γαλου­χού­νται γενιές γυναι­κών που πιστεύ­ουν ακρά­δα­ντα πως δεν έχουν καμία θέση στην πολι­τική ζωή.

 

Ο  ρόλος των ΜΜΕ στο πολι­τικό bullying των γυναι­κών;

  

Είναι δε γεγονός πως η «εμπο­ρευ­μα­το­ποί­ηση» της πολι­τι­κής ενη­μέ­ρω­σης συμ­βά­λει στην προ­ώ­θηση φαι­νο­μέ­νων πολι­τι­κού εκφο­βι­σμού, όπου αυτό ενι­σχύ­ε­ται όταν υπάρχει αδυ­να­μία θεω­ρη­τι­κής τεκ­μη­ρί­ω­σης και επα­λή­θευ­σης της πλη­ρο­φο­ρίας.

 

Σαφώς και τα Μέσα Μαζικής Ενη­μέ­ρω­σης μπορούν να αξιο­ποι­η­θούν σε μια προ­πα­γάνδα πολι­τι­κού εκφο­βι­σμού του αντι­πά­λου, είτε ακούσια είτε εκούσια, ειδι­κό­τερα δε στην εποχή της Ψηφια­κής Πρό­σβα­σης όπου το δια­δί­κτυο και τα Μέσα Κοι­νω­νι­κής Δικτύ­ω­σης μπορούν να κατα­στούν πολ­λα­πλα­σια­στές και επι­τα­χυ­ντές «ψευδών» ειδή­σεων και μπορούν να γίνουν και εργα­λεία στα «αόρατα χέρια» των γνωστών «troll»  (trolling-τρολάρισμα, δηλ. εκδη­λώνω στο δια­δί­κτυο μια πονηρά προ­κλη­τική, σκόπιμα ανόητη ή επι­τη­δευ­μένα εκτός θέματος άποψη με πρω­ταρ­χική πρόθεση να προ­κα­λέσω άλλους χρήστες, δια­τα­ράσ­σο­ντας μια δια­δι­κτυακή συζή­τηση και πετυ­χαί­νο­ντας αλυσίδα αντι­δρά­σεων από άλλους χρήστες).

 

Και η εμπει­ρία κατα­δει­κνύει ότι τα πλέον συχνά θύματα τέτοιων συμπε­ρι­φο­ρών στην πολι­τική είναι οι γυναί­κες…

 

 Ποιος ο ρόλος της ίδιας της γυναί­κας;

 

Άλλη μια σημα­ντική παρά­με­τρος στη δια­δι­κα­σία απο­κλει­σμού της γυναί­κας από την πολι­τική, είναι ο ρόλος της ίδιας της γυναί­κας και τα αντα­να­κλα­στικά που ανα­πτύσ­σει κατά περί­πτωση, και που πολλές φορές την οδηγούν στο να γίνει και η ίδια ‘θύτης’ απέ­να­ντι στις ομό­φυ­λες της.

 

Αυτή είναι η χει­ρό­τερη διά­σταση του φαι­νο­μέ­νου του πολι­τι­κού bullying καθώς οι σύμ­μα­χοι της γυναί­κας, γίνο­νται εχθροί της…

 

 

Ως Επί­λο­γος…

 

Εν κατα­κλείδι, η μειω­μένη συμ­με­τοχή των γυναι­κών στην πολι­τική ζωή της χώρας μας, αλλά και κάθε χώρας, απο­δυ­να­μώ­νει το σύγ­χρονο δια­κύ­βευμα περί δημο­κρα­τι­κού μοντέ­λου δια­κυ­βέρ­νη­σης, καθώς απο­δει­κνύει ότι η ανι­σό­τητα των δύο φύλων δεν απο­τε­λεί παρελ­θούσα κατά­σταση αλλά παρούσα πραγ­μα­τι­κό­τητα.

 

Η απουσία ισό­τι­μης πρό­σβα­σης ανδρών και γυναι­κών στην πολι­τική,  σε συν­δυα­σμό με το πολι­τικό bullying εις βάρος των γυναι­κών, δημιουρ­γεί ένα «εχθρικό» περι­βάλ­λον για όσες γυναί­κες τολμούν και θέλουν να ασχο­λη­θούν με τα κοινά. Και ακόμη περισ­σό­τερο, ένα απα­γο­ρευ­τικό περι­βάλ­λον για όσες γυναί­κες φοβού­νται να «εκτε­θούν» και να «λοι­δο­ρη­θούν»…

 

Όμως στον αγώνα που επι­βάλ­λουν οι δια­γρα­φό­με­νες προ­κλή­σεις του παρό­ντος αλλά και του μέλ­λο­ντος,  η γυναίκα δεν μπορεί να είναι απούσα…

 

«Η επί­τευξη του στόχου της ίσης συμ­με­το­χής των γυναι­κών και των ανδρών στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων,  θα επι­φέ­ρει την ισορ­ρο­πία, η οποία θα αντι­κα­το­πτρί­ζει με μεγα­λύ­τερη ακρί­βεια τη σύνθεση της κοι­νω­νίας και είναι απα­ραί­τητη, ώστε να ενδυ­να­μω­θεί η δημο­κρα­τία και να προ­ω­θη­θεί η ορθή λει­τουρ­γία της τελευ­ταίας…» (4^η Παγκό­σμια Διά­σκεψη για τις Γυναί­κες 1995 – Πλατ­φόρμα Πεκίνου, Στρα­τη­γι­κός Στόχος G1, άρθρο181)

Ελευ­θε­ρία Φτα­κλάκη

Περι­φε­ρειακή Σύμ­βου­λος Νοτίου Αιγαίου, τ. Αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης

Υποψ. Διδά­κτωρ Παν/μιου Αιγαίου