Alpha Bank: Ενώπιον μεγάλων προκλήσεων ο ελληνικός τουρισμός – Η κλιματική αλλαγή και οι ελλείψεις προσωπικού

Tο 2023 απο­τέ­λεσε έτος ρεκόρ για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό καθώς τόσο οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις , όσο και οι ταξι­διω­τι­κές αφίξεις κατέ­γρα­ψαν ιστο­ρικά υψηλές επι­δό­σεις.

Οπως επι­ση­μαί­νει η Alpha Bank στο τακτικό της report για την οικο­νο­μία, οι προ­ο­πτι­κές του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού για το 2024 παρου­σιά­ζο­νται ευοί­ω­νες παρά τις πιέσεις στην εξω­τε­ρική ζήτηση, εξαι­τίας του υψηλού -αν και επιβραδυνόμενου- πλη­θω­ρι­σμού στα ευρω­παϊκά κράτη και τις γεω­πο­λι­τι­κές εντά­σεις στην Ουκρα­νία, τη Μέση Ανατολή και, πρό­σφατα, την Ερυθρά Θάλασσα. Οι προ­ο­πτι­κές αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται στις αισιό­δο­ξες επι­χει­ρη­μα­τι­κές προσ­δο­κίες του κλάδου, στην ετήσια άνοδο των κρα­τή­σεων αερο­πο­ρι­κών εισι­τη­ρίων, αλλά και στις συμ­φω­νίες που έχουν ήδη συνάψει οι ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις.

Η ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας του του­ρι­στι­κού κλάδου, ωστόσο, στο μεσο­πρό­θε­σμο, αλλά και στο μακρο­πρό­θε­σμο ορί­ζο­ντα συν­δέ­ε­ται με την υλο­ποί­ηση έργων υπο­δο­μών σύμφωνα με τα προ­βλε­πό­μενα από το Εθνικό Σχέδιο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας, την επέ­κταση της του­ρι­στι­κής περιό­δου, την ανά­πτυξη εναλ­λα­κτι­κών μορφών του­ρι­σμού, τις πρά­σι­νες επεν­δύ­σεις, τη βελ­τί­ωση της προ­σβα­σι­μό­τη­τας, αλλά και την επα­να­κα­τάρ­τιση και ανα­βάθ­μιση των δεξιο­τή­των των εργα­ζο­μέ­νων του κλάδου.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, οι εισπρά­ξεις ανήλθαν σε Ευρώ 20,5 δισ., σημειώ­νο­ντας αύξηση κατά 15,7% σε σχέση με το 2022 (Ευρώ 17,7 δισ.) και κατά 12,5% σε σχέση με το 2019 (Ευρώ 18,2 δισ.), το οποίο απο­τε­λούσε μέχρι πρό­τι­νος έτος ορόσημο για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό. Παράλ­ληλα, οι του­ρι­στι­κές αφίξεις ανήλθαν σε 32,7 εκατ. επι­σκέ­πτες, κατα­γρά­φο­ντας ετήσια αύξηση κατά 17,6% σε σύγκριση με τους 27,8 εκατ. του­ρί­στες που επι­σκέ­φτη­καν τη χώρα το 2022 και κατά 4,4% σε σύγκριση με τους 31,3 εκατ. του­ρί­στες του 2019. Αξίζει να σημειω­θεί, ότι οι του­ρι­στι­κές εισπρά­ξεις κάλυψαν κατά 63% το έλλειμμα του ισο­ζυ­γίου αγαθών, έναντι 45% το 2022, το οποίο ήταν συν­δυα­στικό απο­τέ­λε­σμα των αυξη­μέ­νων ταξι­διω­τι­κών εισπρά­ξεων και της μείωσης του εμπο­ρι­κού ελλείμ­μα­τος κατά 18%.

Σημα­ντική αύξηση κατέ­γρα­ψαν, το 2023, οι αφίξεις (7,8%) και οι εισπρά­ξεις (9,1%) σε τέσ­σε­ρις από τις κυριό­τε­ρες χώρες προ­έ­λευ­σης, ήτοι την Γερ­μα­νία, το Ηνωμένο Βασί­λειο, την Γαλλία και τις ΗΠΑ, αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας περίπου το 38,5% των συνο­λι­κών αφίξεων και το 47% των συνο­λι­κών εισπρά­ξεων, αντί­στοιχα. Όσον αφορά στις διε­θνείς ταξι­διω­τι­κές αφίξεις, οι περισ­σό­τε­ρες προ­ήλ­θαν από την Γερ­μα­νία (4,8 εκατ., +9,5%) και ακο­λού­θησε το Ηνωμένο Βασί­λειο (4,6 εκατ., +2,4%), ενώ σημα­ντι­κός ήταν και ο αριθμός των επι­σκε­πτών από την Γαλλία (1,8 εκατ., +4,2%) και τις ΗΠΑ (1,4 εκατ., +29,2%). Συνο­λικά οι αφίξεις από τις χώρες της ΕΕ-27 αυξή­θη­καν κατά 15,6% το 2023, ενώ από χώρες εκτός της ΕΕ-27 κατά 20,8%. Αντί­στοιχα σε όρους εισπρά­ξεων, οι περισ­σό­τε­ρες προ­ήλ­θαν από την Γερ­μα­νία (Ευρώ 3,6 δισ., +9,5%), το Ηνωμένο Βασί­λειο (3,3 δισ., +5,8%), την Γαλλία (1,4 δισ., +11,6%) και τις ΗΠΑ (1,4 δισ., +14%), με τις εισπρά­ξεις από τις χώρες της ΕΕ-27 να αυξά­νο­νται κατά 11,5% το 2023, ενώ από χώρες εκτός της ΕΕ-27 κατά 18,5%.

Επι­πλέον, σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του Ινστι­τού­του Του­ρι­στι­κών Ερευνών και Προ­βλέ­ψεων (ΙΤΕΠ) , η μέση πλη­ρό­τητα των ξενο­δο­χείων ήταν στην πλειο­νό­τητα των μηνών πέρυσι υψη­λό­τερη από τα αντί­στοιχα ποσοστά του 2022, φθά­νο­ντας τον Αύγου­στο το 89%, ενώ ο τζίρος των ξενο­δο­χείων ήταν αυξη­μέ­νος κατά 23% και η απα­σχό­ληση ενι­σχύ­θηκε κατά 12,6%, σε σύγκριση με το 2022.

Τέλος, αξίζει να σημειω­θεί η αυξα­νό­μενη συμβολή της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού στα θετικά απο­τε­λέ­σματα του του­ρι­σμού τόσο το 2023, όσο και τα προη­γού­μενα χρόνια. Στις δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις ξένων υπηκόων στα κατα­λύ­ματα που δια­τί­θε­νται σε δια­δι­κτυα­κές πλατ­φόρ­μες μέσω της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού , παρα­τη­ρεί­ται έντονα αυξη­τική τάση από το 2018, με εξαί­ρεση την περίοδο της παν­δη­μίας (2020-2021). Στο πρώτο εννε­ά­μηνο του 2023, μάλιστα, οι δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις στα εν λόγω κατα­λύ­ματα υπε­ρέ­βη­σαν το σύνολο των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων του 2022, αλλά και του 2019. Αν και το εποχικό πρότυπο του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού, παρα­τη­ρεί­ται και σε αυτήν την περί­πτωση, με το μεγα­λύ­τερο αριθμό δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων να πραγ­μα­το­ποιεί­ται την περίοδο Μαΐου-Σεπτεμβρίου, αξίζει να σημειω­θεί ότι η ετήσια αύξηση που κατα­γρά­φηκε το πρώτο τρίμηνο πέρυσι ήταν εντο­νό­τερη (27%) σε σύγκριση με τις αντί­στοι­χες αυξή­σεις του δεύ­τε­ρου και του τρίτου τρι­μή­νου (5% και 17% αντί­στοιχα).

Προσ­δο­κίες και οι πρώτες ενδεί­ξεις για τον του­ρι­σμό κατά το τρέχον έτος

Ιδιαί­τερα θετικές είναι οι επι­χει­ρη­μα­τι­κές προσ­δο­κίες στους κλάδους που σχε­τί­ζο­νται με τον του­ρι­σμό, όπως προ­κύ­πτει από τη μηνιαία έρευνα της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής. Συγκε­κρι­μένα, στο Γράφημα 3 απει­κο­νί­ζο­νται οι επι­χει­ρη­μα­τι­κές προσ­δο­κίες στα ξενο­δο­χεία, στις υπη­ρε­σίες εστί­α­σης και στα ταξι­διω­τικά πρα­κτο­ρεία, γραφεία οργα­νω­μέ­νων ταξι­διών κ.λπ., ενώ έχουν υπο­λο­γι­στεί σε κινη­τούς μέσους όρους 3 μηνών προ­κει­μέ­νου να εξο­μα­λυν­θούν οι έντονες δια­κυ­μάν­σεις που παρου­σιά­ζουν. Οι επι­χει­ρη­μα­τι­κές προσ­δο­κίες στους εν λόγω τρείς κλάδους βρέ­θη­καν σε θετικό έδαφος τον Ιανουά­ριο και τον Φεβρουά­ριο του τρέ­χο­ντος έτους, έχοντας ανοδική τάση από τα μέσα περίπου του 2020 και μετά. Αξίζει να ανα­φερ­θεί ότι η άνοδος των προσ­δο­κιών στις υπη­ρε­σίες εστί­α­σης είναι έντονη από το καλο­καίρι του 2023 και απο­δί­δε­ται τόσο στις ιδιαί­τερα θετικές εκτι­μή­σεις για την τρέ­χουσα κατά­σταση των επι­χει­ρή­σεων και τη ζήτηση, όσο και στις προσ­δο­κίες για τη ζήτηση κατά το επόμενο τρίμηνο. Δεδο­μέ­νου ότι οι ανωτέρω απο­τε­λούν πρό­δρο­μους δείκτες, η αισιο­δο­ξία των επι­χει­ρη­μα­τιών των συγκε­κρι­μέ­νων κλάδων συνε­πά­γε­ται ότι ανα­μέ­νουν άνοδο της δρα­στη­ριό­τη­τας στο άμεσο χρονικό διά­στημα.

Επι­πρό­σθετα, το 47% του συνόλου των ξενο­δο­χείων έχει υπο­γρά­ψει συμ­βό­λαια για το 2024, ποσοστό παρα­πλή­σιο με το αντί­στοιχο του 2023, με το 30% να αφορά συμ­βό­λαια τα οποία δεσμεύ­ουν το 52% των δωμα­τίων τους (έρευνα ΙΤΕΠ). Παράλ­ληλα, τον Ιανουά­ριο, οι διε­θνείς του­ρι­στι­κές αφίξεις στον Διεθνή Αερο­λι­μένα Αθηνών και στα περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια της χώρας ήταν κατά 12,8% και 10,3% περισ­σό­τε­ρες από τις αντί­στοι­χες περυ­σι­νές, ενώ οι κρα­τή­σεις αερο­πο­ρι­κών θέσεων από τις κύριες αγορές ήταν αυξη­μέ­νες στο τέλος Ιανουα­ρίου κατά 8% σε σύγκριση με το αντί­στοιχο περυ­σινό διά­στημα .

Αντι­με­τώ­πιση των προ­κλή­σεων και ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας του του­ρι­στι­κού κλάδου

Σύμφωνα με μελέτη της Δια­νέ­ο­σις οι επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής στον του­ρι­σμό στην Ελλάδα, εκτι­μά­ται ότι θα είναι πολύ­πλευ­ρες. Η ανα­με­νό­μενη άνοδος των θερ­μο­κρα­σιών κατά τους καλο­και­ρι­νούς μήνες, με απο­τέ­λε­σμα τη συχνό­τερη εμφά­νιση κυμάτων καύσωνα, μπορεί να οδη­γή­σει αφενός σε υπο­βάθ­μιση της ποιό­τη­τας του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος της χώρας κατά τη διάρ­κεια του καλο­και­ριού, αφε­τέ­ρου όμως μπορεί να οδη­γή­σει σε επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής περιό­δου.

Επι­πλέον, οι επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής ανα­μέ­νε­ται να είναι ποι­κί­λες και ανά­λο­γες των ιδιαί­τε­ρων χαρα­κτη­ρι­στι­κών της κάθε του­ρι­στι­κής περιο­χής (π.χ. ανάλογα με το επίπεδο του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης). Αξίζει να σημειω­θεί επι­πρό­σθετα ότι η κατα­νομή των του­ρι­στι­κών ροών στις περι­φέ­ρειες της χώρας δεν είναι ομοιό­μορφη, με κάποιες εξ αυτών να παρου­σιά­ζουν εντο­νό­τερη συσ­σώ­ρευση του­ρι­στι­κών ροών από άλλες. Συγκε­κρι­μένα, ήδη από το 2022, ο «Δείκτης Του­ρι­στι­κής Πυκνό­τη­τας» (Tourism Density Index-TDI) εμφα­νί­ζε­ται πολύ υψηλός, πρω­τί­στως στις Περι­φέ­ρειες Ιονίων Νήσων, Νοτίου Αιγαίου και Αττικής και, δευ­τε­ρευό­ντως, στην Κρήτη και την Κεντρική Μακε­δο­νία.

Σημα­ντι­κός παρά­γο­ντας που ανα­μέ­νε­ται να συμ­βά­λει, μεταξύ άλλων, στην επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής περιό­δου και την κατα­νομή των του­ρι­στι­κών ροών σε περισ­σό­τε­ρες περι­φέ­ρειες της χώρας, είναι η υλο­ποί­ηση νέων έργων υπο­δο­μών και η ενί­σχυση των υφι­στά­με­νων. Σύμφωνα με μελέτη της PWC , έχουν προ­γραμ­μα­τι­στεί 23 έργα (είτε σε εξέλιξη είτε επερ­χό­μενα) σε του­ρι­στι­κές υπο­δο­μές, συνο­λι­κού υπο­λει­πό­με­νου προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού ύψους Ευρώ 3,7 δισ., με εμβλη­μα­τι­κό­τερο όλων την ανά­πλαση στο Ελλη­νικό αλλά και τις επεν­δύ­σεις στον Διεθνή Αερο­λι­μένα Αθηνών, στο αερο­δρό­μιο Καστελ­λίου στο Ηρά­κλειο, σε λοιπά περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια, σε μαρίνες και λιμένες. Η απορ­ρό­φηση των πόρων του Ταμείου Ανά­καμ­ψης ανα­μέ­νε­ται να δώσει σημα­ντική ώθηση στην υλο­ποί­ηση των έργων του­ρι­στι­κών υπο­δο­μών. Επι­πρό­σθετα, κάθε χρόνο επεν­δύ­ο­νται σημα­ντικά κεφά­λαια από τους ξενο­δό­χους για επι­σκευές, ανα­καί­νιση και συντή­ρηση των μονάδων τους. Χαρα­κτη­ρι­στικά ανα­φέ­ρε­ται ότι το 2023 επεν­δύ­θη­καν περίπου Ευρώ 761 εκατ., ενώ το 2022 Ευρώ 621 εκατ. και το 2021 Ευρώ 830 εκατ.

Τέλος, μία σημα­ντική πρό­κληση που καλεί­ται να αντι­με­τω­πί­σει ο του­ρι­στι­κός κλάδος, προ­κει­μέ­νου να μην υπο­βαθ­μι­στεί η ποιό­τητα των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών, είναι οι ελλεί­ψεις ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού που κατα­γρά­φο­νται στα ελλη­νικά ξενο­δο­χεία. Μολο­νότι το 2023 κατα­γρά­φηκε αύξηση της απα­σχό­λη­σης, οι ελλεί­ψεις υπε­ρέ­βη­σαν τις 53,2 χιλιά­δες, οι οποίες αντι­στοι­χούν στο 20% των θέσεων εργα­σίας που προ­βλέ­πο­νται από το οργα­νό­γραμμα των ξενο­δο­χείων . Εντού­τοις το ποσοστό ελλεί­ψεων παρου­σιά­ζε­ται μειω­μένο σε σχέση με το 2022 τόσο στο σύνολο της χώρας (23%) όσο και σε όλες τις περι­φέ­ρειες. Οι ελλεί­ψεις αφορούν τόσο σε εξει­δι­κευ­μένο, όσο και σε μη εξει­δι­κευ­μένο προ­σω­πικό.

Πηγή euro2day.gr