Έρευνα ΑΠΘ: Ο κορονοϊός αλλάζει τον χάρτη των ΜΜΕ

Αντι­μέ­τωπα με την πρό­κληση να μετα­τρέ­ψουν την κρίση σε ευκαι­ρία, προ­κει­μέ­νου να ξανα­κερ­δί­σουν το κοινό που έχουν χάσει τα τελευ­ταία χρόνια, ιδιαί­τερα δε μετά την ανα­διάρ­θρωση του τοπίου, την οποία επέφερε η κυριαρ­χία του δια­δι­κτύου και των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, βρί­σκο­νται τα Μέσα Μαζικής Ενη­μέ­ρω­σης στην Ελλάδα.

Όπως προ­κύ­πτει από έρευνα κοινής γνώμης, που διε­νήρ­γησε σε δείγμα 1.300 ατόμων το Εργα­στή­ριο Διε­θνούς και Ειρη­νευ­τι­κής Δημο­σιο­γρα­φίας (IPJ Lab) του Τμή­μα­τος Δημο­σιο­γρα­φίας και ΜΜΕ του Αρι­στο­τε­λείου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης (ΑΠΘ) και παρου­σιά­ζει το Αθη­ναϊκό και Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων, οι πολίτες στρέ­φο­νται στα παρα­δο­σιακά ΜΜΕ, για να ενη­με­ρω­θούν σχετικά με τις εξε­λί­ξεις που αφορούν την παν­δη­μία του SARS-CoV-2. Ανα­ζη­τούν εξει­δι­κευ­μένη ενη­μέ­ρωση, αν και δια­τη­ρούν επι­φυ­λά­ξεις για την αξιο­πι­στία αυτής. Χαρα­κτη­ρι­στι­κό­τερο ίσως παρά­δειγμα για την απο­φα­σι­στική καμπή, στην οποία βρί­σκο­νται τα ΜΜΕ απο­τε­λεί η τηλε­ό­ραση: Πολλοί περισ­σό­τε­ροι πολίτες την επι­λέ­γουν ως μέσο ενη­μέ­ρω­σης για τον κορο­νοϊό, η ποιό­τητα της κάλυψης των γεγο­νό­των που σχε­τί­ζο­νται με την επι­δη­μία κρί­νε­ται καλή έως πολύ καλή από την πλειο­ψη­φία, παρόλα αυτά η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία εκτιμά πως τα τηλε­ο­πτικά μέσα δρα­μα­το­ποιούν την κατά­σταση.

“Ζητεί­ται αξιό­πι­στη και εξει­δι­κευ­μένη πλη­ρο­φό­ρηση”

Η ανά­κτηση της εμπι­στο­σύ­νης των πολιτών ανα­δει­κνύ­ε­ται σε μείζον δια­κύ­βευμα για τα ΜΜΕ την περίοδο αυτή. Από τους 1.300 ερω­τη­θέ­ντες οι 769 δηλώ­νουν ότι εμπι­στεύ­ο­νται λίγο έως καθόλου τα ΜΜΕ, οι 524 από αρκετά έως πολύ και μόλις 7 πάρα πολύ. Μια θετική ανά­γνωση των στοι­χείων θα μπο­ρούσε να είναι πως υπάρχει πεδίον δόξης λαμπρό, για να αντι­στρα­φεί αυτή η δυσπι­στία, καθώς το 71% δηλώνει πως ο βαθμός εμπι­στο­σύ­νης του προς τα ΜΜΕ δεν έχει δια­φο­ρο­ποι­η­θεί στη διάρ­κεια της κάλυψης της επι­δη­μίας, ενώ έχει αυξηθεί για το 12% και έχει μειωθεί για το 17%.

Η στροφή των πολιτών στα παρα­δο­σιακά ΜΜΕ απο­τυ­πώ­νε­ται στο σχετικό ερώτημα για τον τρόπο ενη­μέ­ρω­σής τους μετά την εμφά­νιση της επι­δη­μίας. Το 41% δηλώνει πως έχει αλλάξει τρόπο ενη­μέ­ρω­σης και ανα­ζη­τεί εξει­δι­κευ­μένη πλη­ρο­φό­ρηση, έναντι 32% που δεν έχει αλλάξει. Το 22% ενη­με­ρώ­νε­ται με μεγα­λύ­τερη συχνό­τητα από τα ΜΜΕ και 5% δηλώνει πως έχει αλλάξει τα ΜΜΕ από τα οποία ενη­με­ρώ­νε­ται. Το 77% των ερω­τη­θέ­ντων ανα­ζη­τεί επι­στη­μο­νι­κές πηγές πλη­ρο­φό­ρη­σης.

Σε ό,τι αφορά την ποιό­τητα της ενη­μέ­ρω­σης ανά μέσο «καλή έως πολύ καλή» αξιο­λο­γεί­ται σε ποσοστό 55% για τις ενη­με­ρω­τι­κές ιστο­σε­λί­δες, 36% για την τηλε­ό­ραση, 32% για το ραδιό­φωνο, όπως και για τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης και 25% για τα έντυπα μέσα. Αντί­θετα οι ερω­τη­θέ­ντες θεωρούν «κακή έως πολύ κακή» την ποιό­τητα της ενη­μέ­ρω­σης από τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης κατά 31%, την τηλε­ό­ραση σε ποσοστό 30%, τα έντυπα μέσα σε ποσοστό 12%, τις ιστο­σε­λί­δες κατά 13% και το ραδιό­φωνο 9%.

Τις δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν τα έντυπα ΜΜΕ στην εποχή του δια­δι­κτύου αντι­κα­το­πτρί­ζουν τα ποσοστά που απο­τυ­πώ­νουν πόσοι παρα­κο­λου­θούν το κάθε μέσο. Τέσ­σε­ρις στους δέκα δε δια­βά­ζουν περιο­δικά και εφη­με­ρί­δες και τρεις στους δέκα δεν ακούν ραδιό­φωνο. Αντί­στοιχα περισ­σό­τε­ροι από εννιά στους δέκα ενη­με­ρώ­νο­νται από το δια­δί­κτυο.

Ανα­φο­ρικά με τον τρόπο της κάλυψης της επι­δη­μίας το 57% των ερω­τη­θέ­ντων εκτιμά ότι τα τηλε­ο­πτικά μέσα δρα­μα­το­ποί­η­σαν την κατά­σταση, το 26% ότι παρου­σί­α­σαν την κρίση όπως είναι, το 6% ότι υπο­τί­μη­σαν την κρίση, το 1% ότι παρα­πλη­ρο­φό­ρη­σαν, ενώ ένας στους δέκα δεν παρα­κο­λου­θεί το μέσο, ώστε να έχει άποψη.

Για τις ανάγκες της έρευνας συντά­χθηκε ένα ερω­τη­μα­το­λό­γιο που απο­τε­λεί­ται από 23 ερω­τή­σεις. H συλλογή των στοι­χείων έγινε από 22/03/2020 έως 25/03/2020.

“Η κάλυψη της κρίσης θα σημα­το­δο­τή­σει την επόμενη μέρα για τα ΜΜΕ”

«Το έργο των δημο­σιο­γρά­φων που καλύ­πτουν επι­στη­μο­νικά θέματα είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό, ιδιαί­τερα στην εποχή μας όπου η επι­στη­μο­νική πρόοδος τρέχει με καται­γι­στι­κούς ρυθμούς, ενώ οι πολίτες αδυ­να­τούν να την παρα­κο­λου­θή­σουν», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθη­γη­τής του Τμή­μα­τος Δημο­σιο­γρα­φίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, Χρήστος Φρα­γκο­νι­κο­λό­που­λος.

«Ο αγώνας που δίνουν», εξηγεί, «δεν είναι μόνο ενα­ντίον της επι­δη­μίας», αλλά «εξίσου σοβαρά οφεί­λουν να αγω­νι­στούν για την εμπι­στο­σύνη που θα έχουν οι πολίτες την επόμενη ημέρα απέ­να­ντι στα ΜΜΕ, η οποία σε πολύ μεγάλο βαθμό δια­μορ­φώ­νε­ται σήμερα από τον τρόπο που οι πολίτες πλη­ρο­φο­ρού­νται και αντι­λαμ­βά­νο­νται το θέμα».

«Τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας υπο­γραμ­μί­ζουν την ανα­γκαιό­τητα της τεκ­μη­ριω­μέ­νης δημο­σιο­γρα­φι­κής κάλυψης, που θα απαντά στον φθηνό εντυ­πω­σια­σμό, αλλά θα είναι και ουσια­στι­κός σύμ­μα­χος των πολιτών», σχο­λιά­ζει ο αν. Καθη­γη­τής του ίδιου Τμή­μα­τος του ΑΠΘ Νίκος Πανα­γιώ­του και παρα­τη­ρεί ότι «μεγάλη έμφαση έχει δοθεί στην παρα­πλη­ρο­φό­ρηση, όμως ελά­χι­στα έχει υπο­γραμ­μι­στεί ο κίν­δυ­νος της υπερ­πλη­ρο­φό­ρη­σης, που οδηγεί πολλούς πολίτες στο να απο­φεύ­γουν να ενη­με­ρω­θούν, αισθα­νό­με­νοι ότι δεν κατα­λα­βαί­νουν το θέμα ή το κυριό­τερο δεν τους βοηθά καθόλου στην προ­σπά­θεια να δια­χει­ρι­στούν την κρίση».

«Η κάλυψη της κρίσης θα σημα­το­δο­τή­σει την επόμενη μέρα και για τα ΜΜΕ. Εάν επι­μεί­νουν να καλύ­ψουν την κρίση με όρους ενη­με­ρω­δια­σκέ­δα­σης -τι θέλει να ακούσει ο πολίτης, τι θα φέρει μεγα­λύ­τερα νούμερα τηλεθέασης- θα επι­τα­χύ­νουν την κρίση στην οποία βρί­σκο­νται. Σε αντί­θετη περί­πτωση, η επιλογή της επέν­δυ­σης στο μοντέλο της υπεύ­θυ­νης, τεκ­μη­ριω­μέ­νης και έγκυρης ενη­μέ­ρω­σης μπορεί να συμ­βά­λει στο να κατα­κτή­σουν τη θέση που πρέπει να έχουν στη δημόσια σφαίρα», τονίζει ο κ. Πανα­γιώ­του, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας και ότι «σε περιό­δους κρίσεις έχει παρα­τη­ρη­θεί αύξηση της εμπι­στο­σύ­νης σε θεσμούς».

Σε ό,τι αφορά στον τρόπο με τον οποίο τα ΜΜΕ δύνα­νται να ανα­κτή­σουν την εμπι­στο­σύνη των πολιτών ο κ. Πανα­γιώ­του σημειώ­νει ότι η δυσπι­στία «είναι ένα φαι­νό­μενο που το δια­πι­στώ­νουμε χρόνια πλέον και είναι δύσκολο να αντι­στρα­φεί μονο­μιάς», γι’ αυτό «τα ΜΜΕ θα πρέπει να απο­φύ­γουν να καλύ­ψουν την επι­δη­μία με τα υπάρ­χο­ντα μοντέλα που είναι αυτά που μας έφεραν σε αυτό το σημείο της μη εμπι­στο­σύ­νης».

Κομ­βι­κός στο σημείο αυτό είναι ο ρόλος των δημο­σιο­γρά­φων για τα άτομα που επι­λέ­γουν ως πηγές εξει­δι­κευ­μέ­νης πλη­ρο­φό­ρη­σης. «Η μεγάλη αποδοχή του μοντέ­λου της επί­ση­μης κρα­τι­κής ενη­μέ­ρω­σης που έχει υιο­θε­τη­θεί ανα­δει­κνύει ότι ο κόσμος δε θέλει χιλιά­δες ειδι­κούς, θέλει συγκε­κρι­μένη πλη­ρο­φό­ρηση, προ­κει­μέ­νου να μη χαθεί μέσα στο ωκεανό της πλη­ρο­φό­ρη­σης, της αβε­βαιό­τη­τας και του φόβου», παρα­τη­ρεί ο κ.Πανα­γιώ­του.

«Πρέπει να κατα­λά­βουμε όσοι ασχο­λού­μα­στε με τον τομέα της επι­κοι­νω­νίας/Δημο­σιο­γρα­φίας ότι η εξει­δι­κευ­μένη πλη­ρο­φό­ρηση επι­βρα­βεύ­ε­ται, καθώς την επι­ζη­τούν και την επι­διώ­κουν οι πολίτες. Ο δημο­σιο­γρά­φος πρέπει να κατα­λά­βει αυτή τη στιγμή ότι είναι κομμάτι πολύ σημα­ντικό και στοι­χείο της δια­χεί­ρι­σης της υφι­στά­με­νης κρίσης. Δεν προ­σφέ­ρει κάτι συγκε­ντρώ­νο­ντας είκοσι δηλώ­σεις ειδικών, αλλά δου­λεύ­ο­ντας κατα­γρά­φο­ντας κάτι από τον καθένα, για να κάνει κατα­νοητή την επι­στη­μο­νική γνώση. Για να το κάνει όμως αυτό θα πρέπει πρώτα ο ίδιος να πλη­ρο­φο­ρη­θεί, να εξει­δι­κευ­τεί», εξηγεί.

Σημα­ντικό είναι και το πρό­βλημα των ψευδών ειδή­σεων καθώς όπως τονίζει ο κ. Φρα­γκο­νι­κο­λό­που­λος «το 56% των ερω­τη­θέ­ντων ανα­φέ­ρει ότι έχει επη­ρε­α­στεί από κάποια ψευδή είδηση σχετικά με τον κορο­νοϊό».

“Η δημο­σιο­γρα­φία της εξαί­ρε­σης και η παγκό­σμια κάλυψη της επι­δη­μίας”

Μία από τις τάσεις που σύμφωνα με τον κ. Πανα­γιώ­του θα πρέπει τα ΜΜΕ να απορ­ρί­ψουν είναι η λεγό­μενη «δημο­σιο­γρα­φία της εξαί­ρε­σης», όπου τονί­ζο­νται εμφα­ντικά μεμο­νω­μέ­νες περι­πτώ­σεις οι οποίες ανά­γο­νται σε κανόνα. «Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα είναι το ότι, ενώ η κοινή γνώμη στην πλειο­νό­τητα της πει­θάρ­χησε στα μέτρα σε εντυ­πω­σιακό βαθμό για την ελλη­νική κοι­νω­νία, στρέ­φουμε το ενδια­φέ­ρον μας σε αυτούς που δεν πει­θαρ­χούν ή στους επι­στή­μο­νες που θα μιλή­σουν με εντυ­πω­σιακά νούμερα ή θα κιν­δυ­νο­λο­γή­σουν», διευ­κρι­νί­ζει ο κ.Πανα­γιώ­του, προ­σθέ­το­ντας ότι «η δημο­σιο­γρα­φία της εξαί­ρε­σης σαφέ­στατα είναι μία μορφή παρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης, αφού συνιστά μεγε­θυ­ντικό φακό, που υπερ­το­νί­ζει κάτι ή απο­σιωπά και δεν επι­τρέ­πει να δει κανείς και να εκτι­μή­σει σωστά τη συνο­λική κατά­σταση».

Τι συμ­βαί­νει, όμως, στα ΜΜΕ στον υπό­λοιπο κόσμο, σε μία συγκυ­ρία όπου πολλά εκα­τομ­μύ­ρια πολίτες βιώνουν με παρό­μοιο τρόπο την επι­δη­μία και τις επι­πτώ­σεις της; Οι υπο­ψή­φιοι διδά­κτο­ρες στο Τμήμα του ΑΠΘ, Ηλίας Νικέζης, Ανθούλα Μπάλιου και η δημοσιογράφος- ερευ­νή­τρια Σπυ­ρι­δούλα Μάρκου απα­ντούν: «Τα στοι­χεία της έρευνας επι­βε­βαιώ­νουν αυτό που δια­πι­στώ­νε­ται παγκο­σμίως, δηλαδή μια στροφή προς τα επαγ­γελ­μα­τικά ΜΜΕ, και μείωση της χρήσης των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης. Ταυ­τό­χρονα προ­κύ­πτει ότι η κοινή γνώμη σε τέτοιες συν­θή­κες αναζητά σοβαρή, υπεύ­θυνη και αξιό­πι­στη ενη­μέ­ρωση καθώς ένα μεγάλο ποσοστό έχει δει ή λάβει, ακούσει ψευδείς ειδή­σεις, ενώ όπως προ­κύ­πτει από την έρευνα μας αλλά και δια­πι­στώ­νε­ται από άλλες στο εξω­τε­ρικό είναι η έμφαση/ζήτηση για επι­στη­μο­νι­κές πηγές».

πηγή news247.gr