Η Σόφη Θεοδωρίδου – Το νέο της ιστορικό μυθιστόρημα “ΡΟΔΑΝΘΟΣ” εμπνευσμένο από τη Σύμη και τη Ρόδο

Μια πρό­σκλη­ση από αγα­πη­μέ­νους φί­λους να επι­σκε­φθώ τη Ρόδο και η προσ­δο­κία μιας εν­δια­φέ­ρου­σας οι­κο­γε­νεια­κής ιστο­ρί­ας, που αφο­ρού­σε το απώ­τε­ρο πα­ρελ­θόν, στά­θη­κε αιτία να γρα­φτεί ο «Ρο­δαν­θός».

Γνώ­ρι­ζα ελά­χι­στα για τα Δω­δε­κά­νη­σα από προη­γού­με­νη επί­σκε­ψή μου στο νησί: ότι είχε κα­τα­κτη­θεί στο πα­ρελ­θόν από τους Ιω­αν­νί­τες ιπ­πό­τες, από τους Οθω­μα­νούς στη συ­νέ­χεια κι αρ­γό­τε­ρα απ’ τους Ιτα­λούς, στους οποί­ους οφεί­λο­νται και πολλά από τα με­γα­λό­πρε­πα κτί­σμα­τα που κο­σμούν τη Ρόδο, κυ­ρί­ως, μα και άλλα νησιά. Αυτά ήταν όλα όσα γνώ­ρι­ζα, όπως πολ­λοί που δεν εί­μα­στε ιστο­ρι­κοί.

Δί­στα­σα να ανα­λά­βω την ευ­θύ­νη να αφη­γη­θώ μέσα απ’ την ιστο­ρία των ηρώων μου τα βά­σα­να των Δω­δε­κα­νή­σιων των τε­λευ­ταί­ων δε­κα­ε­τιών πριν την ένωσή τους με την Ελ­λά­δα. Από την άλλη με συ­νάρ­πα­ζε η ιδέα. Στο με­τα­ξύ, όμως, η οι­κο­γε­νεια­κή ιστο­ρία που μου είχαν αφη­γη­θεί είχε αρ­χί­σει να ξε­τυ­λί­γει το κου­βά­ρι της φα­ντα­σί­ας μου και να γεννά στο μυαλό μου τους ήρωες, μπλεγ­μέ­νους όπως πάντα αξε­διά­λυ­τα πλα­σμα­τι­κούς και πραγ­μα­τι­κούς. Ήταν λες κι είχαν αρ­χί­σει να χο­ρεύ­ουν έναν πα­ρά­ξε­νο κι εν­δια­φέ­ρο­ντα χορό, όπου υφαί­νο­νταν αντά­μα η Ιστο­ρία με Ι κε­φα­λαίο κι η δική τους προ­σω­πι­κή ιστο­ρία. Μια ιστο­ρία που με τα­ξί­δε­ψε από τη Σύμη των σφουγ­γα­ρά­δων την εποχή που τα σπογ­γα­λιευ­τι­κά επέ­στρε­φαν απ’ τη Μπαρ­μπα­ριά με τ’ αμπά­ρια τους φίσκα από σπόγ­γους, κου­βα­λώ­ντας πλού­το στο νησί, στη Ρόδο. Έτσι θέ­λη­σα να το προ­σπα­θή­σω, μόλο που γνώ­ρι­ζα πως θα ήταν ένα δύ­σκο­λο εγ­χεί­ρη­μα. Ομο­λο­γώ ότι δε θα το απο­τολ­μού­σα, αν δεν είχα βο­ή­θεια «εκ των έσω», από τους Ρό­διους φί­λους μου, οι οποί­οι, πέρα απ’ το ότι στά­θη­καν υπεύ­θυ­νοι για το «τσί­γκλι­σμα» της φα­ντα­σί­ας μου, με ξε­νά­γη­σαν στη Ρόδο και στη Σύμη και με βο­ή­θη­σαν στη συλ­λο­γή του υλι­κού που χρειά­στη­κε να με­λε­τή­σω.

Πρώτη στον νου μου ξε­πή­δη­σε η Σμα­ρά­γδα. Αυτή θα ήταν ο συν­δε­τι­κός ιστός σε μια ιστο­ρία που απο­δεί­χθη­κε με το ολο­κλή­ρω­μα του βι­βλί­ου ότι δι­ήρ­κε­σε σχε­δόν εβδο­μή­ντα πέντε χρό­νια και διέ­τρε­χε δύο αιώ­νες: το τε­λευ­ταίο τέ­ταρ­το του 19ου και τα μισά σχε­δόν του 20ού. Η ίδια, οι από­γο­νοί της κι όσοι κι­νού­νταν γύρω τους με τα­ξί­δε­ψαν απ’ την Κων­στα­ντι­νού­πο­λη στη Σύμη κι από κει στην τουρ­κο­κρα­τού­με­νη  Ρόδο, η οποία στη συ­νέ­χεια θα κα­τα­κτιού­νταν από τους Ιτα­λούς και θα υπέ­φε­ρε, όπως και όλα τα Δω­δε­κά­νη­σα, τα πάν­δει­να απ’ τη φα­σι­στι­κή Ιτα­λία. Ακο­λού­θη­σαν στη διάρ­κεια του Β΄ Πα­γκό­σμιου Πό­λε­μου οι Γερ­μα­νοί κι αρ­γό­τε­ρα οι Άγ­γλοι, ως τη στιγ­μή που έγινε πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ο πιο τρα­νός πόθος των Δω­δε­κα­νη­σί­ων, ο καη­μός με τον οποίο είχαν κλεί­σει τα μάτια γε­νιές και γε­νιές: η ένωση με τη μάνα τους.

Όσοι από εσάς θα αφε­θεί­τε να πα­ρα­συρ­θεί­τε από τους ήρωές μου, θα έχετε συ­ντρο­φιά σε τούτο το τα­ξί­δι στη Ρόδο και στη Σύμη, στην Πόλη αλλά και στη Μασ­σα­λία, στο Πα­ρί­σι και στη Λό­ντρα εκτός από τη Σμα­ρά­γδα, τον Μό­σκο­βο, έναν επι­βλη­τι­κό γέ­ρο­ντα, τη γυ­ναί­κα του, την αρ­χο­ντι­κή και αυ­ταρ­χι­κή Αστρα­δε­νή, τον γιο τους τον Μι­χά­λη, ψηλό και γε­ρο­δε­μέ­νο σαν τον αρ­χαίο γε­νάρ­χη των Συ­μαί­ων Γλαύ­κο, τον Γιο­σίφ το «Αραπί», τον ωραίο Λε­ω­νί­δα με τον έντο­νο πα­τριω­τι­σμό, την εύ­θραυ­στη Πέρσα που θα απο­δει­χθεί όμως δυ­να­τός χα­ρα­κτή­ρας, τον ερω­τύ­λο Τέλη που τον βα­ραί­νει ένας αδιέ­ξο­δος έρω­τας, τον τούρ­κο Χασάν και τον Εβραίο Ακίμ, τον Κι­μπά­ρο­γλου τον δι­κη­γό­ρο, τα εγ­γό­νια της Σμα­ρά­γδας και άλ­λους πολ­λούς ήρωες. Εύ­χο­μαι να είναι ένα εν­δια­φέ­ρον και συ­ναρ­πα­στι­κό τα­ξί­δι, όπως το ένιω­σα κι εγώ στη διάρ­κεια της συγ­γρα­φής, και να το απο­λαύ­σε­τε το ίδιο με μένα. Όπως πάντα, η κρίση για το αν άξιζε τούτο το τα­ξί­δι ανή­κει σ’ εσάς, αγα­πη­μέ­νοι μου φίλοι.

ΤΟ ΒΙ­ΒΛΙΟ

Όταν η Σμα­ρά­γδα, στα τέλη του 1874, φτά­νει από την Κων­στα­ντι­νού­πο­λη στη Σύμη με το κα­ρά­βι του ηλι­κιω­μέ­νου Μό­σκο­βου, δεν πε­ρι­μέ­νει ότι στο νησί με τα πολλά προ­νό­μια και τους επι­δέ­ξιους σφουγ­γα­ρά­δες θα βρει την ευ­τυ­χία. Η ευ­τυ­χία αυτή, ωστό­σο, θα ση­μα­δευ­τεί από πο­λύ­χρο­νη ατε­κνία, μέχρι τη μέρα που θα κλεί­σει στην αγκα­λιά της τον πε­ντά­χρο­νο ορ­φα­νό Γιο­σίφ, που οι συ­μπα­τριώ­τες της θα απο­κα­λέ­σουν «το Αραπί», δυ­σκο­λεύ­ο­ντας την έντα­ξή του στην προηγ­μέ­νη για τα δε­δο­μέ­να της επο­χής κοι­νω­νία τους.

Καθώς τα χρό­νια περ­νούν, η Σμα­ρά­γδα θα βιώ­σει οδυ­νη­ρές απώ­λειες και μια βαριά προ­δο­σία, που θα την υπο­χρε­ώ­σει να αφή­σει τη Σύμη για τη Ρόδο λίγο πριν από την ανα­το­λή του νέου αιώνα. Στη Ρόδο, όπου το χνότο του Οθω­μα­νού είναι πιο απο­πνι­κτι­κό, θα πα­ρει­σφρή­σει στην αν­δρο­κρα­τού­με­νη επι­χει­ρη­μα­τι­κή κοι­νό­τη­τα του νη­σιού με το άρωμά της, τον Ρο­δαν­θό.

Κι ενώ η Τουρ­κο­κρα­τία πα­ρα­χω­ρεί τη θέση της στην Ιτα­λο­κρα­τία και οι Έλ­λη­νες πα­λεύ­ουν να δια­τη­ρή­σουν την εθνι­κή τους υπό­στα­ση, η οι­κο­γέ­νειά της θα προ­σπα­θή­σει να επι­βιώ­σει μέσα στις εξαι­ρε­τι­κά αντί­ξο­ες συν­θή­κες που επι­βάλ­λουν ο Με­γά­λος Πό­λε­μος, η Μι­κρα­σια­τι­κή Κα­τα­στρο­φή, ο ιτα­λι­κός φα­σι­σμός αλλά κι ο Β’ Πα­γκό­σμιος Πό­λε­μος, η Γερ­μα­νο­κρα­τία και ο με­γά­λος λιμός που μα­στί­ζει άγρια τα Δω­δε­κά­νη­σα στο ξε­ψύ­χι­σμα του πο­λέ­μου.

Η ιστο­ρία μιας οι­κο­γέ­νειας στη Σύμη και στη Ρόδο, πο­λυ­κύ­μα­ντη και τα­ρα­χώ­δης σαν τη θά­λασ­σα που πε­ρι­βάλ­λει τα δύο νησιά, από τα τέλη του 19ου αιώνα και μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, με συν­δε­τι­κό ιστό μια γυ­ναι­κεία μορφή.