Το Δημόσιο βάζει χέρι στην περιουσία της Ιεράς Μονής Πάτμου

Με αγωγή που κα­τέ­θε­σε το Ελ­λη­νι­κό δη­μό­σιο και που επρό­κει­το να συ­ζη­τη­θεί στις 8 Απρι­λί­ου, αμ­φι­σβη­τεί ιδιο­κτη­σία των νη­σί­δων Αρ­κιοί και Μα­ρά­θι που μέχρι σή­με­ρα ανή­κουν στη Μονή και τα θε­ω­ρεί δη­μό­σιο χώρο. Με αυτόν τον τρόπο δια­γρά­φε­ται ιστο­ρία 926 χρό­νων και αμ­φι­σβη­τού­νται οι τί­τλοι κυ­ριό­τη­τος που σε­βά­στη­καν όλοι οι κα­τα­κτη­τές μηδέ των Οθω­μα­νών εξαι­ρου­μέ­νων οι οποί­οι μά­λι­στα έκα­ναν και δώρα στη Μονή.

Είναι σ’ όλους γνω­στό ότι με το χρυ­σό­βου­λο του Αλε­ξί­ου Κο­μνη­νού το 1088 με το χρυ­σό­βου­λο του Αν­δρό­νι­κου του β’ Πα­λαιο­λό­γου του 1292 και με το χρυ­σό­βου­λο του Αν­δρο­νί­κου Γ. Πα­λαιο­λό­γου το 1329 πα­ρα­χω­ρού­νται στη Μονή εδα­φι­κές κτή­σεις που αφο­ρούν τόσο την Πάτμο όσο και τη Λειψώ και τη Λέρο και τα πέριξ μικρά νη­σί­δια Ναρ­κιοί και Μά­ρα­θος όπως κα­τα­γρά­φε­ται στην υπο­τύ­πω­ση – δια­θή­κη – του ιδρυ­τή της Μονής Οσίου Χρι­στο­δού­λου.

Από το 1390 που η τουρ­κι­κή κυ­ριαρ­χία άρ­χι­σε να στε­ρε­ώ­νε­ται στο Αι­γαίο και στα μι­κρα­σια­τι­κά πα­ρά­λια, οι μο­να­χοί της Πά­τμου άρ­χι­σαν να έχουν επα­φές με το σουλ­τά­νο Βα­για­τζήτ, συ­ζη­τώ­ντας την υπο­τα­γή της νήσου. Σύμ­φω­να με ιστο­ρι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες εκ­πρό­σω­ποι των μο­να­χών της Πά­τμου, μετά την πτώση της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης με­τέ­βη­σαν το κα­λο­καί­ρι του 1453 στην Αν­δρια­νού­πο­λη όπου βρι­σκό­ταν ο Μω­ά­μεθ και εκεί ρυθ­μί­στη­καν τα της υπο­τα­γής της με ευ­νοϊ­κούς όρους τους οποί­ους πα­ρα­χω­ρού­σαν οι Τούρ­κοι σ’ εκεί­νους που υπο­τάσ­σο­νται αμα­χη­τί και στα ιερά κα­θι­δρύ­μα­τα. Απο­τέ­λε­σμα αυτών ήταν ότι ου­δέ­πο­τε εγκα­τα­στά­θη­κε μό­νι­μη φρου­ρά στο νησί. Ακόμη δεί­χνο­ντας το σε­βα­σμό του ο Μω­ά­μεθ δώ­ρι­σε μια κα­ντή­λα με πολλά προ­νό­μια, όπως αυτό μαρ­τυ­ρά επί­σης και το γε­γο­νός της ύπαρ­ξης 1100 τουρ­κι­κών εγ­γρα­φών από τότε με προ­νό­μια προ­στα­σία και απαλ­λα­γή από φό­ρους της πε­ριου­σί­ας της Μονής. Η κυ­ριό­τη­τα της Μονής στην πε­ριου­σία της δια­τη­ρή­θη­κε ως ει­δι­κός νόμος στην Τουρ­κο­κρα­τία παρά την ισχύ του Οθω­μα­νι­κούς δι­καί­ου λόγω των προ­νο­μί­ων που πα­ρα­χω­ρού­σαν σουλ­τά­νοι στους Πα­τριάρ­χες με βε­ρά­τια είτε με αυτά θε­ω­ρη­θεί ότι συ­νή­φθη διε­θνής σύμ­βα­ση είτε ότι συ­νι­στούν μο­νο­με­ρή από λαό που έχει θε­ό­πεμ­πτο βι­βλίο όπως είναι η βί­βλος για τους χρι­στια­νούς και έχει κα­τα­λη­φθεί όχι με πό­λε­μο αλλά με συν­θή­κη, τότε σύμ­φω­να με το ιερό μου­σουλ­μα­νι­κό δί­καιο, οι κά­τοι­κοι και οι μονές δια­τη­ρούν την ακί­νη­τη πε­ριου­σί­ας τους, κα­τα­βάλ­λο­ντες μόνο φόρο υπο­τέ­λειας. Αυτό ισχύ­ει και για την Πάτμο. Επι­κου­ρι­κά η Ιερά Μονή Πά­τμου απέ­κτη­σε την κυ­ριό­τη­τα των ακι­νή­των αυτών με δε­κα­ε­τή τα­κτι­κή χρη­σι­κτη­σία κατά το χρο­νι­κό διά­στη­μα ισχύ­ος του Ιτα­λι­κού δι­καί­ου 1932-1947 μετά την ιτα­λι­κή κα­τά­κτη­ση.

Βέ­βαια ο Οθω­μα­νι­κός αστι­κός κώ­δι­κας που ίσχυε στη Δωδ/σο μέχρι 31-12-1931 αγνο­ού­σε το θεσμό της χρη­σι­κτη­σί­ας ως τρόπο κτή­σε­ως κυ­ριό­τη­τας. Αυτό ίσχυε τόσο για τα ακί­νη­τα ελεύ­θε­ρης ιδιο­κτη­σί­ας (μούλκ) όσο και για τις δη­μό­σιες γαίες (εραζί με­ρι­γιέ).

Ωστό­σο η χρη­σι­κτη­σία ήταν γνω­στή στο Ιτα­λι­κό δί­καιο. Σύμ­φω­να με τα άρθρα 2105, 2106, 2135, 2137 σε συν­δυα­σμό με τα άρθρα 686, 693, 710 & 205 του πα­λιού Ιτα­λι­κού Αστι­κού Κώ­δι­κα (1865) αλλά και το άρθρο 1158 του νέου (1942) ανα­γνω­ρί­ζε­ται ως πρω­τό­τυ­πος τρό­πος κτή­σε­ως κυ­ριό­τη­τας η τα­κτι­κή και έκτα­κτη χρη­σι­κτη­σία. Η τα­κτι­κή είναι 10ετής κατά το άρθρο 1159 του Ι.Α.Κ. (1942) εφ’ όσον υπάρ­χει νό­μι­μος τί­τλος και καλή πίστη. Η έκτα­κτη είναι κατά μεν τον Ι.Α.Κ. έτους 1865 30ετής κατά δε το νε­ό­τε­ρο του 1942, άρθρο 1158 20ετής με μό­νι­μη προ­ϋ­πό­θε­ση τη νό­μι­μη κα­το­χή ακι­νή­του. Η νομή είναι νό­μι­μη όταν είναι συ­νε­χής, αδιά­κο­πος, ει­ρη­νι­κή, δη­μό­σια, όχι αμ­φί­βο­λη και ασκεί­ται με την πε­ποί­θη­ση ότι ο νο­μέ­ας έχει το πράγ­μα ως δικό του.

Επο­μέ­νως τα αυ­το­κρα­το­ρι­κά χρυ­σό­βου­λα, σε συν­δυα­σμό με τα σουλ­τα­νι­κά βε­ρά­τια συ­νι­στούν νό­μι­μο τίτλο και αν συ­ντρέ­χουν και οι λοι­πές προ­ϋ­πο­θέ­σεις, που είναι ζή­τη­μα πραγ­μα­τι­κό μπο­ρού­σαν να οδη­γή­σουν κατά το Ιτα­λι­κό δί­καιο σε κτήση κυ­ριό­τη­τας με τα­κτι­κή χρη­σι­κτη­σία χωρίς ν’ απαι­τεί­ται προη­γού­με­νη με­τα­γρα­φή του τί­τλου διότι οι δια­τά­ξεις των άρ­θρων 1932 και 1942 Ιτα­λι­κού Αστι­κού Κώ­δι­κα περί με­τα­γρα­πτέ­ων πρά­ξε­ων δεν εφαρ­μό­ζο­νται στις πρά­ξεις που έχουν απο­κτή­σει βέ­βαιη χρο­νο­λο­γία πριν από την ισχύ του Ιτα­λι­κού Αστι­κού Κώ­δι­κα.

Συ­νο­ψί­ζο­ντας λοι­πόν, η μο­να­στη­ρια­κή πε­ριου­σία που είχε απο­κτη­θεί νό­μι­μα κατά τη βυ­ζα­ντι­νή εποχή με αυ­το­κρα­το­ρι­κή δωρεά με χρυ­σό­βου­λο, όχι μόνο πα­ρέ­μει­νε στην κυ­ριό­τη­τα της ιεράς μονής Πά­τμου και μετά την τουρ­κι­κή κα­τά­κτη­ση, αλλά εξαι­ρέ­θη­κε και από την εφαρ­μο­γή των δια­τά­ξε­ων του κοι­νού δι­καί­ου περί των ακι­νή­των, όντος «μουλκ» έστω και αν κατά το κοινό οθω­μα­νι­κό δί­καιο δεν θα ήταν τέ­τοια. Έτσι δεν απε­τέ­λε­σε αντι­κεί­με­νο της δια­δο­χής του Οθω­μα­ντι­κού Δή­μο­σί­οιυ με το Ιτα­λι­κό και του Ιτα­λι­κού με το Ελ­λη­νι­κό μετά το 1947 όπως ανι­στό­ρη­τα ισχυ­ρί­ζε­ται το Ελ­λη­νι­κό δη­μό­σιο.

Με έγ­γρα­φο της Κτη­μα­τι­κής Υπη­ρε­σί­ας Δωδ/σου στις 5.7.2001 αρ. Πρωτ. Δ.Κ. 1986 δεν ανα­γνω­ρί­ζει την πε­ριου­σία – ιδιο­κτη­σία της Μονής σε Αρ­κιούς, Μα­ρά­θι, Αγα­θο­νή­σι, το­νί­ζο­ντας ιδιαί­τε­ρα, ότι τα χρυ­σό­βου­λα των Βυ­ζα­ντι­νών Αυ­το­κρα­τό­ρων δεν έχουν καμία ισχύ, και πα­ρου­σιά­ζουν μόνο ιστο­ρι­κή αξία. Ιστο­ρι­κή το­πο­θέ­τη­ση από ανι­στό­ρη­τους αν­θρώ­πους. Και έρ­χε­ται το ίδιο το κρά­τος με το άρθρο 6 του Ν. 1700/1987 στη ρύθ­μι­ση θε­μά­των εκ­κλη­σια­στι­κής πε­ριου­σί­ας στις δια­τά­ξεις του νόμου αυτού, δεν υπά­γε­ται η πε­ριου­σία των Ιερών Μονών που εξαρ­τώ­νται από το Οι­κου­με­νι­κό Πα­τριαρ­χείο, με­τα­ξύ των οποί­ων ρητά ανα­φέ­ρε­ται και η Μονή του Αγίου Ιω­άν­νου Θε­ο­λό­γου στην Πάτμο.

Και τώρα υπάρ­χει το όψιμο εν­δια­φέ­ρον του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου με την αγωγή που πρό­κει­ται να εκ­δι­κα­στεί, να ζη­τή­σει φι­λέ­τα νησιά που πι­θα­νόν η πώ­λη­ση τους να γε­μί­σει τα άδεια τα­μεία του κρά­τους και ίσως να με­γα­λώ­σει τους τρα­πε­ζι­κούς λο­γα­ρια­σμούς ορι­σμέ­νων. Βέ­βαια μετά τους Αρ­κιούς και το Μα­ρά­θι ίσως έλθει και η σειρά της ιδιο­κτη­σί­ας της Μονής στην Πάτμο αφού η κτήση της έγινε σύμ­φω­να με τα πα­ρα­πά­νω. Όμως το λα­λί­στα­το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο γιατί δεν μας λέει τι έχει γίνει η αγωγή που κα­τέ­θε­σε το 1999 η Μονή Πά­τμου ενα­ντί­ον του και που όχι μόνο δεν έχει εκ­δι­κα­στεί ακόμη αλλά πι­θα­νόν βρί­σκε­ται σε κά­ποια σκο­νι­σμέ­να συρ­τά­ρια;

Η υπό­θε­ση σκα­λί­στη­κε από Δήμο και Επαρ­χείο πριν από αρ­κε­τά χρό­νια και για προ­φα­νείς λό­γους. Χρέος όλων είναι να ανα­λά­βουν ορι­σμέ­νοι τις ευ­θύ­νες τους και να κι­νη­θούν προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση. Ας ανα­λο­γι­στούν τι πρό­κει­ται να γίνει σε πε­ρί­πτω­ση που κερ­δί­σει το ελ­λη­νι­κό δη­μό­σιο. Ήδη εδώ και χρό­νια έχουν ει­δο­ποι­η­θεί οι κά­τοι­κοι Αρ­κιών και Μα­ρα­θί­ου να κά­νουν αι­τή­σεις στο Ελ­λη­νι­κό δη­μό­σιο για να τους πα­ρα­χω­ρη­θούν νέοι τί­τλοι. Νέα έξοδα, νέες τα­λαι­πω­ρί­ες κ.λπ. Η όποια ανα­φο­ρά του Ελ­λη­νι­κού δη­μο­σί­ου στο Ν. 510/1947 δεν ευ­στα­θεί επει­δή με το διά­ταγ­μα της 31/12-10/1 του έτους 1949 ει­σή­χθη στη Δωδ/σο η νο­μο­θε­σία περί διοί­κη­σης, δια­χεί­ρι­σης και προ­στα­σί­ας δη­μο­σί­ων κτη­μά­των. Επο­μέ­νως από την 1-1-1949 στα κτί­σμα­τα των Ιερών Μονών Δωδ/σου άρα και της Πά­τμου εφαρ­μό­ζο­νται ανα­λό­γως οι ου­σια­στι­κές και δι­κο­νο­μι­κές δια­τά­ξεις του α.ν. 1539/1938, περί προ­στα­σί­ας των δη­μο­σί­ων κτι­σμά­των, η σε Ιερά Μονή Πά­τμου θε­ω­ρεί­ται ότι έχει αδια­λεί­πτως στη νομή της τα ακί­νη­τα της, ασχέ­τως προς οποια­δή­πο­τε αφαί­ρε­ση τους από τρί­τους. Η υπό­θε­ση μετά από αί­τη­μα της Μονής πήρε ανα­βο­λή και θα συ­ζη­τη­θεί σε χρόνο που θα προσ­διο­ρι­στεί από το δι­κα­στή­ριο.

ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΗ, ΜΑ­ΚΡΥ­ΧΕ­ΡΗ­ΔΕΣ ΤΟΥ ΔΗ­ΜΟ­ΣΙΟΥ. ΥΠΑΡ­ΧΟΥΝ ΚΑΙ ΤΑ ΕΥ­ΡΩ­ΠΑΪ­ΚΑ ΔΙ­ΚΑ­ΣΗ­ΡΙΑ ΜΕ ΔΕ­ΔΙ­ΚΑ­ΣΜΕ­ΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ΙΔΙΟ ΘΕΜΑ ΣΤΑ ΜΕ­ΤΕ­Ω­ΡΑ.

Νίκος Με­λια­νός

Ση­μεί­ω­ση: Πολλά στοι­χεία για το θέμα αντλή­θη­καν από το βι­βλίο του κ. Γε­ωρ­γί­ου Απο­στο­λά­κη Προ­έ­δρου Πρω­το­δι­κών με τίτλο: «οι αυ­το­κρα­το­ρι­κές δω­ρε­ές στην Ιερά Μονή Πά­τμου και η νό­μι­μη αξία των χρυ­σό­βου­λων λόγων. Το ιδιο­κτη­σια­κό κα­θε­στώς των δω­ρη­θέ­ντων ακι­νή­των κατά τις πε­ριό­δους του Βυ­ζα­ντι­νού, Οθω­μα­νι­κού, Ιτα­λι­κού και Ελ­λη­νι­κού Δι­καί­ου.

Επί­σης κυ­κλο­φο­ρεί η με­λέ­τη και έρευ­να της συμ­βο­λαιο­γρά­φου Πά­τμου και Αντω­νί­ας Καρ­δά­ση με τίτλο: «Ιδιώ­τες και δη­μό­σιο στα Δω­δε­κά­νη­σα, από Τουρ­κο­κρα­τί­ας μέχρι σή­με­ρα. Η νήσος Πά­τμος και σύ­μπλεγ­μα των νήσων Αρ­κιών, όπου πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και η νήσος Μα­ρά­θι.

Πηγή patmostimes