“Οι διεθνείς αξιολογήσεις των ΑΕΙ και τι υποκρύπτουν”

Αρθρο του κ. Δ. Κρε­μα­στι­νού στην εφη­με­ρίδα “Καθη­με­ρινή”

Οι διε­θνείς αξιο­λο­γή­σεις των ΑΕΙ γίνο­νται πάντα βάσει ορι­σμέ­νων κρι­τη­ρίων, δια­φο­ρε­τι­κών σε κάθε οργα­νι­σμό αξιο­λό­γη­σης, ώστε να αλλάζει η σειρά των πανε­πι­στη­μίων ανάλογα με τα κρι­τή­ρια που χρη­σι­μο­ποιού­νται. Αυτό γίνεται γιατί, βάσει των απο­τε­λε­σμά­των της αξιο­λό­γη­σης, διεκ­δι­κού­νται τερά­στια ποσά για την έρευνα και επη­ρε­ά­ζε­ται η προ­τί­μηση διδα­σκό­ντων καθη­γη­τών, ερευ­νη­τών και υπο­ψη­φίων φοι­τη­τών που διεκ­δι­κούν θέσεις στα πανε­πι­στή­μια. Παρ’ όλα αυτά, σε όλες τις αξιο­λο­γή­σεις, τα δέκα πρώτα πανε­πι­στή­μια είναι περίπου τα ίδια, απλώς αλλάζει η μεταξύ τους κατά­ταξη. Σε άλλες π.χ. λίστες πρώτα έρχο­νται τα αγγλικά πανε­πι­στή­μια της Οξφόρ­δης και του Κέμπριτζ και ακο­λου­θούν τα αμε­ρι­κα­νικά MIT, Χάρ­βαρντ και Στάν­φορντ, ενώ σε άλλες προη­γού­νται τα αμε­ρι­κα­νικά και έπονται τα αγγλικά.

Ομως, το ερώτημα είναι ποιο είναι το βασι­κό­τερο κρι­τή­ριο της σωστής αξιο­λό­γη­σης; Το ερευ­νη­τικό έργο του πανε­πι­στη­μίου; Το εκπαι­δευ­τικό του έργο ή είναι ο αριθμός των φοι­τη­τών; Και πώς απει­κο­νί­ζο­νται όλα αυτά; Η πεμ­πτου­σία της έννοιας «πανε­πι­στή­μιο» είναι η ανα­ζή­τηση της νέας γνώσης μέσω της έρευνας. Εάν αυτό δεν υπάρχει, τότε καταρ­γεί­ται η έννοια «πανε­πι­στή­μιο», γιατί ποιο­τικό εκπαι­δευ­τικό έργο και αριθμό σπου­δα­στών έχουν όλα τα ιδρύ­ματα, ακόμα και της μέσης ή βασικής παι­δείας, ενώ το πανε­πι­στή­μιο δια­κρί­νε­ται για τη μονα­δι­κό­τητα της έρευνας, χωρίς την οποία δεν θα υπήρχε η σημε­ρινή επι­στήμη και τεχνο­λο­γία. Τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας απει­κο­νί­ζο­νται με τις δημο­σιευ­μέ­νες εργα­σίες και τις θετικές ανα­φο­ρές στη βιβλιο­γρα­φία. Εάν ληφθεί υπόψη μόνον ο από­λυ­τος αριθμός των εργα­σιών και των ανα­φο­ρών, η κατά­ταξη των πανε­πι­στη­μίων θα είναι δια­φο­ρε­τική. Εάν ληφθεί υπόψη η ουσία, δηλαδή η ποιό­τητα και η πρω­το­τυ­πία της έρευνας, θα πρέπει να εκτι­μώ­νται μόνον οι θετικές βιβλιο­γρα­φι­κές ανα­φο­ρές και όχι οι αρνη­τι­κές που παρου­σιά­ζουν τη δια­φω­νία της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας με τη συγκε­κρι­μένη έρευνα. Η μη αξιο­λό­γηση απο­κλει­στικά των θετικών ανα­φο­ρών γίνεται σκόπιμα, προ­κει­μέ­νου να αλλοιω­θεί η κατά­ταξη των πανε­πι­στη­μίων καθώς και του ερευ­νη­τι­κού έργου του εκά­στοτε ερευνητή-καθηγητή.

Για τους λόγους αυτούς και προ­κει­μέ­νου να γίνει σοβαρή αξιο­λό­γηση των ΑΕΙ, ως πρό­σθετα κρι­τή­ρια λαμ­βά­νο­νται οι μεγάλες δια­κρί­σεις και τα βραβεία, όπως π.χ. τα Νομπέλ, καθώς και η απορ­ρό­φηση των απο­φοί­των από την αγορά εργα­σίας. Ετσι, παρα­κάμ­πτο­νται οι διά­φο­ρες υπο­κει­με­νι­κές κατα­τά­ξεις των ΑΕΙ.

Οι περισ­σό­τε­ρες αξιο­λο­γή­σεις πανε­πι­στη­μίων παγκο­σμίως ανα­φέ­ρο­νται στα πρώτα 500 πανε­πι­στή­μια και σπα­νιό­τερα στα πρώτα 1.000. Στις περισ­σό­τε­ρες και σοβα­ρό­τε­ρες αξιο­λο­γή­σεις των πρώτων 500 θέσεων, καλύ­τερη θέση από πλευράς ελλη­νι­κών ΑΕΙ έχουν το Εθνικό Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών, το Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης και το Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο και ακο­λου­θούν τα Πανε­πι­στή­μια Πάτρας, Κρήτης και Ιωαν­νί­νων. Ιδού ποιο είναι το πρό­βλημα: δυστυ­χώς μόνον 6 ελλη­νικά ΑΕΙ συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται μεταξύ των 1.000 πρώτων της παγκό­σμιας κατά­τα­ξης. Εντού­τοις, σε ορι­σμέ­νες αξιο­λο­γή­σεις εμφα­νί­ζε­ται πρώτο το Πανε­πι­στή­μιο της Κρήτης, χωρίς αυτό να σημαί­νει κάτι το ιδιαί­τερο, γιατί το ίδιο συμ­βαί­νει διεθνώς και με τα πανε­πι­στή­μια Οξφόρ­δης, Κέμπριτζ, Χάρ­βαρντ και ΜΙΤ στη μεταξύ τους κατά­ταξη.

Κατά συνέ­πεια, με σωστή αξιο­λό­γηση, τα ελλη­νικά δημόσια πανε­πι­στή­μια δεν μπορεί να υπερ­βαί­νουν τα 10 από ένα σύνολο 46. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να επι­διω­χθεί συγ­χώ­νευση ΑΕΙ και οικο­νο­μική ενί­σχυση της ερευ­νη­τι­κής τους προ­σπά­θειας. Δεν έχει κανένα νόημα να υπάρχει π.χ. ξεχω­ρι­στό πανε­πι­στή­μιο στην Πάτρα και έτερο Πανε­πι­στή­μιο Πελο­πον­νή­σου στην Τρίπολη, όταν μάλιστα το δεύτερο δεν υπάρχει μέσα στα πρώτα 1.000 της παγκό­σμιας κατά­τα­ξης. Σκοπός των συγ­χω­νεύ­σεων είναι να συγκε­ντρω­θεί όλο το επι­στη­μο­νικό δυνα­μικό σε λιγό­τερα ΑΕΙ, ώστε να επι­τύ­χουν αυξη­μένη χρη­μα­το­δό­τηση με στόχο τη βελ­τί­ωση ερευ­νη­τι­κού και εκπαι­δευ­τι­κού τους έργου, προ­κει­μέ­νου να διεκ­δι­κούν θέσεις μεταξύ των 100 καλυ­τέ­ρων της παγκό­σμιας κατά­τα­ξης και όχι μεταξύ των 500 ή 1.000. Συμπε­ρα­σμα­τικά, η κυβέρ­νηση θα πρέπει να προ­χω­ρή­σει στη συγ­χώ­νευση ανω­τά­των πανε­πι­στη­μια­κών ιδρυ­μά­των, εάν επι­θυ­μούμε να γίνουν αντα­γω­νι­στικά με τα μεγάλα σύγ­χρονα πανε­πι­στή­μια.