Το “τις πταίει” για τις νέες καταστροφές περιουσιών και υποδομών από την θεομηνία «Bora»

• Το τι απαι­τεί­ται να γίνει και το τι δεν έγινε μέχρι σήμερα έχει κατα­γρα­φεί από πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες στις πλημ­μύ­ρες του 2013 και του 2019

Ο ρυθμός με τον οποίο η δημόσια διοί­κηση, τόσο σε κυβερ­νη­τικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο τοπικής αυτο­διοί­κη­σης, μέσω ενός πολυ­δαί­δα­λου συστή­μα­τος επι­κά­λυ­ψης αρμο­διο­τή­των, ως και μετά­θε­σης αυτών δια­χρο­νικά με δια­τάγ­ματα από την μια υπη­ρε­σία στην άλλη, λαμ­βά­νει μέτρα για να μετρια­στούν οι συνέ­πειες νερο­πο­ντών, όπως αυτές που πλήτ­τουν κατ’ επα­νά­ληψη την Δυτική πλευρά του νησιού (Ιαλυσό, Κρε­μα­στή, Παστίδα και Μαριτσά) δεν είναι ικα­νο­ποι­η­τι­κός.

Σίγουρο είναι ότι το σύστημα της πολι­τι­κής προ­στα­σίας και σε τοπικό επίπεδο έχει εκσυ­χρο­νι­στεί, ενώ είναι σίγουρο ότι και τα αντα­να­κλα­στικά των αρμο­δίων είναι ομοίως σε μεγα­λύ­τερη εγρή­γορση, ενώ γεγονός είναι ότι και οι πολίτες έχουν αρχίσει να λαμ­βά­νουν μεγα­λύ­τερα μέτρα αυτο­προ­στα­σίας.

Αυτός είναι και ο κύριος λόγος για τον οποίο εφέτος στη πλημ­μύρα του Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κου δεν θρη­νή­σαμε ανθρώ­πινα θύματα, όπως στις όμοιες του Νοεμ­βρίου του 2013 και του 2019.

Από εκεί και πέρα όμως οι παρεμ­βά­σεις που έγιναν με κατα­γε­γραμ­μέ­νες τις αιτίες από πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες στο παρελ­θόν απο­δει­κνύ­ε­ται ότι δεν αρκούν.

Πιο συγκε­κρι­μένα στην μεγάλη νερο­πο­ντή που έπληξε κυρίως τη δυτική πλευρά του νησιού το Νοέμ­βριο του 2013, πέραν των εκα­το­ντά­δων κατοί­κων, που είδαν τις περιου­σίες τους να χάνο­νται μέσα σε λίγες ώρες, νεκροί ήταν ο Κων­στα­ντί­νος Αργυ­ρό­που­λος του Γεωρ­γίου, ηλικίας 50 ετών, η Ανα­στα­σία Κατσα­ρού του Ιωάννη, 36 ετών, η Καλ­λιόπη Πανα­γιώ­του του Φειδία, 54 ετών και ο Ιωάννης Μπαϊ­ρά­μης του Μικέ, 63 ετών, που παρα­σύρ­θη­καν από την ορμή του ποταμού στις γέφυρες Παστί­δας και Κρε­μα­στής το από­γευμα της 22ας Νοεμ­βρίου 2013.

Οι ζημιές σε δημο­τι­κές υπο­δο­μές και στο οδικό δίκτυο απο­τι­μή­θη­καν τότε σε 3.750.000 ευρώ, οι ζημιές σε οικο­συ­σκευές σε 577.433,67 ευρώ, σε κατα­στή­ματα και επι­χει­ρή­σεις 673.217,70 ευρώ.

Εγιναν τότε περισ­σό­τε­ρες από 350 κλήσεις στην πυρο­σβε­στική για άντληση υδάτων και απε­γκλω­βι­σμούς, καθώς και εκτε­τα­μέ­νες δια­κο­πές ρεύ­μα­τος, που οφεί­λο­νταν σε πτώσεις κεραυ­νών, ακόμα και σε κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές.

Συνο­λικά δε, υπέστη σημα­ντι­κές ζημίες η περιου­σία περισ­σο­τέ­ρων από 400 οικο­γε­νειών και 300 επι­χει­ρη­μα­τιών.

Εξαι­ρε­τικό ενδια­φέ­ρον έχουν τα όσα ανέφερε πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας για τα ρέματα στο βόρειο τρίγωνο της Ρόδου.

Τονίζει συγκε­κρι­μένα ότι τα ρέματα δεν προ­στα­τεύ­ο­νται απο­τε­λε­σμα­τικά και επί δεκα­ε­τίες αντι­με­τω­πί­ζο­νται απο­σπα­σμα­τικά, με απόρ­ροια την εξυ­πη­ρέ­τηση της ιδιω­τι­κής δόμησης έναντι του δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος και της ασφά­λειας των πολιτών.

Μνημείο κατα­στρα­τή­γη­σης των δια­τά­ξεων του κτι­ρια­κού κανο­νι­σμού που αφορούν τα ρέματα, απο­τε­λεί, όπως ανα­φέ­ρει, το σχέδιο πόλης Ιαλυσού.

Ο πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας ανα­φέ­ρει ότι κατά την φάση της απο­τύ­πω­σης της υφι­στά­με­νης προς ένταξη περιο­χής, αγνο­ή­θηκε η ύπαρξη ρεμάτων με απο­τέ­λε­σμα κατά τη σύνταξη και έγκριση της μελέτης να δημιουρ­γη­θούν οικο­δο­μικά τετρά­γωνα και δρόμοι εκεί όπου υπήρχαν ρέματα.

Στο ισχύον δηλαδή σχέδιο πόλεως Ιαλυσού κοίτες υφι­στα­μέ­νων -ενεργών και μη- ρεμάτων να νοού­νται “νομίμως” οικο­δο­μικά τετρά­γωνα και δρόμοι.

Σχετικά έχει κρίνει εξάλλου σε αγωγή αστικής ευθύνης γυναί­κας, το σπίτι της οποίας κατα­στρά­φηκε και το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου.

Εχει κριθεί πως οι κύριες αιτίες των κατα­στρο­φών ήταν οι παρα­κάτω:

Το έργο επι­κά­λυ­ψης του Τρια­ντε­νού χει­μάρ­ρου, από το παλαιό Νεκρο­τα­φείο έως τη θάλασσα, άρχισε και ολο­κλη­ρώ­θηκε τη δεκα­ε­τία του ’80, μετά την ένταξη της κοίτης αυτού στο σχέδιο πόλεως Ιαλυσού.

Η ανε­πάρ­κεια της εκ σκυ­ρο­δέ­μα­τος δια­το­μής και η κακή γενική χάραξη του έργου (π.χ. από­το­μες στε­νώ­σεις της δια­το­μής, καμπύλη ενε­νή­ντα μοιρών, προ­βλή­ματα στην έξοδο του αγωγού) δημιουρ­γεί έντονες ανα­σχέ­σεις στη ροή και υπερ­πη­δή­σεις της εισόδου.

Τα πλε­ο­νά­ζο­ντα νερά του χει­μάρ­ρου κατά την πλημ­μύρα, κατα­κλύ­ζουν το μεγα­λύ­τερο τμήμα της πόλης.

Ο φυσικός χεί­μαρ­ρος Επι­σκό­που σε ολό­κληρή του την έκταση ήταν «μπα­ζω­μέ­νος», γεμάτος κάθε λογής σκου­πί­δια, από­βλητα και επι­χω­μα­τώ­σεις σε πολλά σημεία του, με απο­τέ­λε­σμα να μη μπορεί να υπάρξει ομαλή ροή των νερών και να πλημ­μυ­ρί­ζει η γύρω περιοχή.

Τα φυσικά ρέματα Αγίου Γεωρ­γίου και Άνοιξης ήταν στη μεγα­λύ­τερη έκτασή τους ομοίως «μπα­ζω­μένα».

Τα φρεάτια της ευρύ­τε­ρης περιο­χής και κατε­ξο­χήν της κεντρι­κής οδού Ηρα­κλει­δών ήταν «βου­λω­μένα», με απο­τέ­λε­σμα να μη μπορούν να απορ­ρο­φή­σουν το πλε­ο­νά­ζον νερό από τις βρο­χο­πτώ­σεις.

Δεν είχαν κατα­σκευα­στεί αντι­πλημ­μυ­ρικά έργα σε κανένα σημείο, παρά την ύπαρξη σχε­τι­κών μελετών από το παρελ­θόν.

Τα έτη 1997-2000 ανα­τέ­θηκε από το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος Χωρο­τα­ξίας και Δημο­σίων Έργων η σύνταξη μελέτης για έργα διευ­θέ­τη­σης του χει­μάρ­ρου Επι­τρό­που. Κανένα από τα έργα που προ­τά­θη­καν δεν κατα­σκευά­στηκε.

Ανα­φο­ρικά με τον Τρια­ντενό ποταμό, είναι δεδο­μένο ότι εδώ και πλέον της 25ετίας έπρεπε να γίνουν ανα­γκαία έργα διευ­θέ­τη­σης, διότι η κατα­σκευή που κατέ­στησε υπόγειο το μεγα­λύ­τερο τμήμα της «δια­δρο­μής» του μέχρι τη θάλασσα ήταν πρό­χειρη.

Με δύο χει­μάρ­ρους και δύο ρέματα να μη μπορούν να διο­χε­τεύ­σουν σωστά το νερό στη θάλασσα, η Ιαλυσός κυριο­λε­κτικά «πνίγηκε» από τα λιμνά­ζο­ντα νερά και δεν υπήρχε μέρος να διο­χε­τευ­θούν π.χ. με αντλίες της Πυρο­σβε­στι­κής.

Το δικα­στή­ριο έκρινε με την απόφασή του ότι οι ενα­γό­με­νοι Ο.Τ.Α., οι οποίοι, γνώ­ρι­ζαν – δια των αρμο­δίων οργάνων – τους κιν­δύ­νους που εγκυ­μο­νούσε η υπερ­χεί­λιση των χει­μάρ­ρων και η ανυ­παρ­ξία αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων στην περιοχή, ιδίως σε σχέση με την απορροή των υδάτων, υπέ­πε­σαν, κατ’ ενά­σκηση των ανα­τι­θέ­με­νων σε αυτούς αρμο­διο­τή­των, στις παρά­νο­μες πράξεις και παρα­λεί­ψεις που τους απο­δί­δο­νται με την αγωγή.

Συγκε­κρι­μένα, όπως κρίθηκε η μεν ενα­γό­μενη περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, όφειλε και μπο­ρούσε στο πλαίσιο των αρμο­διο­τή­των της να είχε προβεί στον σχε­δια­σμό, τη μελέτη, την κατα­σκευή και τη συντή­ρηση των κατάλ­λη­λων αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων, ο δε ενα­γό­με­νος δήμος Ρόδου όφειλε να είχε προβεί δια των αρμο­δίων υπη­ρε­σιών του στη λήψη προ­λη­πτι­κών και κατα­σταλ­τι­κών μέτρων για την προ­στα­σία των ιδιο­κτη­σιών των πολιτών κατά τη διάρ­κεια των πιο πάνω βρο­χο­πτώ­σεων, όπως στην καθα­ριό­τητα όλων των κοι­νό­χρη­στων χώρων και των φρε­α­τίων υδρο­συλ­λο­γής του δικτύου όμβριων υδάτων των οδών της αρμο­διό­τη­τάς του, όπως εκείνοι εντός της πόλης του Ιαλυσού και ιδίως πλησίον της οικίας της ενά­γου­σας.

Περαι­τέρω, δια­πι­στώ­θηκε ότι υφί­στα­ται παρά­νομη παρά­λειψη των αρμό­διων οργάνων αμφό­τε­ρων των ενα­γο­μέ­νων, η οποία συνί­στα­ται στη μη κατα­σκευή των ανα­γκαίων έργων διευ­θέ­τη­σης των χει­μάρ­ρων, προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λι­στεί η αύξηση της δια­το­μής της κοίτης τους, ώστε να επι­τευ­χθεί η δια­πλά­τυνση και εκβά­θυνση αυτών, με σκοπό τη διο­χέ­τευση των υδάτων προς τη θάλασσα και τη βελ­τί­ωση των υδρο­λο­γι­κών συν­θη­κών της περιο­χής προς αποφυγή πλημ­μυ­ρών.

Επι­προ­σθέ­τως, κρίθηκε πως στοι­χειο­θε­τεί­ται παρά­νομη παρά­λειψη των αρμό­διων οργάνων αμφό­τε­ρων των ενα­γο­μέ­νων, η οποία συνί­στα­ται ειδι­κό­τερα στην παρά­λειψη πραγ­μα­το­ποί­η­σης των κατάλ­λη­λων έργων καθα­ρι­σμού των επί­μα­χων χει­μάρ­ρων πριν το επίδικο συμβάν, ενόψει και του ότι η περιοχή της Ιαλυσού θεω­ρεί­ται από αντι­πλημ­μυ­ρική άποψη μια από τις ευρι­σκό­με­νες σε πλέον δυσμενή θέση της νήσου Ρόδου, ιδίως στις εκτά­σεις πλησίον των χει­μάρ­ρων, όπως εν προ­κει­μένω η ιδιο­κτη­σία της ενά­γου­σας.

Εχει υπάρξει ακόμη και εκκρε­μεί η παρα­πο­μπή σε δίκη ενώπιον του Τρι­με­λούς Πλημ­με­λειο­δι­κείου Ρόδου μιας αιρετής και τεσ­σά­ρων υπη­ρε­σια­κών παρα­γό­ντων του δήμου Ρόδου για πλημ­μύρα από αμέλεια με κίνδυνο για άνθρωπο και για ανθρω­πο­κτο­νία από αμέλεια δια παρα­λεί­ψεως.

Η υπόθεση αφορά στις συν­θή­κες κάτω από τις οποίες απε­βί­ωσε από πνιγμό, στο πλημ­μυ­ρι­σμένο σπίτι της στην Ιαλυσό, την 25η Νοεμ­βρίου 2019, η 75χρονη ΑΜΕΑ Eιρήνη Παρα­σχάκη.

Η 75χρονη ήταν το μεγάλο θύμα του «Γηρυόνη». Η άτυχη γυναίκα βρήκε τραγικό θάνατο την ώρα της μεγάλης νερο­πο­ντής, καθώς βρι­σκό­ταν μέσα στο πλημ­μυ­ρι­σμένο σπίτι της στην Iαλυσό.

Ο πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας πολι­τι­κός μηχα­νι­κός, δομο­στα­τι­κός ηλε­κτρο­λό­γος μηχα­νι­κός Τ.Ε. της Ρόδου ανέφερε μεταξύ άλλων στην πολυ­σέ­λιδη τεχνική έκθεση πως οι εκτε­τα­μέ­νες δια­τα­ρα­χές στην κλι­μα­τική εικόνα της χώρας στα τελευ­ταία χρόνια καθι­στούν ανε­παρ­κές σε πολλές περι­πτώ­σεις το υπάρχον δίκτυο απορ­ροής. Η διαρκής επα­να­ξιο­λό­γηση του υφι­στά­με­νου δικτύου καθί­στα­ται πλέον ανα­γκαία, ενώ απαι­τεί­ται συνεχής επέ­κτασή του λόγω της συνεχώς αυξα­νό­με­νης πολε­ο­δό­μη­σης.

Η συνεχώς αυξα­νό­μενη ζήτηση σε δομη­μέ­νους χώρους σε συν­δυα­σμό με την απουσία σοβαρών συνε­πειών προς τους ιδιο­κτή­τες των ακι­νή­των προ­κα­λεί ανα­πό­φευ­κτα αύξηση της αυθαί­ρε­της δόμησης. Προ­σθέ­τει πως σε πολλές περι­πτώ­σεις, οι αυθαί­ρε­τες κατα­σκευές γίνο­νται εις βάρος του υδρο­γρα­φι­κού δικτύου με απο­τέ­λε­σμα την αλλαγή της συμπε­ρι­φο­ράς του.

Εξηγεί δε πως η επα­να­λη­ψι­μό­τητα του φαι­νο­μέ­νου η οποία παρα­τη­ρεί­ται κατά τη διάρ­κεια σφοδρών επει­σο­δίων οδηγεί στο συμπέ­ρα­σμα ότι το συμβάν της 25ης Νοεμ­βρίου 2019 οφεί­λε­ται κατά μεγάλο ποσοστό στην μείωση της δια­θέ­σι­μης δια­το­μής απορ­ροής λόγω της γέφυράς της και όχι σε κάποιο τυχαίο παρά­γο­ντα.

Οι ενέρ­γειες προς αποφυγή παρό­μοιου συμ­βά­ντος στο μέλλον θα πρέπει να ξεκι­νή­σουν με μια σημειακή παρέμ­βαση, η οποία θα έχει ως κύριο στόχο την αύξηση της δια­θέ­σι­μης δια­το­μής απορ­ροής και την δια­χεί­ριση των υδάτων σε περι­πτώ­σεις έκτα­κτων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων.

Προ­τεί­νει δε για την ελα­χι­στο­ποί­ηση των συνε­πειών των πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων να υπάρξει ένας λεπτο­με­ρής αστικός σχε­δια­σμός που θα εναρ­μο­νί­ζε­ται με την υπάρ­χουσα κλι­μα­το­λο­γική κατά­σταση και να εστιά­ζε­ται στην δημιουρ­γία πρά­σι­νων ζωνών εντός υφι­στά­με­νου αστικού ιστού.

Στόχος της παρέμ­βα­σης θα πρέπει να είναι η δημιουρ­γία νέων σημείων τοπικής απορ­ρό­φη­σης των βρό­χι­νων υδάτων τα οποία απο­δε­δειγ­μένα προ­σφέ­ρουν απο­συμ­φό­ρηση του υφι­στά­με­νου δικτύου απορ­ροής.

Θα πρέπει να γίνει παράλ­ληλα και επα­να­ξιο­λό­γηση του υφι­στά­με­νου δικτύου μέσω μιας γενι­κευ­μέ­νης υδραυ­λι­κής μελέτης η οποία θα πρέπει να στο­χεύει στην αύξηση των σημείων συλ­λο­γής και της δυνα­τό­τη­τας απορ­ροής του δικτύου.

Τέλος, μέσω της ελεγ­χό­με­νης πολε­ο­δό­μη­σης, θα πρέπει να δια­σφα­λι­στεί η ανε­μπό­δι­στη διο­χέ­τευση των ομβρίων υδάτων προς τη θάλασσα.