Να προετοιμαστούμε για τις φυσικές καταστροφές

Πολλές φορές κατη­γο­ρούμε τους επι­στή­μο­νες πως είναι απο­μο­νω­μέ­νοι και μη προ­σεγ­γί­σι­μοι. Τις περισ­σό­τε­ρες φορές, η κατη­γο­ρία αυτή είναι άδικη. Είναι αδιαμ­φι­σβή­τητα λάθος στην περί­πτωση του δρος Χαρά­λα­μπου Κοντοέ και του δρος Χρήστου Ζερεφού – δύο ανθρώ­πων που έχουν αφιε­ρώ­σει τη ζωή τους στην εξέλιξη της επι­στή­μης. Ως διευ­θυ­ντής Ερευνών του Ινστι­τού­του Αστρο­νο­μίας, Αστρο­φυ­σι­κής, Δια­στη­μι­κών Εφαρ­μο­γών και Τηλε­πι­σκό­πη­σης του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών, ο δρ Κοντοές επι­βλέ­πει τη δια­δι­κα­σία ανά­πτυ­ξης μιας σειράς και­νο­τό­μων εργα­λείων Παρα­τή­ρη­σης της Γης, τα οποία πλέον χρη­σι­μο­ποιού­νται από δεκάδες κυβερ­νή­σεις ανά τον κόσμο για τη δια­χεί­ριση φυσικών κατα­στρο­φών και ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων. Ο δρ Ζερεφός μελετά την ατμό­σφαιρα από τη δεκα­ε­τία του 1970, και σήμερα είναι επόπτης στο Κέντρο Ερευνας Φυσικής της Ατμό­σφαι­ρας και Κλι­μα­το­λο­γίας της Ακα­δη­μίας Αθηνών, καθώς και μέλος του Εθνικού Συμ­βου­λίου για την Προ­σαρ­μογή στην Κλι­μα­τική Αλλαγή του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος. Και οι δυο τους θα βρεθούν στο Γαλλικό Ινστι­τούτο το από­γευμα της Τρίτης, μαζί με άλλους σημα­ντι­κούς Ελληνες και Γάλλους επι­στή­μο­νες, για να συμ­με­τά­σχουν σε μια συζή­τηση ανοιχτή για το κοινό, για τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. Με αφορμή την εκδή­λωση, η «Κ» μίλησε με τους δύο επι­στή­μο­νες.

– Ποια είναι η αντι­κει­με­νική, «άβολη αλήθεια» της κλι­μα­τι­κής αλλαγής;

Χρήστος Ζερεφός: Πρό­σφατα, ένας υπουρ­γός από μια χώρα από τις νησιω­τι­κές συστά­δες του Ειρη­νι­κού Ωκεανού, τον οποίο συνά­ντησα σε ένα συνέ­δριο στη Μαδρίτη, μου είπε την εξής απο­στο­μω­τική φράση: «Δεν ξέρω αν, γυρ­νώ­ντας, θα βρω το γραφείο μου στεγνό ή μέσα στα νερά». Η επι­τά­χυνση του λιω­σί­μα­τος των πάγων συμ­βαί­νει με ρυθμό διπλά­σιο από εκείνον πριν από 50 χρόνια, και στους δύο πόλους η απο­στα­θε­ρο­ποί­ηση του κλί­μα­τος φαί­νε­ται καλύ­τερα από κάθε άλλο σημείο στον πλανήτη. Τη δεκα­ε­τία του 1950 οι ασφα­λι­στι­κές εται­ρείες είχαν πλη­ρώ­σει απο­ζη­μιώ­σεις μέσου όρου 10 δισ. τον χρόνο για τα ακραία φαι­νό­μενα – τη δεκα­ε­τία που δια­νύ­σαμε το ποσό έφτασε το 1 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ριο. Είναι ένα ποσό τερά­στιο, αλλά μικρό σε σχέση με το πού θα βρεθεί σύντομα αν συνε­χι­στεί έτσι η απο­στα­θε­ρο­ποί­ηση του κλί­μα­τος.

Χαρά­λα­μπος Κοντοές: Η αδιαμ­φι­σβή­τητη επι­στη­μο­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι πως κάτι πολύ σοβαρό συμ­βαί­νει με το κλίμα, και αυτό συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη ραγδαία αύξηση των φυσικών κατα­στρο­φών παγκο­σμίως. Ακραία καιρικά φαι­νό­μενα όπως ξηρα­σίες, κυκλώ­νες, τα οποία συνέ­βαι­ναν με εξαι­ρε­τική σπα­νιό­τητα, έχουν εξε­λι­χθεί σε συστη­μα­τικά φαι­νό­μενα – παρα­τη­ρούμε πλέον μέχρι και τρο­πι­κούς μου­σώ­νες σε μέρη που δεν είχαν καν τροπικό κλίμα. Ανε­ξάρ­τητα από τη συζή­τηση για τον ακριβή βαθμό για τον οποίο αυτό συμ­βαί­νει από ανθρω­πο­γε­νείς παρά­γο­ντες, πρέπει να ανα­γνω­ρί­σουμε τη σκληρή πραγ­μα­τι­κό­τητα και να πάρουμε άμεσα μέτρα, όπως η δρα­στική μείωση των ρύπων. Πρέπει επίσης να προ­ε­τοι­μα­στούμε άμεσα στο κομμάτι της δια­χεί­ρι­σης των κρίσεων που προ­κύ­πτουν, των συστη­μά­των έγκαι­ρης ανα­γνώ­ρι­σης των κιν­δύ­νων, και της ανά­πτυ­ξης μοντέ­λων για τον περιο­ρι­σμό τους.

Ο Χρήστος Ζερεφός.

– Ποια είναι μερικά από τα όπλα μας για να αντι­με­τω­πί­σουμε τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής;

Χ.Ζ.: Πρώτα απ’ όλα η συνεχής ενη­μέ­ρωση, η ευαι­σθη­το­ποί­ηση και η παιδεία – και με χαρο­ποιεί ότι η πλειο­ψη­φία ανα­γνω­ρί­ζει πλέον την πραγ­μα­τι­κό­τητα αντί­θετα από την παρέα των «ορυκτών καυ­σί­μων» και των δια­φό­ρων συνω­μο­σιο­λό­γων. Η προ­φα­νής λύση είναι η απε­ξάρ­τηση από τα ορυκτά καύσιμα και η επέν­δυση σε νέες τεχνο­λο­γίες – οι οποίες ανα­πτύσ­σο­νται συνεχώς και αντι­με­τω­πί­ζουν τις ενερ­γεια­κές προ­κλή­σεις. Ξέρετε, όλα ξεκι­νούν από όταν νίκησε η βιο­μη­χα­νία του σιδήρου, του χάλυβα και των ορυκτών καυ­σί­μων εις βάρος του ηλε­κτρι­σμού όπως τον είχε φαντα­στεί ο Τέσλα. Από αυτό οδη­γη­θή­καμε στην απε­ριό­ρι­στη χρήση όπου, είτε για να κινή­σουμε κάτι είτε για να ζεστα­θούμε, είτε για να παρα­γά­γουμε, εξαρ­τιό­μα­σταν πλήρως από τα ορυκτά καύσιμα. Αυτό ήταν το βασικό λάθος, το οποίο στην αρχή φυσικά έγινε άδολα. Κανείς δεν είχε φαντα­στεί πως μπορεί ο άνθρω­πος να αντα­γω­νι­στεί τη φύση. Τώρα όμως το γνω­ρί­ζουμε, και πρέπει να στρα­φούμε αλλού.

Χ.Κ.: Στον τομέα της δια­χεί­ρι­σης ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων, υπάρχει μια σημα­ντική και­νο­το­μία στις υπη­ρε­σίες μας στο Κέντρο BEYOND του Αστε­ρο­σκο­πείου που βασί­ζε­ται στη χρήση δια­στη­μι­κής τεχνο­λο­γίας και στην ανάλυση δορυ­φο­ρι­κών εικόνων. Είναι ένα εργα­λείο με πολλές δράσεις και εφαρ­μο­γές στη γεωργία, την ενέρ­γεια, και φυσικά στην παρα­κο­λού­θηση του κλί­μα­τος και τη δια­χεί­ριση των φυσικών κατα­στρο­φών, το οποίο σήμερα μας δίνει τη δυνα­τό­τητα δια­χρο­νι­κής παρα­κο­λού­θη­σης μιας περιο­χής και την ανάλυση σε επίπεδο οικι­σμού. Αν ξεσπά­σει, λοιπόν, μια φωτιά το εργα­λείο μας στέλνει άμεσα το σήμα μιας ενεργής εστίας, με ακριβή ενη­μέ­ρωση κάθε πέντε λεπτά. Ωστόσο είναι μια συνεχής δια­δι­κα­σία που τρο­φο­δο­τεί­ται καθη­με­ρινά –λει­τουρ­γούμε ουσια­στικά ένα νευ­ρω­νικό δίκτυο που επε­ξερ­γά­ζε­ται εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες παρα­τη­ρή­σεις σε διά­φο­ρες παρα­μέ­τρους της κάθε περιο­χής όπως τη βλά­στηση, το επίπεδο ξηρα­σίας, την επέ­κταση των οικι­σμών– για να δώσουμε μια ακριβή εκτί­μηση της επι­κιν­δυ­νό­τη­τας και ένα μοντέλο πρό­βλε­ψης της εξέ­λι­ξης ή δια­σπο­ράς των φαι­νο­μέ­νων. Είναι μια λύση που ενη­με­ρώ­νει έγκαιρα σε όλα τα επίπεδα, από την πρόληψη και τον σχε­δια­σμό, μέχρι την παρα­κο­λού­θηση και την απο­κα­τά­σταση.

– Είστε ευχα­ρι­στη­μέ­νοι από το πώς χρη­σι­μο­ποιεί η πολι­τεία αυτά τα επι­στη­μο­νικά εργα­λεία;

Χ.Ζ.: Ξέρετε, κολλάμε συχνά σε προ­βλή­ματα όπως το πώς θα φορ­τί­ζουμε τα ηλε­κτρικά οχήματα – πρό­κει­ται για προ­κλή­σεις που σε ορι­σμέ­νες χώρες όπως η Νορ­βη­γία τις έχουν λύσει. Πρέπει να αλλάξει η φορο­λο­γία και τα κίνητρα, για να αλλά­ξουν μετά οι αγορές, οι συμπε­ρι­φο­ρές και η λογική της εξάρ­τη­σης. Αυτό φαί­νε­ται ήδη σε πολλές κυβερ­νή­σεις ανά τον κόσμο, όπως στην Ελλάδα και τη Γαλλία, και πρέπει να συνε­χι­στεί.

Χ.Κ.: Η αλήθεια είναι πως έχουμε στα χέρια μας ένα εξε­λιγ­μένο εργα­λείο που βρί­σκε­ται μόνο στην Ελλάδα, και αξιο­ποιεί­ται από δεκάδες κυβερ­νή­σεις του κόσμου που ζητούν πρό­σβαση μέσω του ευρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος EMS Copernicus, ωστόσο στην Ελλάδα υπάρχει ακόμα μικρή αξιο­ποί­ηση από την πολι­τεία και την πολι­τική προ­στα­σία. Πλέον, οι

Αρχές έχουν κατα­λά­βει πόσο σημα­ντικό είναι, και σε προ­σω­πικό επίπεδο μπορεί να το χρη­σι­μο­ποιούν για τη δια­χεί­ριση κρίσεων, αλλά σε θεσμικό επίπεδο δεν μπορούν ακόμα να το κάνουν. Να σας δώσω ένα παρά­δειγμα: Πολλές φορές τα επι­χει­ρη­σιακά κέντρα της Πυρο­σβε­στι­κής μαθαί­νουν πως υπάρχει ενεργή εστία από το σύστημά μας, πριν λάβουν κάποια άλλη επίσημη ανα­κοί­νωση. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένα πρω­τό­κολλο επι­κοι­νω­νίας και συνερ­γα­τι­κό­τη­τας, ούτε ένα νομικό πλαίσιο που να θεσμο­θε­τεί μια αλυσίδα δράσεων και να μας επι­τρέ­πει, για παρά­δειγμα, να μοι­ρα­στούμε έναν χάρτη επι­κιν­δυ­νό­τη­τας πλημ­μύ­ρας ή ένα μοντέλο προ­σο­μοί­ω­σης δια­σπο­ράς της φωτιάς σε μια περιοχή. Υπάρχει φυσικά και η ευθυ­νο­φο­βία. Τα δεδο­μένα προ­σφέ­ρουν εξαι­ρε­τική γνώση – το ζήτημα είναι να την αξιο­ποι­ή­σουμε.

πηγή kathimerini.gr

ΝΙΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ