Λέρος: Η μέρα που το Γιλβραρτάρ του Αιγαίου έγινε η κόλαση επί της γης στην τελευταία νίκη των Ναζί

Από την 3η Σεπτεμ­βρίου 1943 οπότε η Ιταλία έσπασε τους δεσμούς της με τη Γερ­μα­νία και τάχθηκε με το μέρος των Συμ­μά­χων προ­κει­μέ­νου να δια­σώ­σει ότι μπο­ρούσε από τις διά­σπαρ­τες δυνά­μεις της σε όλη τη Μεσό­γειο, άρχισε και η αντί­στροφη μέτρηση για τη μάχη της Λέρου. Πέρασε στην ιστορία ως μία από τις μεγα­λύ­τε­ρες μάχες του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου που έγινε σε ελλη­νικό νησί το οποίο όμως, όπως και όλα τα Δωδε­κά­νησα από το 1912 ανήκαν στην Ιταλία.

Στις 18 Σεπτεμ­βρίου 1943, δηλαδή, δύο εβδο­μά­δες μετά την αλλαγή στρα­το­πέ­δου των Ιταλών και την εγκα­τά­λειψη του Άξονα, περίπου 4.000 Βρε­τα­νοί έφτασαν στη Λέρο για να ενι­σχύ­σουν τους 6.000 Ιταλούς. Οι άλλοτε εχθροί είναι πλέον σύμ­μα­χοι κατά του κοινού εχθρού που δεν είναι άλλος από τη ναζι­στική Γερ­μα­νία.

Η Λέρος δεν είχε πάρει άδικα τον χαρα­κτη­ρι­σμό το Γιλ­βραρ­τάρ του Αιγαίου.  Η τοπο­θε­σία της ήταν τόσο σημα­ντική που μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει ως ναυτική και στρα­τιω­τική βάση ελέγχου, επι­χει­ρή­σεων και ανε­φο­δια­σμού, ολό­κλη­ρου του Αιγαίου, όπως ακριβώς το Γιβραλ­τάρ στην είσοδο της Μεσο­γείου. Η Λέρος διέθετε έναν από τους μεγα­λύ­τε­ρους και ασφα­λέ­στε­ρους φυσι­κούς κόλπους της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου, τον κόλπο του Λακκίου. Λόγω του φυσικού του βάθους και της μορ­φο­λο­γίας του, μπο­ρούσε να φιλο­ξε­νή­σει μεγάλο αριθμό πλοίων, πολε­μι­κών στόλων και υπο­βρυ­χίων. Ηταν το δεύτερο μεγα­λύ­τερο λιμάνι μετά από αυτό της Σούδας στην Κρήτη και οι μάχες που κρά­τη­σαν για 50 ημέρες θεω­ρού­νται οι πιο σκληρές μετά τη Μάχη της Κρήτης.

Όταν τα Δωδε­κά­νησα πέρασαν υπό ιταλική κατοχή (1912–1943), οι Ιταλοί ανα­γνώ­ρι­σαν αμέσως τη στρα­τη­γική σημασία της Λέρου και ανέ­πτυ­ξαν εκεί μια από τις ισχυ­ρό­τε­ρες ναυ­τι­κές βάσεις της Μεσο­γείου. Έκτισαν λιμε­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις, οχυ­ρώ­σεις, πυρο­βο­λεία, υπόγεια κατα­φύ­για, αντια­ε­ρο­πο­ρικά και παρά­κτια πυρο­βο­λεία μέχρι και το πρω­το­πο­ριακό αερό­φωνο καθι­στώ­ντας τη Λέρο φρούριο πρώτης γραμμής. Αυτή η οχύρωση ήταν η αιτία που οι Σύμ­μα­χοι την απο­κα­λού­σαν «Γιβραλ­τάρ». Οι στρα­τη­γοί της εποχής παρα­δέ­χο­νταν πως όποιος ελέγχει τη Λέρο, ελέγχει το πέρασμα προς την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Έτσι μόλις η Ιταλία άλλαξε στρα­τό­πεδο, η Βρε­τα­νία έσπευσε να την βοη­θή­σει, όμως, η Γερ­μα­νία γνώριζε πολύ καλά τα πλάνα των Συμ­μά­χων και είχε τα δικά της σχέδια…

Δύναμη 10.000 ανδρών

Μετά την άφιξη των Βρε­τα­νών η συνο­λική δύναμη των συμ­μά­χων στο νησί ήταν 10.000 στρα­τιώ­τες και καλά οχυ­ρω­μέ­νες εγκα­τα­στά­σεις που όμως οι Γερ­μα­νοί είχαν απο­φα­σί­σει να δια­σπά­σουν και να δια­λύ­σουν με κάθε κόστος. Στις γερ­μα­νι­κές επι­χει­ρή­σεις συμ­με­τεί­χαν περισ­σό­τε­ροι από 2.500 άνδρες ενώ το σύνολο της αερο­πο­ρι­κής δύναμης της Γερ­μα­νίας στη Μεσό­γειο είχε συγκε­ντρω­θεί «πάνω» από τη Λέρο. Καθη­με­ρινά γίνο­νταν επι­χει­ρή­σεις από το γερ­μα­νο­κρα­τού­μενο αερο­δρό­μιο του Τατοΐου. Οι επι­θέ­σεις καθέτου εφορ­μή­σεως των Ju-88 και Stuka δεν ήταν δυνατόν να αντι­με­τω­πι­στούν απο­τε­λε­σμα­τικά.

Εφιάλ­της για τους Έλληνες

Όσο για τους δύσμοι­ρους κατοί­κους του νησιού; Για 40 ημέρες, από τις 6 Οκτω­βρίου που ξεκί­νη­σαν οι εχθρο­πρα­ξίες, μέχρι 16 Νοεμ­βρίου που οι Ιταλοί και οι Βρε­τα­νοί παρα­δό­θη­καν άνευ όρων, έζησαν τον απόλυτο εφιάλτη. Από τους 7.800 κατοί­κους του νησιού πάνω από 300 έχασαν τη ζωή τους από τους βομ­βαρ­δι­σμούς. Το 70% των σπιτιών του νησιού ισο­πε­δώ­θη­καν, ενώ χιλιά­δες ανα­γκά­στη­καν να βρουν κατα­φύ­γιο σε σπηλιές και αυτο­σχέ­δια κατα­φύ­για.

Ο προ­άγ­γε­λος της καται­γί­δας
 

Η πρώτη πράξη του δρά­μα­τος γρά­φτηκε στις 6 Οκτω­βρίου 1943. Σμήνη γερ­μα­νι­κών βομ­βαρ­δι­στι­κών Ju-88 και Stuka εμφα­νί­στη­καν πάνω από το νησί, σφυ­ρο­κο­πώ­ντας απο­θή­κες, παρά­κτιες πυρο­βο­λαρ­χίες, οχυρά αλλά και πολε­μικά πλοία των Συμ­μά­χων που ήταν αγκυ­ρο­βο­λη­μένα στο Λακκί. Δυστυ­χώς, τα πρώτα θύματα ήταν άμαχοι, γυναί­κες και παιδιά που βρί­σκο­νταν εγκλω­βι­σμέ­νοι στα σπίτια τους. Οι Βρε­τα­νοί και Ιταλοί υπε­ρα­σπι­στές της Λέρου άνοιξαν αντια­ε­ρο­πο­ρικά πυρ, ενώ τα περι­πο­λικά πλοία προ­σπά­θη­σαν να απω­θή­σουν μικρές γερ­μα­νι­κές ναυ­τι­κές μονάδες που επι­χει­ρού­σαν απόβαση, αλλά δέχο­νται επίθεση από τα γερ­μα­νικά αερο­σκάφη.

«Ο ουρανός μαύρισε. Ο ήχος των αερο­πλά­νων έσκιζε τα αυτιά μας και οι βόμβες έπεφταν παντού. Τρέχαμε στα υπόγεια και στα σπήλαια για να σωθούμε. Δεν ξέραμε αν θα ξημε­ρώ­σουμε ζωντα­νοί», είπε η Ανα­στα­σία Κ., 17 ετών τότε, από τον Πλάτανο Λέρου.

Η απώλεια του αντι­τορ­πι­λι­κού «Βασί­λισσα Όλγα»
 

Το αντι­τορ­πι­λικό «Βασί­λισσα Όλγα» που ανήκε στο Πολε­μικό Ναυτικό της Ελλάδας και είχε προ­σχω­ρή­σει στη δύναμη των Συμ­μά­χων ήταν η πρώτη μεγάλη απώλεια. Δεν «χάθηκε» στη Μάλτα (αν και έδρασε πολλές φορές εκεί) όπως διέ­δω­σαν αρχικά οι Γερ­μα­νοί αλλά στη Λέρο. Ο Τύπος στην Αθήνα στις 9 Οκτω­βρίου 1943 έγραψε σε… μονό­στηλα πως βυθί­στηκε το «Βασί­λισσα Όλγα» στη Μάλτα. Η απώλεια ήταν τερά­στια για το Ελλη­νικό Πολε­μικό Ναυτικό. Το ελλη­νικό αντι­τορ­πι­λικό «Βασί­λισσα Όλγα» πρω­το­στά­τησε στην απόβαση στη Σικελία και σε άλλες μάχες κατά των Ιταλών και για πρώτη φορά βρί­σκο­νταν μαζί τους Ιταλούς. Είχε σταλθεί στην ιτα­λο­κρα­τού­μενη Λέρο για να ενι­σχύ­σει τη συμ­μα­χική δύναμη. Έφτασε στη Λέρο στις 17 Σεπτεμ­βρίου 1943 μαζί με το βρε­τα­νικό αντι­τορ­πι­λικό HMS Intrepid. Λέγεται πως νωρί­τερα αμφό­τερα είχαν επι­τε­θεί σε γερ­μα­νική νηο­πο­μπή, κοντά στην Αστυ­πά­λαια, με απο­τέ­λε­σμα τη βύθιση των φορ­τη­γών πλοίων Paula και Ρluto και αυτό ήταν κάτι που δεν ξέχασαν οι Γερ­μα­νοί.

Χάθηκαν 72 ναύτες και ο κυβερ­νή­της

Στις 26 Σεπτεμ­βρίου 1943, ενώ το «Βασί­λισσα Όλγα» βρι­σκό­ταν αγκυ­ρο­βο­λη­μένο στον όρμο του Λακκίου, δέχθηκε αιφ­νι­δια­στική επίθεση από γερ­μα­νικά κατα­δυ­τικά βομ­βαρ­δι­στικά Junkers Ju 88. Το πλοίο επλήγη καίρια από βόμβες, ανε­τράπη και βυθί­στηκε μέσα σε λίγα λεπτά. Η κατα­στροφή ήταν μεγάλη. Από το πλήρωμα των περίπου 180 ανδρών, 72 σκο­τώ­θη­καν, ανάμεσά τους και ο κυβερ­νή­της, πλοί­αρ­χος Γεώρ­γιος Μπασ­δέ­κης. Οι υπό­λοι­ποι δια­σώ­θη­καν από κατοί­κους και βρε­τα­νι­κές δυνά­μεις.

Το αντι­τορ­πι­λικό «Βασί­λισσα Όλγα» έγινε σύμβολο αυτο­θυ­σίας και ανδρείας του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού. Η συμ­με­τοχή του σε κρί­σι­μες επι­χει­ρή­σεις και ο ηρωικός του επί­λο­γος στη Λέρο το καθι­στούν ένα από τα πιο ένδοξα πλοία της νεό­τε­ρης ελλη­νι­κής ιστο­ρίας. Σήμερα, το όνομά του τιμάται σε ναυ­τι­κές βάσεις, και τμήματά του έχουν ανελ­κυ­στεί ως μνημείο πεσό­ντων.

Πηγή: ethnos.gr