Μetron Αnalysis: Οι τεκτονικές αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό & το νέο δίπολο

Τις μετα­βο­λές που έχουν συντε­λε­στεί την τελευ­ταία εξαετία στο ελλη­νικό πολι­τικό σκηνικό περι­γρά­φει σε εκτενή ανάλυσή του ο Στράτος Φαναράς της Metron Analysis. Το συμπέ­ρα­σμα στο οποίο κατα­λή­γει είναι ότι το προη­γού­μενο δίπολο που κυριαρ­χούσε στην πολι­τική αντι­πα­ρά­θεση, δηλαδή το «μνη­μο­νια­κοί vs αντι­μνη­μο­νια­κών», αντι­κα­θί­στα­ται στα­διακά με το νέο: «Συστη­μι­κοί vs αντι­συ­στη­μι­κών».

Και αυτό γιατί αρχικά το 2012, μετά την κατάρ­ρευση των παλαιό­τε­ρων συσχε­τι­σμών λόγω της κρίσης, «συμ­πτύ­χθηκε μια νέα πολι­τική πλειο­ψη­φία η οποία ξεπέ­ρασε τις παρα­δο­σια­κές δια­χω­ρι­στι­κές γραμμές της Αριστεράς-Δεξιάς που σε ένα προη­γού­μενο ιστο­ρικό κύκλο θα καθι­στού­σαν αδια­νό­η­τες Κυβερ­νη­τι­κές συνερ­γα­σίες όπως η κυβερ­νη­τική συνερ­γα­σία των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ». Ωστόσο, όπως εξηγεί στη συνέ­χεια, «πέντε χρόνια μετά από εκείνη την εποχή, η αντί­θεση μνη­μό­νιο/αντι­μνη­μό­νιο έχει πάψει να είναι η βασική ερμη­νευ­τική των δια­χω­ρι­στι­κών γραμμών του κομ­μα­τι­κού συστή­μα­τος.

Ένα σημα­ντικό του τμήμα, κατευ­θύ­νε­ται κυρίως σε ένα σχήμα πιο «ταξικό» (ή λαϊ­κί­στικο για κάποιους άλλους) που είναι το σχήμα «κόμματα του λαού/κόμματα των μεγάλων συμ­φε­ρό­ντων». Σχη­μα­τί­ζο­νται έτσι δύο όμοροι ισο­δύ­να­μοι πόλοι οι οποίοι κινού­νται περίπου στο 40% του εκλο­γι­κού σώματος ο καθένας. Σχη­μα­τικά θα τους περι­γρά­φαμε ως το «συστη­μικό» και τον «αντι­συ­στη­μικό» πόλο».

Η ανάλυση του Στράτου Φαναρά (Metron Analysis):

Είναι γνωστό ότι η κρίση που έπληξε τη χώρα μας από το 2009 και μετά, οδήγησε στα­διακά στην κατάρ­ρευση της εμπι­στο­σύ­νης των πολιτών στο πολι­τικό σύστημα και σε μεγάλες ανα­κα­τα­τά­ξεις στους κομ­μα­τι­κούς συσχε­τι­σμούς. Οι σημα­ντι­κό­τε­ρες από αυτές ήταν η στα­διακή ανά­δειξη του ΣΥΡΙΖΑ σε κόμμα εξου­σίας και η συρ­ρί­κνωση του ΠΑΣΟΚ που κάποια στιγμή έφτασε στα όρια της κοι­νο­βου­λευ­τι­κής επι­βί­ω­σης.

Οι αλλαγές αυτές δεν ήταν ένα απλό απο­τέ­λε­σμα αλλαγής των συσχε­τι­σμών. Ήταν στην ουσία τους, μια νέα θεώρηση για τη χώρα και τις αιτίες της κρίσης, μια νέα θεώρηση για τα πολι­τικά επίδικα εκείνης της εποχής που άλλαξε μεταξύ άλλων και τον τρόπο με τον οποίο αντι­λαμ­βά­νο­νταν οι άνθρω­ποι το πολι­τικό σύστημα και τα κόμματα, τα οποία είναι οι βασικοί φορείς παρα­γω­γής πολι­τι­κής.

Έτσι, σε σχετική ερώτηση για τον τρόπο με τον οποίο αντι­λαμ­βά­νο­νται οι πολίτες τις δια­φο­ρές των κομ­μά­των, τον Ιούνιο του 2012 λίγο πριν από τις δεύ­τε­ρες εκλογές, ένας στους δύο (50%) δήλωναν σε έρευνα της MetronAnalysis ότι η βασική αντί­θεση βάσει της οποίας αντι­λαμ­βά­νο­νταν τις δια­φο­ρές των κομ­μά­των, είναι η αντί­θεση μνη­μο­νιακά/αντι­μνη­μο­νιακά κόμματα. Στο έδαφος αυτής της νέας αντί­λη­ψης, συμ­πτύ­χθηκε μια νέα πολι­τική πλειο­ψη­φία η οποία ξεπέ­ρασε τις παρα­δο­σια­κές δια­χω­ρι­στι­κές γραμμές της Αριστεράς-Δεξιάς που σε ένα προη­γού­μενο ιστο­ρικό κύκλο θα καθι­στού­σαν αδια­νό­η­τες Κυβερ­νη­τι­κές συνερ­γα­σίες όπως η κυβερ­νη­τική συνερ­γα­σία των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ.

Σήμερα, πέντε χρόνια μετά από εκείνη την εποχή, η αντί­θεση μνη­μό­νιο/αντι­μνη­μό­νιο έχει πάψει να είναι η βασική ερμη­νευ­τική των δια­χω­ρι­στι­κών γραμμών του κομ­μα­τι­κού συστή­μα­τος.

Από το 50% του 2012 μόλις το 15% την ανα­φέ­ρει ως κυρί­αρχη δια­χω­ρι­στική γραμμή μεταξύ των κομ­μά­των. Ωστόσο το υπό­λοιπο 35% που έχει εγκα­τα­λεί­ψει αυτή την άποψη, δεν τρο­φο­δο­τεί τον παρα­δο­σιακό τρόπο δια­χω­ρι­σμού των κομ­μά­των ανάμεσα σε Αριστερά-Δεξιά ή Προοδευτικά-Συντηρητικά. Ένα σημα­ντικό του τμήμα, κατευ­θύ­νε­ται κυρίως σε ένα σχήμα πιο «ταξικό» (ή λαϊ­κί­στικο για κάποιους άλλους) που είναι το σχήμα «κόμματα του λαού/κόμματα των μεγάλων συμ­φε­ρό­ντων».

Σχη­μα­τί­ζο­νται έτσι δύο όμοροι ισο­δύ­να­μοι πόλοι οι οποίοι κινού­νται περίπου στο 40% του εκλο­γι­κού σώματος ο καθένας. Σχη­μα­τικά θα τους περι­γρά­φαμε ως το «συστη­μικό» και τον «αντι­συ­στη­μικό» πόλο.

Ποιες παρα­τη­ρή­σεις μπορούν να γίνουν;

1. Ο χώρος που αντι­λαμ­βά­νε­ται το κομ­μα­τικό σύστημα με τους παρα­δο­σια­κούς όρους Αριστεράς-Δεξιάς ή Προόδου-Συντήρησης, από το 32% του 2012, κινεί­ται σήμερα στο 40%.

2. Μεγάλο μέρος των αντι­μνη­μο­νια­κών δυνά­μεων έχουν πλέον μια πιο «ταξική» θεώρηση για το κομ­μα­τικό σύστημα που απο­τε­λεί εν πολλοίς και τη βάση ανά­λυ­σης των αντι­συ­στη­μι­κών κομ­μά­των αλλά και αντι­λή­ψεων και στάσεων κρι­τι­κής ή και απόρ­ρι­ψης του Κοι­νο­βου­λευ­τι­σμού (όπως η αποχή από την εκλο­γική δια­δι­κα­σία κτλ). Στο σχήμα της ανά­λυ­σης αντι­στοι­χιών που ακο­λου­θεί φαί­νε­ται ότι η «ταξική» αντί­ληψη για το κομ­μα­τικό σύστημα σχε­τί­ζε­ται έντονα και με τη χαμηλή εμπι­στο­σύνη προς την πολι­τική και γι αυτό μπορεί εύκολα να συμπο­ρευ­τεί με τις διά­φο­ρες «εξω­συ­στη­μι­κές» απόψεις.

3. Πάλι από την ανάλυση αντι­στοι­χιών που ακο­λου­θεί στο παρα­κάτω διά­γραμμα, προ­κύ­πτει ότι ο παρα­δο­σια­κός τρόπος αντί­λη­ψης του κομ­μα­τι­κού συστή­μα­τος βρί­σκε­ται πιο κοντά στον Κοι­νο­βου­λευ­τι­σμό και την υψηλή ή τη μέτρια πολι­τική εμπι­στο­σύνη. Να υπεν­θυ­μί­σουμε στο σημείο αυτό ότι η πολι­τική εμπι­στο­σύνη μετρά­ται εδώ με την εμπι­στο­σύνη προς το Κοι­νο­βού­λιο.

Από τα παρα­πάνω προ­κύ­πτει ότι η υπο­χώ­ρηση της αντι­μνη­μο­νια­κής ρητο­ρι­κής και αντί­λη­ψης ως κυρί­αρ­χης πολι­τι­κής αντί­θε­σης, δεν έχει γίνει προς όφελος μιας επι­στρο­φής στις παρα­δο­σια­κές αντι­λή­ψεις για τη λει­τουρ­γία και τις σχέσεις εκπρο­σώ­πη­σης των κομ­μά­των, αλλά αντί­θετα προς την κατεύ­θυνση πιο δομικά αντί­θε­των απόψεων και κρι­τι­κών για την παρα­δο­σιακή λει­τουρ­γία του κομ­μα­τι­κού συστή­μα­τος από ό,τι η κριτική στις πολι­τι­κές των μνη­μο­νίων. Μόνο ένα μικρό τμήμα του εκλο­γι­κού σώματος έχει προ­στε­θεί στον παρα­δο­σιακό τρόπο ανά­λυ­σης (από το 32% του 2012 στο 40% σήμερα).

Τα ερω­τή­ματα που τίθε­νται είναι πολλά και σύνθετα και σχε­τί­ζο­νται με την επόμενη μέρα της πολι­τι­κής ζωής στη χώρα αλλά και των συσχε­τι­σμών που θα δια­μορ­φω­θούν. Ας παρα­θέ­σουμε ορι­σμένα από αυτά.

1. Υπάρ­χουν ή θα δημιουρ­γη­θούν κομ­μα­τι­κές οντό­τη­τες που θα εκπρο­σω­πή­σουν εκλο­γικά τις «εξω­συ­στη­μι­κές» απόψεις ή θα μείνει ο κύριος όγκος τους έξω από την Κοι­νο­βου­λευ­τική λογική και τη συμ­με­τοχή στις εκλο­γι­κές δια­δι­κα­σίες όπως έκαναν σε μεγάλο βαθμό και στις εκλογές του Σεπτεμ­βρίου του 2015;

2. Μπορεί το κομ­μα­τικό σύστημα να υπερβεί την κρίση εμπι­στο­σύ­νης και να ανα­νε­ω­θεί ώστε να περιο­ρί­σει τα φαι­νό­μενα απόρ­ρι­ψης του και της εκτε­τα­μέ­νης απο­στα­σιο­ποί­η­σης όπως αυτά προ­κύ­πτουν από τους χαμη­λούς δείκτες πολι­τι­κής εμπι­στο­σύ­νης;

3. Πώς θα δια­μορ­φω­θούν τα κυρί­αρχα αφη­γή­ματα και η προ­ε­κλο­γική αντι­πα­ρά­θεση όσο θα βαδί­ζουμε προς τις κάλπες; Θα επι­διώ­ξει ο ΣΥΡΙΖΑ να εκπρο­σω­πή­σει τις δυνά­μεις που θα επι­θυ­μού­σαν ένα «κόμμα του λαού» ενάντια στα «κόμματα των μεγάλων συμ­φε­ρό­ντων» ή αντί­θετα θα προ­σπα­θή­σει να εκφρά­σει τον αρι­στερό/προ­ο­δευ­τικό πόλο απέ­να­ντι στον δεξιό/συντη­ρη­τικό που θα εκπρο­σω­πεί η Νέα Δημο­κρα­τία;

Δια­βά­στε την ανάλυση και στο σάιτ της Metron Analysis εδώ