Η πορεία προς την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου

Του Ιωάννου Γ. Χαρίτου

Το ηρωικό ΟΧΙ του Κυβερ­νή­του της Ελλάδος Ιωάννου Μεταξά την 28η Οκτω­βρίου 1940 και το Έπος του 1940 στα βουνά της Πατρί­δος μας, δεν σημα­το­δό­τησε μόνο την είσοδο της Ελλάδος εις τον 2ο Παγκό­σμιο Πόλεμο, σημα­το­δό­τησε συγ­χρό­νως και τη λύτρωση της Δωδε­κα­νή­σου από δεσμά δου­λείας 630 χρόνων και σήμανε την αφε­τη­ρία της πορείας της προς την Ενσω­μά­τωση με τη Μητέρα Ελλάδα.

Η μαρ­τυ­ρική Δωδε­κά­νη­σος δια­δο­χικά κατε­λή­φθη το 1306 από τους Σταυ­ρο­φό­ρους Ιωαν­νί­τες Ιππότες, το 1523 από τις ορδές των Οθω­μα­νών, την 5η Μαΐου 1912 από τους Ιταλούς και τελικώς το 1943 από τους Γερ­μα­νούς.

Την 8η Μαΐου 1945 ο Γερ­μα­νός Στρα­τη­γός και Διοι­κη­τής των δυνά­μεων κατοχής Otto Wagener υπο­γρά­φει στη νήσο Σύμη την παρά­δοση των Γερ­μα­νι­κών δυνά­μεων εις τον Άγγλο Ταξί­αρχο Moffat, τον Συνταγ­μα­τάρχη Acland και τον Διοι­κητή του Ιερού Λόχου Συνταγ­μα­τάρχη Χρήστο Τσι­γά­ντε.

Μετά την παρά­δοση των Γερ­μα­νών άρχισε η «συμ­μα­χική κατοχή» με κατο­χικό στρα­τιω­τικό σώμα από την Μεγάλη Βρε­τα­νία, υπό την αρχηγία του Άγγλου Ταξιάρ­χου Parker.

Ενώ διαρ­κούσε η «βρε­τα­νική στρα­τιω­τική κατοχή» της Δωδε­κα­νή­σου, η τύχη των νησιών εκρί­νετο στας συν­δια­σκέ­ψεις ειρήνης που ακο­λού­θη­σαν μετά το τέλος του πολέμου στην Ευρώπη.

Μεταξύ 17 Ιουλίου και 2 Αυγού­στου 1945 πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η Διά­σκεψη του Πότσδαμ. Στη διά­σκεψη αυτή συνε­ζη­τή­θη­σαν και οι όροι ειρήνης με την Ιταλία. Απε­φα­σί­σθη η σύστα­σις συμ­βου­λίου από τους Υπουρ­γούς Εξω­τε­ρι­κών των πέντε μεγάλων δυνά­μεων, Η.Π.Α., Μ. Βρε­τα­νίας, Σοβιε­τι­κής Ενώσεως, Γαλλίας, και Κίνας και μεταξύ άλλων θεμάτων, το Συμ­βού­λιο θα καθό­ριζε και την τύχη των ιτα­λι­κών κτήσεων.

Η πρώτη διά­σκεψη του Συμ­βου­λίου Υπουρ­γών των εξω­τε­ρι­κών, επραγ­μα­το­ποι­ήθη εις το Λονδίνο μεταξύ 11 Σεπτεμ­βρίου και 2 Οκτω­βρίου 1945 χωρίς τη συμ­με­τοχή της Κίνας. Σε αυτήν συνε­ζη­τήθη το ζήτημα της Δωδε­κα­νή­σου και ανε­γνω­ρί­σθη κατ’ αρχήν ότι η Δωδε­κά­νη­σος θα έπρεπε να εκχω­ρη­θεί στην Ελλάδα, πλην όμως δεν ελήφθη απόφαση επ’ αυτού του θέματος λόγω επι­φυ­λά­ξεων τας οποίας διε­τύ­πωσε ο σοβιε­τι­κός υπουρ­γός Μολότωφ.

Το συμ­βού­λιο των υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών συνήλθε σε δεύτερη διά­σκεψη στο Παρίσι μεταξύ 25 Απρι­λίου και 16 Μαΐου 1946 και μεταξύ 16 Ιουνίου και 12 Ιουλίου 1946. Κατά τη διά­σκεψη, η Σοβιε­τική Ένωση διεκ­δι­κούσε να της παρα­χω­ρη­θεί ναυτική  βάση  σε   ένα  από  τα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου, προ­κει­μέ­νου να συναι­νέ­σει στην παρα­χώ­ρησή τους στην Ελλάδα.

Τελικώς, στη συνε­δρί­αση της 27ης Ιουνίου 1946 το Δωδε­κα­νη­σιακό Ζήτημα ανελ­πί­στως βρήκε τη λύση του, αν και δεν περιε­λαμ­βά­νετο στα θέματα της ημε­ρη­σίας δια­τά­ξεως και τούτο διότι ο Σοβιε­τι­κός Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Μολότωφ ήρε τις σοβιε­τι­κές αξιώ­σεις και συνή­νεσε στην λήψη απο­φά­σεως με την οποία η Δωδε­κά­νη­σος θα παρε­χω­ρείτο στην Ελλάδα.

Πάντως η όλη στάση της Σοβιε­τι­κής Ενώσεως, αν και απο­σκο­πούσε στην κάθοδό της στη Μεσό­γειο, τελικώς απέβη εις όφελος της Ελλάδος διότι η Μ. Βρε­τα­νία εν όψει του κιν­δύ­νου να απο­κτή­σει βάσεις η Σοβιε­τική Ένωση στην νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο, εγκα­τέ­λειψε οποιεσ­δή­ποτε τυχόν είχε δικές της βλέψεις να εγκα­τα­στα­θεί στη Δωδε­κά­νησο και ετάχθη υπέρ της επι­σπεύ­σεως της παρα­χω­ρή­σεως των νήσων στην Ελλάδα.

Η συν­διά­σκε­ψις

Την 29ην Ιουλίου 1946 συνήλθε στο Παρίσι η συν­διά­σκεψη ειρήνης με την συμ­με­τοχή 19 συμ­μά­χων χωρών, οι οποίες πολέ­μη­σαν τις δυνά­μεις του Άξονος. Τις αξιώ­σεις της Ελλάδας επί της Δωδε­κα­νή­σου και επί των άλλων εθνικών ελλη­νι­κών ζητη­μά­των προ­έ­βαλε και υπε­ρα­σπί­σθηκε πολυ­με­λής αντι­προ­σω­πία με επι­κε­φα­λής τον τότε Πρω­θυ­πουργό και Υπουργό των Εξω­τε­ρι­κών, Κων­στα­ντίνο Τσαλ­δάρη.

Μεταξύ της 4ης Νοεμ­βρίου και 12ης Δεκεμ­βρίου 1946 εγένετο τρίτη διά­σκε­ψις του Συμ­βου­λίου των Υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών στην Ν. Υόρκη. Στη διά­σκεψη αυτή επε­κυ­ρώ­θη­σαν αι απο­φά­σεις της συν­δια­σκέ­ψεως των 21 εθνών επί του σχεδίου της συν­θή­κης ειρήνης μετά της Ιταλίας το οποίο προ­έ­βλεπε και την εκχώ­ρηση της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα.

Αξίζει στο σημείο αυτό να ανα­φερ­θεί ότι την 24ην Ιουνίου 1946 η Ιταλική Κυβέρ­νη­σις προέβη στην κατά­θεση εγγρά­φου δηλώ­σεως προς τον Ελληνα πρέσβη στη Ρώμη Γεώργιο Εξη­ντάρη με την οποία ανα­γνω­ρί­ζει ότι η από­δο­σις της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα είναι σύμ­φω­νος προς τις αρχές της Δικαιο­σύ­νης.

Την 10η Φεβρουα­ρίου 1947 υπε­γρά­φη­σαν στο Παρίσι πέντε συν­θή­κες ειρήνης μεταξύ των συμ­μά­χων αφ’ ενός και αφ’ ετέρου μίας εκάστης των πέντε χωρών που συμ­μά­χη­σαν στον πόλεμο με τη Γερ­μα­νία, ήτοι της Ιταλίας, της Ουγ­γα­ρίας, της Βουλ­γα­ρίας, της Ρου­μα­νίας και της Φιν­λαν­δίας. Πρω­θυ­πουρ­γός τότε της Ελλάδος ήτο ο Δημή­τριος Μάξιμος και Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών ο Κων­στα­ντί­νος Τσαλ­δά­ρης.

Το άρθρο 14 της συν­θή­κης ανα­φέ­ρε­ται στην Ελλάδα και η πρώτη παρά­γρα­φος έχει ως εξής : «Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρη κυριαρ­χία τας νήσους της Δωδε­κα­νή­σου …» τις οποίες και απα­ριθ­μεί.

Κατά συνέ­πεια, η κυριαρ­χία της Ιταλίας επί της Δωδε­κα­νή­σου δεν σταματά το 1943 αλλά το 1947 για να αρχίσει η ελλη­νική κυριαρ­χία.

Σύμφωνα με την παρά­γραφο 3 του ιδίου άρθρου, τα ευρι­σκό­μενα στην Δωδε­κά­νησο ξένα στρα­τεύ­ματα θα απο­χω­ρή­σουν το βρα­δύ­τερο 90 ημέρες μετά την έναρξιν της ισχύος της συν­θή­κης. Οι δια­τυ­πώ­σεις της απο­χω­ρή­σεως θα καθο­ρι­σθούν με συμ­φω­νία μεταξύ του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου και της Ελλάδος.

Μετά από 630 έτη

Προτού ακόμη τεθεί εν ισχύϊ η συνθήκη, η Βρε­τα­νική Κυβέρ­νηση δια του εν Αθήναις πρέ­σβεώς της , σερ Νόρτον, και η Ελλη­νική Κυβέρ­νηση δια του αντι­προ­έ­δρου και υπουρ­γού εξω­τε­ρι­κών Κων­στα­ντί­νου Τσαλ­δάρη, συνε­φώ­νη­σαν την παρά­δοση της Στρα­τιω­τι­κής Διοι­κή­σεως της Δωδε­κα­νή­σου από την Μ. Βρε­τα­νία στην Ελλάδα, πολύ νωρί­τερα από ό,τι προ­έ­βλεπε η συνθήκη ειρήνης. Το Πρω­τό­κολλο υπέ­γρα­ψαν ο απερ­χό­με­νος βρε­τα­νός διοι­κη­τής A.S.Parker και ο ανα­λα­βών την στρα­τιω­τική διοί­κηση Ελλην αντι­ναύ­αρ­χος Περι­κλής Ιωαν­νί­δης.

Η παρά­δο­σις έλαβε χώρα την 31η Μαρτίου 1947 σε μία υπέρ­λα­μπρη τελετή έξω από το Διοι­κη­τή­ριο της Δωδε­κα­νή­σου στην πόλη της Ρόδου. Το μεση­μέρι της 31ης Μαρτίου 1947 υπε­στάλη η Βρε­τα­νική Σημαία από τον ιστό του Διοι­κη­τη­ρίου και υπό τους ήχους του Εθνικού μας Ύμνου ανυ­ψώ­θηκε μετά από 630 έτη σκλα­βιάς η Ελλη­νική. Την έπαρση της Ελλη­νι­κής Σημαίας παρα­κο­λού­θησε γονα­τι­στός και με δάκρυα στα μάτια ο λαός της Δωδε­κα­νή­σου, που είχε κατα­κλεί­σει όχι μόνο την πλατεία αλλά και όλα τα κτήρια της περιο­χής, με επί κεφαλής τον πρώτον αιρετό Έλληνα Δήμαρχο της Ρόδου Γαβριήλ Χαρίτο, ο οποίος μετά την τελετή ακο­λου­θού­με­νος από το πλήθος μετέβη εις το νεκρο­τα­φείο της Ρόδου δια να αναγ­γεί­λει και εις τους νεκρούς το υπέροχο γεγονός της επάρ­σεως της Ελλη­νι­κής Σημαίας, ώστε να γνω­ρί­ζουν ότι οι από αιώνες προ­σπά­θειές τους βρήκαν επί τέλους την ιστο­ρική τους δικαί­ωση !

Η συνθήκη ειρήνης με την Ιταλία ετέθη σε ισχύ την 15η Σεπτεμ­βρίου 1947. Η Ελλάδα κύρωσε την συνθήκη την 22η Οκτω­βρίου 1947. Η ισχύς όμως της συν­θή­κης θα άρχιζε για την Ελλάδα από τη στιγμή που θα κατε­τί­θε­ντο τα έγγραφα επι­κυ­ρώ­σεως στο αρχείο της Γαλ­λι­κής Κυβερ­νή­σεως. Αμέσως μετά την επι­κύ­ρωση ο γραμ­μα­τέας του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών Τσα­μί­σης μετέβη στο Παρίσι και παρέ­δωσε τα έγγραφα στον Έλληνα Πρέσβυ. Ο Έλλην Πρέσβης περί­μενε την 28η Οκτω­βρίου, επέτειο της ιτα­λι­κής επι­θέ­σεως κατά της Ελλάδος και κατέ­θεσε τα κυρω­τικά έγγραφα στη Γαλλική Κυβέρ­νηση. Από την ημε­ρο­μη­νία αυτή η Δωδε­κά­νη­σος ανα­γνω­ρί­ζε­ται πλέον διεθνώς ως ανή­κουσα στην Ελλάδα.

Την 9η Ιανουα­ρίου 1948 η Ελλη­νική Κυβέρ­νη­σις δημο­σί­ευσε τον Ν. 518 (ΦΕΚ Α’ 7/9-1-48 «περί προ­σαρ­τή­σεως της Δωδε­κα­νή­σου εις την Ελλάδα»). Δια του νόμου αυτού περι­γρά­φο­νται επα­κρι­βώς τα ανα­το­λικά θαλάσ­σια σύνορα της Δωδε­κα­νή­σου.

Τα γεγο­νότα αυτά προη­γή­θη­σαν της 7ης Μαρτίου 1948, όπου εγένετο η πανη­γυ­ρική δια­κή­ρυ­ξις της Ενώσεως της Δωδε­κα­νή­σου με την Μητέρα Ελλάδα.