Αρχάγγελος Ρόδου: Ένα χωριό με δική του γλώσσα

«Δεν είναι ελ­λη­νι­κά, ούτε κυ­πρια­κά, ούτε τουρ­κι­κά. Είναι μια δική μας γλώσ­σα που μόνο οι ντό­πιοι του χω­ριού μας μπο­ρούν να κα­τα­λά­βουν. Ούτε καν οι υπό­λοι­ποι Ρο­δί­τες, γιατί δεν πρό­κει­ται για μια διά­λε­κτο, αλλά για μια δική μας γλώσ­σα, τη λε­γό­με­νη αρ­χαγ­γε­λί­τι­κη». Ετσι χα­ρα­κτη­ρί­ζει ο πρό­ε­δρος της Κοι­νό­τη­τας Αρ­χαγ­γέ­λου Αρ­γύ­ρης Αρ­γυ­ρού μι­λώ­ντας στα «ΠΑ­ΡΑ­ΠΟ­ΛΙ­ΤΙ­ΚΑ» τη «δική τους» γλώσ­σα που μι­λούν στην κοι­νό­τη­τα Αρ­χαγ­γέ­λου στη Ρόδο και που δι­δά­σκο­νται από στόμα σε στόμα οι 8.000 κά­τοι­κοι της πε­ριο­χής, έχο­ντας τον δικό τους μυ­στι­κό κώ­δι­κα επι­κοι­νω­νί­ας.

Είναι το μο­να­δι­κό χωριό της Ελ­λά­δας που έχει ανα­πτύ­ξει τη δική του γλώσ­σα και παρά την προ­σπά­θεια που γί­νε­ται εδώ και πολλά χρό­νια με τη συν­δρο­μή γλωσ­σο­λό­γων, φι­λο­λό­γων και πα­νε­πι­στη­μια­κών, ακόμη δεν έχουν κα­τα­λή­ξει ποια ακρι­βώς είναι η ρίζα της, αφού πρό­κει­ται για ανά­μει­ξη ελ­λη­νι­κών, κυ­πρια­κών και τουρ­κι­κών λέ­ξε­ων, χωρίς να υπε­ρι­σχύ­ει όμως καμία από τις πα­ρα­πά­νω γλώσ­σες.

«Ούτε ένας Ελ­λη­νας δεν μπο­ρεί να μας κα­τα­λά­βει, ούτε ένας Κύ­πριος, ούτε ένας Τούρ­κος. Ισως μόνο κά­ποιες λέ­ξεις. Αν ακού­σεις δύο ηλι­κιω­μέ­νους να μι­λά­νε αρ­χαγ­γε­λί­τι­κα σί­γου­ρα θα τα χά­σεις», ση­μειώ­νει ο κ. Αρ­γυ­ρού στα «Π». Οπως ξε­κα­θα­ρί­ζει και οι 8.000 κά­τοι­κοι του χω­ριού μι­λούν στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους τη συ­γκε­κρι­μέ­νη γλώσ­σα, κάτι που περ­νά­ει από γενιά σε γενιά, χωρίς να δι­δά­σκε­ται φυ­σι­κά, αλλά μόνο μέσα από την κα­θη­με­ρι­νή χρήση της διαρ­κεί στον χρόνο και κάνει τον τόπο τους να ξε­χω­ρί­ζει. Το απο­τέ­λε­σμα είναι και η νέα γενιά να γνω­ρί­ζει τα «αρ­χαγ­γε­λί­τι­κα», κάτι που κάνει τη γλώσ­σα τους να διαρ­κεί… αιώ­νες τώρα, αλλά και να πα­ρα­μέ­νει ένα με­γά­λο μυ­στή­ριο για τους επι­σκέ­πτες του χω­ριού και όχι μόνο. «Μπο­ρεί οι νέοι μας να μα­θαί­νουν ξένες γλώσ­σες για τις ανά­γκες των σπου­δών τους ή για επαγ­γελ­μα­τι­κή απο­κα­τά­στα­ση, όμως μόνο οι κά­τοι­κοι του Αρ­χαγ­γέ­λου θα μπο­ρούν να έχουν στο βιο­γρα­φι­κό τους και την αρ­χαγ­γε­λί­τι­κη γλώσ­σα», ανα­φέ­ρει με χιού­μορ ο κ. Αρ­γυ­ρού.

Ούτε καν οι υπό­λοι­ποι Ρο­δί­τες δεν μπο­ρούν να κα­τα­λά­βουν τα αρ­χαγ­γε­λί­τι­κα. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια έχει γίνει προ­σπά­θεια να κα­τα­γρα­φεί η συ­γκε­κρι­μέ­νη γλώσ­σα, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που επι­στή­μο­νες έχουν κα­τα­φθά­σει στον Αρ­χάγ­γε­λο Ρόδου προ­κει­μέ­νου να με­λε­τή­σουν την πε­ρί­ερ­γη αυτή «διά­λε­κτο». Οι ντό­πιοι επι­μέ­νουν ότι πρό­κει­ται για μια δική τους γλώσ­σα και δεν θε­ω­ρούν ότι είναι μια ρο­δί­τι­κη διά­λε­κτος, εκτι­μώ­ντας ότι όλες οι ντο­πιο­λα­λιές της Ρόδου έχουν με­τα­ξύ τους κά­ποια κοινά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και κοι­νές λέ­ξεις, ενώ τα αρ­χαγ­γε­λί­τι­κα είναι εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κά.

Μπο­ρεί να μην κα­τά­φε­ραν οι επι­στή­μο­νες να ικα­νο­ποι­ή­σουν την πε­ριέρ­γειά τους για την «κα­τα­γω­γή» των αρ­χαγ­γε­λί­τι­κων, όμως, πριν από λίγο καιρό ολο­κλη­ρώ­θη­κε μια ση­μα­ντι­κή προ­σπά­θεια κα­τα­γρα­φής της γλώσ­σας και των λέ­ξε­ων που χρη­σι­μο­ποιούν οι κά­τοι­κοι του Αρ­χαγ­γέ­λου.

Λε­ξι­λο­γιο

Μετά από πολ­λές ωστό­σο προ­σπά­θειες να κα­τα­γρα­φεί η συ­γκε­κρι­μέ­νη γλώσ­σα, τε­λι­κά πριν από λίγες ημέ­ρες ολο­κλη­ρώ­θη­κε και κυ­κλο­φό­ρη­σε το βι­βλίο του Φώτη Ψαρά, ο οποί­ος κα­τέ­γρα­ψε όλα τα στοι­χεία της, μέσα από τα απο­τε­λέ­σμα­τα των ερευ­νών, επι­στη­μο­νι­κών και σε επί­πε­δο πα­ρά­δο­σης, που έχουν γίνει μέχρι στιγ­μής, προ­κει­μέ­νου να υπάρ­χουν και «ντο­κου­μέ­ντα» για τα «αρ­χαγ­γε­λί­τι­κα».

«Το βι­βλίο με τίτλο “Η Αρ­χαγ­γε­λί­τι­κη Γλώσ­σα-Λε­ξι­λό­γιο Εν­νοιο­λο­γι­κό-Ετυ­μο­λο­γι­κό”, είναι το απο­τέ­λε­σμα μιας μα­κρο­χρό­νιας ενα­σχό­λη­σής μου με την ιδιω­μα­τι­κή γλώσ­σα μας. Ξε­κί­νη­σε όταν ο αεί­μνη­στος γυ­μνα­σιάρ­χης του Βε­νε­το­κλεί­ου, Χ. Πα­πα­χρι­στο­δού­λου, μου ζή­τη­σε -ήμουν τότε μα­θη­τής Γυ­μνα­σί­ου- να του φέρω κεί­με­να γραμ­μέ­να στην αρ­χαγ­γε­λί­τι­κη γλώσ­σα», ανα­φέ­ρει ο συγ­γρα­φέ­ας του βι­βλί­ου, Φώτης Ψαράς και ση­μειώ­νει: «Ηταν χρή­σι­μο να γρα­φεί ένα ει­δι­κό λε­ξι­λό­γιο της αρ­χαγ­γε­λί­τι­κης γλώσ­σας, αφού τα υπάρ­χο­ντα σχε­τι­κά συγ­γράμ­μα­τα δεν πε­ριέ­χουν όλες τις αρ­χαγ­γε­λί­τι­κες λέ­ξεις, αλλά και πολ­λές απ’ αυτές που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται ανα­φέ­ρο­νται με δια­φο­ρε­τι­κή μορφή και ση­μα­σία, αυτή που έχουν σε άλλα χωριά. Εξ άλλου, η αξιό­λο­γη συλ­λο­γή λέ­ξε­ων στο δια­δί­κτυο γί­νε­ται χωρίς να υπάρ­χει έλεγ­χος και σχε­τι­κή επε­ξερ­γα­σία. Ας θε­ω­ρη­θεί και το βι­βλίο αυτό σαν μια συμ­βο­λή στη συμ­με­το­χι­κή αυτή δια­δι­κα­σία για διά­σω­ση του γλωσ­σι­κού μας πλού­του ως στοι­χεί­ου ιστο­ρι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, σαν μια ψη­φί­δα για τη συ­μπλή­ρω­ση του γλωσ­σι­κού άτλα­ντα της Ρόδου και σαν μια κα­τά­θε­ση στην τρά­πε­ζα πλη­ρο­φο­ριών του τόπου μας».

Της Στέλ­λας Νο­βά­κη- parapolitika.gr